مقالې
لیبرال کپیټالیسزم: تاریخي شالید، بنسټونه او علمي نقد
لنډیز لیبراله سرمایهداري یا (لیبراله پانګوالي) يا (لیبرال کپیټالزم) د معاصرې نړۍ یو له اغېزمنو اقتصادي او سیاسي نظامونو څخه دی چې پر ازاد بازار، خصوصي ملکیت او فردي ازادیو ولاړ دی. دا نظام د اروپا د فېوډالي جوړښت د زوال، د روڼ اندۍ د فکري غورځنګ او صنعتي انقلاب له پایلو څخه راټوکېدلی دی. په دې مقاله کې هڅه شوې چې په په لنډ دول لیبرال سرمایهداري د یوه علمي او څېړنیز لیدلوري څخه وڅېړل شي، تاریخي رېښې یې را ښکاره شي، اساسي اصول یې تشریح شي او مهمې نیوکې او پایلې یې وارزول شي. سریزه
د نن نړۍ، د سبا اندېښنې
نننۍ نړۍ داسې پېچلي پړاو ته رسېدلې چې پکې د هېوادونو تر منځ بېباوري، سیالي او شخړې تر بل هر وخت ډېرې شوې دي. هغه نړیوال نظم چې له سړې جګړې وروسته د نسبي ثبات هیله ترې کېده، اوس ورو ورو خپل ځای یوې ناآرامې او بېثباته فضا ته پرېږدي. جګړې نور یوازې د دوو هېوادونو ترمنځ محدودې نه دي، بلکې د امريکا ، اروپا او نورو سترو ځواکونو د سیاسي نفوذ، اقتصادي ګټو، انرژي، وسلو او ټکنالوژۍ د سیالیو برخه ګرځېدلې دي. د اوکراین جګړه، د منځني ختیځ دوامدار کړکېچ، د اسیا او ارام سمندر په سیمه کې زیاتېدونکی تاوتریخ
د تلویزوني یا راډیوي خپرونو پروډیوسر
په پیل کې غواړم د پروډیوسر د نوم په اړه له تاسو سره لنډې خبرې شریکې کړم. پروډیوسر اصلا تولیدونکي ته ویل کیږي. په تلویزون او راډیو کې هغه مسؤل کس ته ویل کیږي چې یوه خپرونه طرحه، تنظیم او عملي کوي. پروډوسر د خپرونې لپاره مواد برابروي. سکریپټ لیکي او په ټوله کې د خپرونې عمومي چوکاټ جوړوي. موږ او تاسو که له راډیو څخه یوه خپرونه یا بحث اورو او یا یې په ټلویزون کې ګورو. د دې تر شا په همدې خپرونه پروډیوسر زیات زحمت، هڅه او خوارۍ کښلې وي. دا د پروډیوسر کمال دی چې خپرونه یې تر دې ځایه رارسولې وي چ
ولې افغانستان د روسې امپراتورۍ، برتانوي امپراتورۍ او د متحده ایالاتو لپاره مهم و
سریزه افغانستان له ډېر پخوا راهیسې د سترو قدرتونو په ستراتیژیکو محاسبو کې مهم ځای درلودلی دی؛ نه د دې لپاره چې لویې طبیعي زیرمې یا صنعتي ځواک ولري، بلکې د خپل ځانګړي جیوپولیټیک موقعیت له امله. د روسي امپراتورۍ لپاره افغانستان د یوې سرحدي سیمې په توګه مهم و، ځکه چې د هغه سیاسي لوری کولی شو د امپراتورۍ امنیت، سیمهییز ثبات او د نړیوال قدرت سیالي په مستقیم ډول اغېزمنه کړي. د نولسمې او شلمې پېړۍ په پیل کې، کله چې روسیه د مرکزي اسیا پر لور پراخېده، افغانستان د روسي سیمو او برتانوي هند ترمن
د ښاغلي انورالحق احدي مرکه
د انورالحق احدي مرکه مې د سمیع مهدی سره واورېده. د احدي فامیلي اړیکې د هغه شخصي حریم د احترام وړ دی خو د بحث وړ نه دي چې ځینو کسانو یې په اړه منفي تبصره کړې. ګوندي اړیکې یې هم مدني حق او د بحث وړ نه دی. سیاسي دریځ او په نوموړي مرکه کې یې څرګندونې د تبصرې وړ ګڼل کېدای شي. د ماضي په توپیر چې پښتنو کې چا د حق او د زړه خبرې په ډاګه نه دي کړي او دود داوو چې ملا فریده، خوله پټه بهترې ده! نن هر چا ته دا زمینه مساعده ده چې د حق او د زړه خبره په څرګنده وکړي. احدي د ډېرو پښتنو روشنفکرانو په توپیر چ
نظریات قومگرایانه و راسیستی مردود است!
۱. مقدمه مقالهٔ حاضر با عنوان «نظریات قومگرایانه و راسیستی مردود است» نخستینبار در ۲۴ جنوری سال ۲۰۱۷ (نه سال پیش از امروز) در مطبوعات چاپی افغانستان و شبکههای اینترنتی و اجتماعی داخل کشور منتشر گردید. هدف اصلی از نگارش آن، هشدار دادن نسبت به پیامدهای ویرانگر قومگرایی، راسیسم و تفکرات مبتنی بر برتری نژادی و تباری در بستر جامعهٔ چندقومیتی افغانستان بود؛ تفکراتی که در تجربهٔ تاریخی کشور، همواره به تعمیق شکافها، تضعیف همبستگی ملی و بازتولید بحران انجامیدهاند. با گذشت چندین سال، متأس
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و یکم در ادامه گذشته - صندوق بین المللی پول و جهان اسلام سالهاست که جهان اسلام، هدفِ یکی از پنهانترین و پیچیده ترین نوع جنگ، که جنگ نرم اقتصادی می باشد، قرار گرفته است و برای کشورهای اسلامی که توسط نظام اقتصادی تحمیلی غرب و توسط برنامه های درسی تحمیلی، قصداً عقب نگه داشته شده اند، به جای متفکر، تکنوکرات تربیه
الګوریتمAlgorithm
جبر بولین (Boolean algebra) شاخهای از ریاضیات و منطق معادلاتی است که متغیرها(variables) به کمیتې ګفته میشود که میتواند مقادیری مختلفی را اختیار کند واز یک مشاهده فرد به فرد دیګر تغیر کند قابلیت تغییر: مقدار متغیر در طول زمان یا بین نمونهها ثابت نیست در آن فقط مقادیر «صحیح » (۱) ویا «غلط» (۰) میگیرند.این سیستم که توسط جرج بول در سال ۱۸۵۴ م توسعه یافت، به جای محاسبات عددی، بر پایه عملگرهای دروازه های منطقی: «و» (AND)، «یا» (OR) و «نقیض» (NOT) استوار است و بنیادی برای طراح
سوسیال دموکراسی؛ تمایز مفهومی، تجربهٔ تاریخی و امکان بومیسازی در افغانستان
مقالهٔ را تحت عنوان (چرا نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا آغاز میشود؟) به تاریخ ۱۹ جنوری سال روان ۲۰۲۶م در انترنت و صفحهٔ فیسبوکی خویش به نشر رساندم که علاقمندان زیاد آن را خوانده، پسندیده و هم نقد کرده اند. در این مقاله می خواهم در مورد بعضی نکات مهم و سوالات مطروحه در یک مقالهٔ تحلیلی و آزاد پاسخ های ارائه بدارم. بحث پیرامون سوسیال دموکراسی، اگر قرار است به فهم نظری و کاربست اجتماعی بینجامد، ناگزیر باید از خلط مفاهیم، تعمیمهای هویتی و روایتهای کلان نامرتبط پرهیز کند. سوسی
ولې سوله ايز ژوند په خشونت بدليږي
انسانان جبراا بايد اجتماعي او معاشرتي ژوند مخته بوزي . په تجرید او انزوا کې ژوند کول ناممکن دي . همدا وجهه ده چې انسانانو د ټولنې د واړه واحد (کورنۍ) نه نيولې تر لوی واحدونو ملت او بشريت پورې ټولنې تشکيل کړې دي، څو يو دبل تر څنګ په همکارۍ او همبستګۍ ژوند وکړي . خو ځنې وخت د انسانانو په منځ کې په وړه او لويه کچه د همکارۍ او تعاون په ځای فزيکي ټکرونه او تاوتریخوالۍ راشي . خشونت-خصومت د سوله ايز،همغږي او متوازن ژوند په ځای حاکم شي او د لويو مصیبتونو او د ډېرو ځاني او مالي تاوانونو سبب شي
الگوریتم څه شی دی، څه وخت، چیرته او څنګه را پیدا شو او د څه لپاره په کارېږي؟
الگوریتم د ستونزې د حل لپاره د منظمو، محدودو او منطقي پړاوونو یو سیستم دی. په بل عبارت، الگوریتم هغه فکري چوکاټ دی چې یو کار یا مسئله له پیل څخه تر پایه پورې په روښانه، پرلهپسې او تکرارېدونکو ګامونو حل کوي. دا مفهوم یوازې په کمپیوټر ساینس پورې محدود نه دی، بلکې د انسان د منظم فکر، حساب، پرېکړې او تحلیل بنسټیزه وسیله ګڼل کېږي. د الگوریتم تاریخي شالید د الگوریتم تاریخي ولیې (ريښه) د نهمې میلادي پېړۍ خراسان ته رسېږي. محمد بن موسی الخوارزمي، چې د خراسان له علمي مکتب څخه راټوکېدلی و، د حس
له مصیبته تیښته؛ د بي بي عایشې ژوند او کړاوونه!
تیره ورځ مې د یو بهرني ټلویزون په پرده د یوې افغانې پیغلې د تیر ژوند یوه عجیبه کیسه وکتله چې په تفصیل او پوره زړورتیا سره یی د خبریال پوښتنې ځوابولې. دغه پیغله عایشه نومیده، کله چې په افغانستان کې وه، په ژوندیني یې ځان په مرګ حساب کړی و، خو اوس په امریکا کې ده او په یوه طبي پوهنتون کې نرسینګ لولي، دا چې څنګه یوه افغانه پیغله د ژوند له سختو ورځو وځي او ځان تر امریکا رسوي، ما یې دلته د ژوند کیسه خلاصه کړی ده، هیله ده چې وی لولئ: د مور له مرګه وروسته مې څلور خویندې یتیمی پاتې شوی، پلار مې در
د ماشومانو په سالمه روزنه کې د کورنۍ مسئولیت
ماشومان په کورونو کې د نن ورځې کوچني غړي دي؛ خو د سبا ورځې د ټولنې پراخ، پیاوړي او روښانه راتلونکی جوړوي. له همدې امله اړینه ده، چې خپل اولادونه له همدا اوس نه په سمه، سالمه او په ښه تربیت سره وروزو. د ماشوم ښه روزنه یوازې د ښوونځي یا تعلیمي بنسټونو مسئولیت نه دی؛ بلکې تر هر څه وړاندې د مور او پلار اساسي دنده او ستر مسئولیت ګڼل کېږي. د ماشوم شخصیت جوړونه د ژوند له لومړیو شېبو پیلېږي. د مور غېږه د ماشوم لپاره لومړنی ښوونځی دی، ځکه د ماشوم ذهن په دې پړاو کې د سپین کاغذ په څېر وي. هغه څه چې
Quantum Pascal Tech
ما زمانیکه از نانو حرف میزنیم واهمیت ان درسیاست وعدالت تحت بررسی قرار میدهیم باید مقیاس واحد نانو را در قانون نیوتن در نظر بګریم که بطور مختصر به آن پرداخته میشود: مواد نانو به ان مواد اطلاق می ګردد که حداقل اصلا یکی از ابعاد آنها در محدودهٔ [ \(\) تا \(\)] نانومتر (\(1\text{\ nm}=10^{-9}\text{\ m}\)) قرار دارد. در این مقیاس، مواد الف-خواص نوری ب-الکترونیکی ج-مکانیکی ه-و ترموفیزیکی منحصربهفردی نشان میدهند. این مواد به سه دسته کلی نانوساختارهای صفر بعدی (ذرات)، یکبعدی
ولې ایران له یوه اکثریت سني مسلمان ټولنې څخه یوې اکثریت شیعه مسلمانې ټولنې ته واوښت؟
ولې ایران له یوه اکثریت سني مسلمان ټولنې څخه یوې اکثریت شیعه مسلمانې ټولنې ته واوښت؟ یو علمی تحقیق! سریزه: نننی ایران د دولسامامي شیعه اسلام د اصلي مرکز په توګه پېژندل کېږي. داسې مذهبي هویت چې د دغه هېواد پر سیاسي نظام، حقوقي جوړښت او ملي کلتور ژور اغېز لري. خو دا هویت د تاریخ له پيله نه وو. تر شپاړسمې پېړۍ پورې، ایران په پراخه توګه یو سني مسلمان هېواد و او شیعه ټولنې یوازې په ځینو ښارونو او سیمو کې موجود وو. د ایران بدلون له سني اکثریت څخه شیعه اکثریت ته د اسلامي نړۍ په تاری
په کابل کې د داعش برید او د پنجاب د تمساح اوښکې!
په کابل کې د داعش برید او د پنجاب د تمساح اوښکې! په رسنیو کې پرله پسې ویل کېږي چې د خیبر په تیرا، د پنجابي پوځ په عملیاتو کې د دې سیمې په زرګونو اصلي اوسېدونکي په زور او تشدد ایستل کېږي او له سیمې په ناڅرګند برخلیک کوچ ته اړ کېږي! د پنجابي پوځ پلان دا دی دې سیمه کې چې د تیرا غرنۍ او ځنګلي برخه ده، د داعش سلګونه وسلوال ځای پرځای کړي. باخبره سرچینې وایې« په تیرا سیمه کې پیل شوي پوځي عملیات په اصل کې د داعش ډلې د یوه مهم قومندان(حافظ زبیر موحد) لپاره د سیمې د خالي کولو اقدام دی چې له خپل
ټکنالوژي، سیاست او د عدالت پوښتنه
ایا د نوې زمانې په راتګ سره ټولنیز فکرونه زاړه شوي؟ ځینې کسان ځای ځای داسې نظر وړاندې کوي چې د نویې زمانې په راتګ سره چې نړۍ د نانوتکنالوژۍ (Nanotechnology) او روباټونو پر لور روانه او له حکومتونو سره د مستقیمو معاملو رول زیاتیږي، نور د شعارونو او ټولنو دوران تېر او دا د تاریخ کندو ته سپارل شوي دي . په دې مختصره لیکنه کې په نوې زمانه کې د ټکنالوژۍ او ټولنیزو فکرونو د اړیکو په اړه یو ځغلند نظر اچوو. بلې، نړۍ د بېساري تخنیکي بدلونونو له پړاو څخه په چټکۍ تېریږي. مصنوعي ځیرکتیا، نانو
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیستم در ادامه گذشته 4- صندوق بین المللی پول، یک خنجر اقتصادی علیه مسلمانان یکی از اهرم های نظام استکباری غرب آدمکش که در پوشش یک سازمان تخصصی بینالمللی و در پس نقاب دروغینِ علمی، تخصصی، بین المللی و بشر دوستی، خود را پنهان نموده است، صندوق بین المللی پول می باشد که سیاست های توصیه شده توسط این صندوق و سازمان شیطان
چرا نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا آغاز میشود؟
سخن نخست: سقوط جمهوری اسلامی افغانستان به فروپاشی یک نظم سیاسی- حقوقی انجامید که در چارچوب آن، نظام حزبی و ساختارهای نهادی پیشین نیز مشروعیت و کارکرد خود را از دست دادند. این مقاله استدلال میکند که آغاز فعالیت نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا، نه یک انتخاب سلیقهای، بلکه پاسخی عقلانی به گسست ساختاری نظم گذشته، فرسایش نهادی احزاب پیشین و فقدان یک سنت سوسیالدموکراسی نهادینه در کشور است. مقاله نشان میدهد که تنها با تعریف نو از هویت، برنامه و سازماندهی سیاسی میتوان زمینهٔ شکل
ښځه او د ملا له خولې د هغې بدل انځور
ښځه او د ملا له خولې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: څلورمه برخه حبیب الله بچه سقاو چې په ۱۹۲۹ کال، د یوې لنډې مودې لپاره کابل کې واک ته ورسید، د مجددي د کورنۍ په ملاتړ په یو فرمان کې څرګندوی چې د افغاني ښځو دنده خوشایان ټول او موټي کول دي. دی وایې، د نجونو ښوونځي وتړۍ چې دوی خپلو دندو ته وګرځي او یوازې خپلو دندو ته پام ولري. بچه سقاو دا پرېکړه پخپلسر نه وه کړې، بلکې د مجددي کورنۍ په مذهبي ملاتړ یې ترسره کړې وه. مجددي کورنۍ چې خپله یوه ازاده اوعیاشه کورنۍ وه، د غازي امان الله خان د تجدد
