مقالې
آیا اهلی سازی و یا رام کردنِ آمریکا، امکان دارد؟
آیا اهلی سازی و یا رام کردنِ آمریکا، امکان دارد؟ عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت دوم در ادامه گذشته در قسمت گذشته به این نتیجه رسیدیم که آمریکا را نظر به دلائل اجتماعی و میزان پرخاشگری وی با بشریت، نمی توان به طور گستره اهلی ساخت و هرگونه سازش، گفتگو یا تلاش برای تغییر رفتار بنیادی آمریکا، توهم و بیفایده است و آمریکا ذاتا استعماری و تغییر ناپذیر بوده و پروژه غرب و آمریکا مبتنی بر صلیبیزم و صهیونیزم، می باشد،
د ځینو فیسبوکی شریکوالو څرګندونې د طالبان په هکله!
له تیرو خاطرو څخه چې دا مضمون په بار بار د فیسبوک ادارې رالږلی ، او د ۲۰۲۳ کال په آګست کښی په فیسبوک پاڼو او اضافه د لس خپرندویی خپرونو کښي خپور شوي ، او ما هم په خپلو پاڼو کښي شریک کړی،دا چې په کښي په زړه پوری او د وئیلو خبری راغلی نو فیسبوک ته هم په زړه پوری وه د ځینو فیسبوکي شریکوالواو خپرونو څرګندونې د طالبانو په هکله او چارواکو ته مشوري او لارښودنې: نعیم سعیدی لیکلي 😞 په پاکستان کې د اسلامی غونډې په محفل د عمران خان خبری چې د طالبانو د رژیم حمایت ، او د رسمیت پیژندنې ضرور
د افغانستان ځانګړي شرایط او د دولت جوړونې مسأله
دولت او حکومت څه شی دی؟ ولې افغانستان یوه باثباته ملي دولت ته اړتیا لري؟ آیا له ټاکنو پرته د خلکو د مشارکت نورې لارې شته؟ دا او دې ته د ورته نورو پوښتنو، کره ځوابونه په همدې لیکنه کې ومومئ. دولت هغه سیاسي او حقوقي جوړښت دی چې په یوه ټاکلې جغرافیه کې د خلکو ، خاورې، حاکمیت او ادارو پر بنسټ رامنځته کېږي. دولت د قانون جوړونې، امنیت، عدالت، بهرني سیاست او د عامه نظم د ساتلو مسؤلیت لري. حکومت د دولت هغه اجرائیوي برخه ده چې د یوې ټاکلې مودې لپاره د دولت چارې پر مخ وړي. حکومت
ژورنالیست، راوی حقیقت است، نه مبلغ یک روایت
هر حرفهای چارچوب، قواعد، اصول و معیارهای خاص خود را دارد و اعتبار آن نیز در گرو پایبندی به همان اصول است. ژورنالیسم نیز از این قاعده مستثنا نیست. رسالت خبرنگار، جستوجوی حقیقت، طرح پرسش، روشن ساختن واقعیتها و فراهم کردن زمینهای است که مخاطب خود بتواند آگاهانه قضاوت کند؛ نه آنکه از پیش، به سود یک روایت یا یک طرف دعوا موضع بگیرد. بیگمان، صداقت، شجاعت، تعهد و مسئولیتپذیری از ارزشهای بنیادی ژورنالیسماند؛ اما این فضایل زمانی معنای کامل مییابند که با بیطرفی حرفهای، انصاف، استقلال فکر
دخپل شر څخه ځان خلاصول لویه کامیابی ده !
حضرت علی کرم الله وجهه ما دقدرمن او محترم عبدالسمیع واحدی مسلسل ښایسته او مانا لرونکې خاطرات ، پېښې او ګذارشونه «ټول افغان» کې ولوستل. ټول افغان شر نه غواړی بلکې دخیر اوفلاح لپاره هلې ځلې کوی زه فکر کوم دلته شخصی ګټې او معاملې نه شته او نه دغه په ډاګه ستونزې له شر څخه کمی لری . افغانستان موږ په خپله له پېچلو غمیزو سره مخ کړ دورور واحدی لیکنه او واقعیتونو زه دې خبرې ته راوستلم چې افغانستان موږ په خپله په ،بې ثباتۍ،ناوړه احساساتی سازشو، دروغو ، لاف زنیو ، برګو اتڼو ، شخصی لوبو او په مجموع ک
د خاموشو انسانانو سیاست اولسمه برخه
.... په تیر پسي 2005 کال جنوري میاشت کي کله چي د پروژو د انسجام ریاست په چوکات کي د اوبولګولو د شبکو د عاجلي بیا رغوني برنامي د عملي کولو دپاره یوشمیر مسلکي ټیمونه ساحوي زونونو ته استخدام شول هلته د دولتي دوایرو د کارمندانو او غیر دولتي (عام) خلکو د تود هرکلي سره مخ شولو، خلکو د دې پروژي سره هر نوع همکاري ته اماده شول، مګر د کار په جریان کي ورو ورو ستونځي هم رابرسیره کیدلي، دلته به په عمومی توګه په دوه برخو ستونځو خبري وکړم، لمړی برخه کي هغه ستونځي چي د نوي جوړ شوي حاکمیت او ددوي د متحد ن
د ملي مسئولیت له احساسه تر ګډ عمله
د ملتونو برخلیک یوازې د واکمنانو په لاس نه ټاکل کېږي. روڼ اندي، سیاستوال، لیکوال، ژورنالیستان، مدني فعالان او هر هغه څوک چې پر عامه افکارو اغېز لري، د خپل هېواد د راتلونکي په جوړولو او یا خرابولو کې خپله ونډه لري. ځکه نو هېڅوک نه شي ویلای چې د وطن د روان وضعیت په وړاندې هېڅ مسئولیت نه لري. ملي مسئولیت یوازې د واک غوښتونکو دنده نه ده؛ دا د هر هغه چا ګډ مکلفیت دی چې ځان د دې وطن د برخلیک شریک بولي. افغانستان له څو لسیزو راهیسې له داسې بحرانونو سره مخ دی چې یوازې د یوې ډلې، یوه حکومت او یا ی
یاداشت انتقادی بر یک مصاحبه تلویزیونی
ژورنالیسم، رسالتش پرسیدن است، نه دفاع کردن؛ روشن ساختن حقیقت است، نه تبلیغ یک روایت سیاسی. وقتی یک ژورنالیست از جایگاه بیطرفی خارج میشود و در عمل به وکیل مدافع سیاستهای یک کشور خارجی بدل میگردد، در حالی که طرف داخلی را در جایگاه متهم مینشاند، دیگر نمیتوان آن را روزنامهنگاری حرفهای نامید. در چنین وضعیتی، مرز میان خبرنگار، تحلیلگر سیاسی و مبلغ یک روایت، عملاً از میان میرود. خبرنگار باید از همه طرفها با یک معیار پرسش کند؛ نه اینکه از یک طرف دفاع کند و طرف دیگر را در معرض با
د محمد گل خان مومند اداری....
د محمد ګل خان مومند اداري اجراء تو ته د اوسني وخت له نظره کتنه ( د ارواښاد دوفات د دوه شپېتم کال په مناسبت) لنډه پیژندنه له نن څخه ۶۲کاله مخکې محمد ګل خان مومند کابل کې وفات شو. نوموړی د محمد خورشید خان زوی،د مومن خان لمسی په ۱۳۰۳ هجري قمري کال د کابل د اندرابیو په کوڅه کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړه یې په خصوصي ډول تر سره او په ۱۳۲۷ ل. کې په حربي ښوونځي کې شامل شو. پنځه کاله یې عسکري تعلیم سرته ورساوه او د اردلیانو په غونډ کې د قومندان په صفت وټاکل شو. په دغه وخت یې هم شاهي ټو
طالبان و خاستگاه تاریخی و اجتماعی آنان در افغانستان
یکی از پرسشهای اساسی در تحلیل تحولات معاصر افغانستان این است که چرا طالبان، از زمان ظهور خود در دهه ۱۳۷۰ خورشیدی، عمدتاً از میان یک حوزه قومی و جغرافیایی سربرآوردهاند. پاسخ به این پرسش، نه در قضاوتهای احساسی و نه در تعمیمهای قومی، بلکه در مطالعه ساختارهای تاریخی، اجتماعی و سیاسی افغانستان نهفته است. نخست باید تأکید کرد که طالبان یک جریان سیاسی-ایدئولوژیک هستند، نه نماینده یک قوم. همانگونه که هیچ قومی را نمیتوان با عملکرد یک حزب، دولت یا جنبش سیاسی تعریف کرد، نسبت دادن مسئولیت عملکرد
حاضر جوابی
څو ادیبان او شاعران، څو ندافا ن او ډانډسان، څو مولایان او چړیان ،څو مضره او جاهله ګلم جمان، څو بې دانشه او بې خرده خوسکیان، څو کربوړی او موچان ، څو احساساتی او له چوکاته وتلی سیاسی کار پوهان، یو شمیر د بن دککړې پرېکړی نازدانه ګان کاکلیان قانونیان ورپسې ددوحې دپټې غیر ملی کتار ګډی او ګوسفندان همدارنګه ټپوسان ، چرګان ، مرغان دله ګان او بز دلان دا ټول دی دیوې سوړې ماران. له بلې خوا راغلل څاروی ، نابلده اوبلد غله کاږه واږه یودبل څټ یې ګراوه دخرخرې ښه مثال لری ولې دی ورته تعلیم بند ، کار ب
کله چې جګړه کاروبار شي
کله چې جګړه کاروبار شي محمد سليم سليمان جګړه د انسانانو لپاره د مرګ، بېځایه کېدو، لوږې او ویجاړۍ لامل ګرځي، خو په عین وخت کې د ځینو کسانو، شرکتونو او حتی ځینو هېوادونو لپاره په یوه ګټور کاروبار هم بدلېږي. همدا لامل دی چې اقتصادپوهان او سیاسي شنونکي د جګړې اقتصادي اړخ ته ځانګړې پاملرنه کوي. د جګړې له پیل سره د وسلو، مهماتو، پوځي تجهیزاتو، سونګ موادو، لوژستیکي خدمتونو او امنیتي قراردادونو غوښتنه په بېساري ډول لوړېږي. هغه شرکتونه او هېوادونه چې دا توکي تولیدوي او صادروي، د خپلو
د خاموشو انسانانو سیاست
شپاړسمه برخه ..... په تیر پسي زه خو په دولتي بست کي مقرر شوم مګر دا چي زما د بست تنخوا ډیره کمه وه او یواځي هغه وخت 2500 افغانۍ وه چي شاوخوا 50 امریکايي ډالره کیده وه، زما تشویش رفع نشو، ځکه مونږ د طالبانو په امارت کي سخت اقتصادي ستونځي ګاللي وي، د د تنظیمي اندوخړ او بیا ورپسي طالبانو د امارت د زده کړي سیستم له امله په تیارو کي ساتل شوي نسل وو، نړیوالو ژبو او معلوماتي تکنالوژی بیا خاص انجنیری سافت ویر پروګرامونو برخه کي مو معلومات زیر صفر په دي وو چي د زده کولو امکانات يی راته نه وو ب
آیا هر نیرویی که علیه طالبان میجنگد، شایسته حمایت است؟
آیا صرفِ مخالفت با طالبان، هر جریان سیاسی یا نظامی را به نیرویی مشروع و قابل حمایت تبدیل میکند؟ آیا هر جبههای که در هر نقطهای علیه طالبان سلاح بردارد، سزاوار تحسین و پشتیبانی است؟ پاسخ روشن است: نه خیر. مخالفت با طالبان، بهتنهایی، نه مشروعیت میآفریند و نه شایستگی. در اندیشه سیاسی و فلسفه حکمرانی، مشروعیت یک جریان تنها از دشمن مشترکش با ما ناشی نمیشود، بلکه از اهداف، ارزشها، شیوه عمل، پیشینه و برنامهای که برای آینده کشور ارائه میکند، سرچشمه میگیرد. اگر تنها به این دلیل از
د وطن دردمنو بچيانو ته!
د وطن دردمنو بچیانو ته! کال ۱۳۷۷ پيښاور نن دی که سبا دی ، مونږ روان یو،دا خمکه دا وطن دا جهان او دا آرمانونه به تاسو ته بچیانو پاتي کیږي ،دا وطن ستاسو د مټو،او ستاسو د زیاراو همت انتظار کاږي . دا باغونه دا ډاګونه به ټول تاسي ته درپاتي وي ،مونږ به نه یو ،خو په دي ښه وپوهیږئ ،چې د وطن د انتظارسترګي ستاسو په لور دي ،ځکه د فنا په دي کاروان کې ،د ډیرو دردمنو وخت نور پوره شوی ،یاني د فاني دنیا څخه روان دي . د دوي تګ د دي فاني دنیا څخه د ژوندیو دردمنو په زړونو کې ،ویره اچوي ځکه هر چاته د
تکړه دېپلومات
د افغانستان پخوانی اوږد مهاله ديپلومات او تکړه څېړونکی عبدالغفور روان فرهادي وفات شو. «انا لله وانا الیه راجعون» د افغانستان د فرهنګ او نړیوالې چارو او ډيپلوماسۍ یو له مخکښو څېرو څخه عبدالغفور روان فرهادي د يکشنبې په ماښام کې (۲۶ مه جولای) د امریکا د سنفرانسيسکوSan Francisco په ښار کې د ۹۶ کلنۍ په عمر وفات شو. نوموړی د تاریخ، شعر او ادبي نقد په برخه کې يو پېژندل شوی ليکوال او د افغانستان له تکړه ډيپلوماتانو څخه و ه چې له يوې لسيزې زيات یې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان
شایستهسالاری؛ بنیان عدالت اجتماعی و پیششرط حکمرانی کارآمد
عدالت اجتماعی، بهعنوان یکی از بنیادیترین ارزشهای دولت مدرن، زمانی معنا و تحقق عینی مییابد که فرصتهای خدمت عمومی بر مبنای اصل برابری و شایستگی در اختیار شهروندان قرار گیرد. فلسفه سیاسی معاصر و نظریههای حکمرانی خوب بر این اصل اتفاق نظر دارند که مشروعیت، کارآمدی و پایداری نظام سیاسی، در گرو استقرار یک نظام اداری مبتنی بر شایستهسالاری، حاکمیت قانون و برابری فرصتها است. از همین رو، انتصاب و استخدام در نهادهای دولتی باید بر پایه تخصص، تجربه، شایستگی حرفهای، تعهد اخلاقی و کارنامه عملی افراد
تکتیک باید د ستراتیژۍ مرستندوی وي (د افغانستان د اوسنیو شرایطو په رڼا کې د ۲۰۲۱م کال د یوې لیکنې اصلاح شوې او بشپړه شوې نسخه)
د لیکوال یادونه دا لیکنه په لومړي ځل د ۲۰۲۱م کال د جولای په میاشت کې خپره شوې وه. اوس د افغانستان د بدلو شویو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو شرایطو په پام کې نیولو سره، د هغې اصلي ستراتیژیکه مفکوره («تکتیک باید د ستراتیژۍ مرستندوی وي») ساتل شوې، خو متن د ۲۰۲۶م کال له واقعیتونو سره سم اصلاح، تکمیل او غني شوی دی. په دې نوې نسخه کې د جګړې د مهال ارزونې تر ډېره د اوسني وضعیت له تحلیلي لیدلوري سره بدلې شوې او هڅه شوې چې د قضاوت پر ځای د بېلابېلو سیاسي دریځونو منطقي او متوازن انځور وړاندې شي. <
د خاموشو انسانانو سیاست
پنځلسمه برخه .... په تیر پسي د 1380 کال د عقرب په 26 زه د کلي نه، جلال اباد ښار ته راغلم د ښآر فضا او سیاسي حالات بدل وو، حاجي عبدالقدیر د ننګرهار والي تعین شوی وو. مګر د ننګرهار ولایت د امنیتي موضوعاتو کنترول د حضرت علي د وسله والو سرګروپانو لاس کي وو چي اکثریت د ننګرهار د پشه يي قوم څخه دي. د هیواد په شمال صفحاتو یعني قلعه جنګي کي د طالبانو د شکست او هلته زرګونه د مدرسي زلمکي طالبانو (چي اصلا له هیڅ نه خبر نه وو، په تیارو کي ساتل شوي داسي ځوانان ووچي اکثریت د غریب او ناداره کورن
سیاست ماجراجویانه و هزینهای که ملتها میپردازند
تاریخ بشر بارها ثابت کرده است که ملتها بیش از آنکه قربانی دشمنان خارجی باشند، قربانی تصمیمهای نادرست، سیاستهای شتابزده و ماجراجوییهای رهبران و جریانهای سیاسی خود شدهاند. بسیاری از جنگها، بحرانها و ویرانیها، نه از روی ضرورت، بلکه در نتیجه محاسبات غلط، احساسات زودگذر و نادیده گرفتن واقعیتهای جامعه به وجود آمدهاند. سیاست ماجراجویانه به سیاستی گفته میشود که به جای تکیه بر عقلانیت، برنامهریزی ستراتیژیک و تحلیل علمی، از حادثهای به حادثهای دیگر حرکت میکند. این نوع سیاست، بیشتر ب
