ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


هرنايي: د پرون راهسې ګېر پاتې درې کان کيندونکي تراوسه نه دي را ايستل شوي

د بلوچستان صوبې د هرنايې سیمې په کوله کان کې بند پاتي درې کان کيندونکي تراوسه نه دي را ایستل شوي. د ضلع هرنايې مرستيال کمشنر سردار محمد رفيق په خبره د نهې/ سه شنبې په سهار اتهه بجې په زرغونه غره  سيمه کې په یو کوله کان کې د زيات ګېس د جمع کیدو له امله چاودنه شوې وه. چې په کې  شپږ کان کيندونکي بند پاته شوي وو. د هغه په خبره "درې کانکیدونکي په ټپي حالت کې ژغورل شوي او  درې لا هم په کان کې بند پاتي دي". هغه زياته کړه  دوه کان کیندوکي د افغانستان او څلور ځايي دي. هغه وويل، په کان کې د بند پاتې خواريکښو د ژغورلو لپاره په بيړنيځ حالاتو کې کارکوونکې ایالتي ادارې " پي ډي ايم اې" او د نورو  مرستندويه ادارو ټیمونه د ژغورنې په عملياتو بوخت دي. هلته په موقع موجود  د "پي پي ايچ ای” ادارې د ډاکټرانو د ټیم مشر داود کاکړ پرون ناوخته ويلي وو، نن د شورو/ چهارشنبې د ورځې پورې دغه عمليات سر ته ورسي. ډاکټران او د مرستندويه ادارو کار کوونکو ويره څرګنده کړې چې د زیات وخت په تیرېدو سره د بند پاتې کان کیندونکو ژوند له پوره خطر سره مخ دی. د هرنايې مرستيال کمشنر په خبره د خرابې او وږدي لارې له کبله د مرستندویه ادارو په وخت د نه رارسېدو او د کان دوېمه لار یا د هوايې نه درلودلو او زیات ګېس د جمع کېدو له عمله د ژغورنې په عملياتو کې زيات خنډ رامنځ ته شوی دی. د پاکستان سېنټرل ماينز فېډرېشن رپورټ دی چې روان کال د بلوچستان ايالت په بېلا بېلو کويله کانونو کې رامنځ ته شوې دا څلورمه پېښه ده.  تر دې وړاندې د دوکۍ او کوټې په کويلې په کانونو کې هم مرګونې پېښو کې تر 12 زیات مزدوران مړ‎ہ شوي او تر 10 زيات ټپيان شوي دي. د فېډرېشن رپوټ زیاتوي د بلوچستان ايالت په بیلا بیلو سیمو کې تر يو لک  زيات کان کيندونکي د کويلې  يا سکرو او د نورو معدنیاتو په کانونو کې مزدوري کوي. په رپوټ کې ويل شوي تير کال د کويلې کانونو په پېښو کې مړہ شوو مزدورانو  کې زياتره د خېبر پښتونخوا د شانګلې، د افغانستان او د بلوچستان ايالت له پښتنو سيموسره د تعلق لرونکو وو.  

23.03.2022 ډیوه

25م مارچ: د عمران خان لپاره د بري او ممکنه ماتې ورځ

دېرش (30) کاله پخوا وزیر اعظم عمران خان د اسټرالیا د مېلبورن په مېدان کې په 25م مارچ 1992 د کرکټ نړیوال کپ ګټلی وو او اوس دېرش کاله وروسته، د پاکستان قامي اسمبلۍ کې هم د مارچ په 25مه عمران خان د بې باورۍ د تحریک سره په داسې وخت کې مخامخ کيږي چې سیاسي څېړونکي پام کوي چې د کامیابۍ امکان یې د نشت برابر دی. د 1992 په 25 مارچ په نړيوال کپ کې د عمران خان په کپتانۍ پاکستان د انګلېنډ لوبډلې ته ماتې ورکړې وه. په واشنګټن ډي سي کې د څېړنې مرکز وېلسن سنټر څېړونکي مایکل کوګلمېن په یو ټويت کې وايي ایا دا ډېر نا اشنا اتفاق نه دی؟. "څومره د پام وړ خبره ده، چې د پاکستان پارليمان په عمران خان د بې باورۍ رايې ورکوي، پوره 30 کاله وړاندې هم په دې ورځ د عمران خان په مشرۍ پاکستان دکرکټ نړيوال کپ ګټلی وو". ليکوالې او څيړونکې عایشه صديقي د کوګلمېن ټویټ ته په ځواب کې ليکلي، "دا هغه ورځ وه چې هغه (عمران خان) د مور په نوم د کېنسر هسپتال ته په زوره پېسې اړولې وې خو نورو کرکټرانو د هغه پرضد غږ نه شو پورته کولی". خو د پاکستان تحریک انصاف ګوند سره تعلق لرونکي د سيند صوبې ګورنر عمران اسماعيل ويلي، "عمران خان په 25 مارچ 1992 نړيوال کپ ګټلی وو، اوس په اسمبلۍ کې په 25 مارچ 2022 بل مهم مېچ/ سیالي کيږي، او هغه به دلته هم تاريخي ګټه ترلاسه کړي". د عمران خان پرضد مخالفه ګوندونو په قامي اسمبلۍ کې د بې باورۍ يا عدم اعتماد تحریک جمع کړی او مخالفه ګوندونو تل عمران خان د سلېکټډ يا خوښ کړی شوي په نوم ياد کړی او تور پرې لګوي چې په ملک کې يې ګراني او بدانتظامي د حسابه سېوا کړې ده، ځکه یې د عمران خان نه د استعفا غوښتنه کړې او د بې باورۍ تحریک يې پرې جمع کړی دی. خو عمران خان تل د مخالفه ګوندونو مشرانو ته د غلو ټوله ويلي او تور پرې لګوي چې د خپلو غلاګانو د پټولو دپاره د هغه پرضد رايو ځای شوي خو هغه به یې مقابله کوي. د پاکستان د قامي اسمبلۍ په وېب پاڼه ویل شوي چې سپيکر په 25 مارچ د اسمبلۍ غونډه رابللې ده خو د عدم اعتماد په اړه يې پکې څه نه دي ويلي. څيړونکي وايي د عمران خان پرضد د بې باورۍ د تحریک څو علتونه دي. د پېښور پوهنتون د جرنلزم دڅانګې استاد او څېړنکار ډاکټر عرفان اشرف وايي د هغه په نظر درې بنيادي علتونه دي، يو دا چې پوځ د هغه نه خفه دی، بل په ملک کې ګراني ده او درېم د عمران خان هغه وعده چې د ملک نه بهر ويستل شوې پېسې به واپس راوړي. وي او اې ډيوه سره په خبرو کې هغه وویل،" غټه وجه دغه ده چې عمران خان چې چا راوستی وو اوس يې د هغه سره اړيکې خرابې دي، داسې ښکاري چې د هغه سره د پوځ هغه کومک نه کيږي کوم چې وړاندې کېدو". هغه وويل "دوېمه غټه وجه دا ده په ملک کې ګراني دومره جوړه شوې چې ژوند کول ګران شوي، خلکو ته انصاف نه ترلاسه کيږي، او درېمه د عمران خان هغه وعده چې کومو سياستوالو ملک لوټلی د هغو نه به پېسې بيرته اخلي نو د هغه په وعدو کې يوه هم پوره نه شوه". د عمران خان په حکومت چې د ګرانۍ نيوکې کيږي، نوموړي په وروستیو کې د پنجاب په حافظ اباد سيمه کې يوې غونډې ته په وېنا کې ویلي وو، دی وايي، "25 کاله وړاندې مې چې کله سياست پېل کړی وو، زه د دې دپاره نه ووم راغلی چې د ټماټرو او الوګانو قيمت به څه وي، زه د دې دپاره راغلی ووم چې د پاکستانيانو نه يو قوم جوړ کړم". د پاکستان تحریک انصاف يو مخکنی پلوي ډاکټر اسرار وايي لس کاله يې په پي ټي ايي کې تېر کړه د عمران خان نعره وه، چې تبديلي به راولي، غبن به ختم کړي او ادارې به خپلواکه کړي، زاړه کسان به لرې کړي او نوي خلک به مخې ته راولي، خو عمران خان په حکومت کې راغلو خو يوه وعده يې پوره نه کړه. وي او اې ډيوه سره په خبرو کې هغه وویل، "خان صېب د 2018 نه وروسته هم هغه کرپټ خلک د ځان سره ملګري کړه چې مونږ يې پرضد غږ پورته کولو، په ادارو کې سياسي مداخلت يو په دوه شو، خان صېب د خپلې لارې نه بيخي په بدله لاره روان شو، او زمونږ د ټول قوم امېدونه پوره نه شو". هغه وویل عمران خان د 92 د ورلډ کپ نه ګټه ترلاسه کړې، خو اوس یې په قول او فعل کې تضاد دی ځکه هغه ترې لاره جدا کړې ده. عمران خان چې کرکټر وو د هغه په کپتانۍ کې پاکستان په 1992 کې نړیوال کپ ګټلی او بيا هغه د خپلې مور په نوم شوکت خانم د کېنسر روغتون دپاره چندې پېل کړي او دغه روغتون يې جوړ کړی او په 1996 کې يې پاکستان تحريک انصاف ګوند جوړ کړی او د کال 2018 په انتخاباتو کې يې ګوند کاميابي ترلاسه کړې او هغه د وزيراعظم څوکۍ ته رسېدلی وو.

23.03.2022 ډیوه

عمران خان: او ايي سي او چين دې د اوکراين په شخړه کې په مينځګړيتوب غور وکړي

د پاکستان وزیراعظم عمران خان د نهې په ورځ د اسلامي هېوادونو د همکارۍ تنظيم (او ايي سي) غونډې ته په وېنا کې ویلي، او ايي سي او چين دې د اوکراين او روس د شخړې په ختمولو کې د مينځګړي په کردار ادا کولو غور وکړي. د روس او اوکراين شخړه عمران خان پرون په اسلام اباد کې د او ايي سي د 57 غړو هيوادونو دوه ورځنۍ غونډې ته په وېنا کې ويلي، "مونږ په دې اندېښمن يو چې هلته څه روان دي". هغه ويلي، "مونږ له په دې فکر پکار دی چې څنګه د (اوکراين او روس په شخړه) کې مينځګړيتوب کولی شو، مونږ څنګه ډز بندي کولی شو". نوموړي زياته کړې، "ښايي او ايي سي د چين سره په شريکه، مونږ ټول کولی شو چې هڅه وکړو چې دا شخړه ودروو، او دغه څه چې روان دي، په نړۍ يې اغېزې کېدی شي". د چين د بهرنيو چارو وزير وانګ يي، د امریکا او د او ايي سي غېر غړو هېوادونو استازو هم په اسلام اباد کې ترسره کېدونکې غونډه کې ګډون کړی دی. چين او پاکستان په اوکراين د بريد غندنه نه ده کړې. د چين او پاکستان د بهرنيو چارو وزيرانو د ګل په ورځ د او ايي سي په څنډه کې ليدلي دي او ويل شوي دواړو فريقېنو د اوکراين په مسله هم بحث کړی دی. د پاکستان وزیراعظم په 24 فرورۍ په ماسکو کې وو، په کومه ورځ چې روس په اوکراين يرغل کړی وو. او وروسته بيا پاکستان د ملګرو ملتونو په غونډه کې د روس د غندنې په قرارداد کې د رايې ورکولو نه ډډه کړې وه. افغانستان عمران خان د او ايي سي غونډې ته په وېنا کې د افغانستان د ملاتړ غږ بيا تکرار کړی دی. هغه وويل، "هلته (په افغانستان) کې اوس جګړه نشته. يواځينۍ خطره دا ده چې په افغانستان بندېزونه او په رسميت نه پېژندنه يې د بشري بحران سبب ګرځي". عمران خان زياته کړې "دا ډېره مهمه ده چې د افغانستان د خلکو مرسته وکړو، او زه دا ځکه وايم چې باثباته افغانستان يواځينۍ لاره ده چې د افغانستان خاوره د نړيوالې ترهګرۍ څخه وساتو". کشمیر او فلسطين عمران خان ويلي، د اسلامي هيوادونو تنظيم (او ايي سي) د کشمیر او فلسطين په مسله پاتې راغلی، او لويديځه نړۍ او ايي سي سنجيده/ جدي نه اخلي ځکه لويديځ خبر دی چې مونږ وېشلي يو. هغه ويلي، په نړيواله کچه د اسلاموفيا حقيقت منل غټه کاميابي ده. عمران خان زیاته کړې، په نړۍ کې يو نيم ارب مسلمانان دي، خو بيا هم د کشمیر او فلسطين په ناانصافۍ زمونږ غږ ته اهميت نه ورکوي. ويل شوي په اسلام اباد کې د او ايي سي د 57 اسلامي هيوادونو په دوه ورځنۍ غونډه کې به د اسلامي نړۍ د ستونزو پشمول، د اتحاد، انصاف او پرمختيا په موضوعاتو بحث کيږي.

23.03.2022 ډیوه

پېښور: د پاکستان د هوايي پوځ تربيتي الوتکه غورځېدلې، دوه پايلټان پکې مړه شوي

د خېبرپښتونخوا د مرکزي ښار پېښور سره نزدې د پاکستان د هوايي پوځ تربيتي الوتکه غورځېدلې او دواړه پايلټان پکې مړه شوي دي. د پاکستان هوايي پوځ ويلي، د الوتکې غورځېدو په پېښه کې په ځمکه بل چا ته ځاني او مالي تاوان نه دی اوښتی او د پېښې د پلټنو کولو ويل شوي چې د پېښې رامنځته کېدو علت مالوم کړي. ويل شوي الوتکه هغه وخت غورځېدلې چې د معمول په پرواز وه. د ډان ورځپاڼې د خبر ترمخه الوتکه د حاجي ناصر د حجرې سره غورځېدلې او اوور پرې لګېدلی وو. پاکستان کې وخت په وخت د هوايي پوځ د تربيتي الوتکو د غورځېدو پېښې مخې ته راځي. تير کال د ستمبر په مياشت کې د پاکستان د هوايي ځواک تربيتي الوتکه د مردان سره نزدې غورځېدلې وه. له دغې وړاندې په 6م اګست د پنجاب صوبې په اټک ضلع کې يوه بله تربیتي الوتکه غورځېدلې خو هغه ويل شوي وو، په الوتکه کې دواړه پايلټان په وتلو کې کامیاب شوي او کوم تاوان پکې نه وو اوښتی.

23.03.2022 ډیوه

اېمنېسټي انټرنېشنل: طالبان دې د انساني حقونو نړیوال معیارونه عملي کړي

د انساني حقونو نړیوالې ادارې اېمنېسټي انټرنېشنل د مارچ په يويشتمه په یو رپورټ کې د افغان طالبانو څخه غوښتي چې د خبريالانو، د ټولنيزو فعالانو او د پخوانيو حکومتي چارواکو په جبري توګه نېول دی بند کړي او د بشري حقونو نړيوال معيارونه دې ځای په ځای کړي. دغه سازمان په خپل رپورټ کې دا هم ويلي چې طالبانو د خلکو په بيان او د هغوی په غونډو بنديزونه لګولي  او هغه تنان چې د دوی مخالفت کوي هغه په خپلسري توګه بندي کېږي او يا هم بې درکه کېږي. د بشري حقونو فعالان وايي که چېرې نړيوال سازمانونه په طالبانو دغه ډول څار ساتي نو ممکنه ده چې په افغانستان کې بشري حقونه خوندي شي او د غېر انساني کړنو مخنيوی وشي۔ اېمنېسټي انټرنېشنل ويلي په جبري توګه د ښځو بې درکه کول او د خبريالانو او د مدني ټولنې فعالانو نيول د هغو تنانو د خاموشه کولو لپاره د طالبانو نوي تخنيکونه دي چې د دوی خلاف اواز پورته کوي۔ په دې حقله د بشري حقونو فعاله سپېځلې زازۍ وي او ای ډيوه ته وايي چې نړيوال بايد همېشه د انساني حقونو په مسله غږ وچت کړي او بغېر د نړيوالو نه د افغانستان خلک اوس بله کوم لاره نه لري چې د ځان لپاره خپل حقونه وغواړي ځکه چې حکومت خو د دې خلکو خلاف دی۔   د بخښنې نړیوال سازمان د ځينيو کورنيو په حواله لیکلي چې طالبانو ورته ویلي چې بندیان به یې خوشي کړي که بې ګناه وي خو باید له رسنیو سره خبرې ونه کړي۔ دې سازمان ویلي چې لږ تر لږ نهه قضیې یې مستند کړي چې د طالبانو د دغو اقداماتو زیاتیدل په ډاګه کوي۔ رپورټ کې وېل شوي چې جنورۍ او فرورۍ مياشتو کې د ماشومانو په شمول د 60 نه سېوا تنان طالبانو په خپلسري توګه نيولي، په غېر قانوني توګه قيد کړي او يا بې درکه کړي دي۔  د وي او ای پښتو څانګې د خبر ترمخه په افغانستان کې د خبریالانو د خوندیتوب کمېټۍ د مارچ په اتلسمه ويلي وو چې د طالبانو حکومت په تیرو دوو ورځو کې یوولس خبریالان او د رسنیو کار کوونکي په کابل او ځینو ولایتونو کې نیولي دي، چې وروسته بيا د ځايي خبريالانو په وېنا خوشي کړل شول۔   خبر زیاتوي د طالبانو استخباراتو ریاست په ټویټر لیکلي" ځينو رسینو داسې مواد خپرول، چې زموږ د ټولنې دیني احساسات یې مجروح کول او زموږ ملي امنیت یې ګواښه، تر څنګ یې فتنه ګرو عناصرو ته د اسلامي امارت په خلاف د پروپېګنډې او تخریبي اعمالو لپاره بهانه په لاس ورکوله"۔   په افغانستان کې د خبريالونو د ټولنې مرستيال مشر عبدالمعيد هاشمي وي او ای ډيوه ته وايي د طالبانو دلاسه د خبريالانو نيول کېدل او ځورول کېد رسنيز فعاليتونو ته زيان رسولو ترڅنګ طالبانو لپاره هم يو ګټه ور ګام نه دی۔ نوموړي زياته کړه چې بايد افغان طالبان يوه غونډه جوړه کړي چې پکې د طالبانو مشران هم وي او خبريالان هم او ژورنالستان د طالبانو د حکومت  په قوانينو پوهه کړل شي چې د بيان د ازادۍ مخه نه ډب کېږي۔   د اېمنېسټي انټرنېشنل په رپورټ  کې له طالبانو غوښتنه شوی چې د خپلو حقونو د عملي کولو په خاطر نیول شوي کسان پرته له کوم قید او شرطه خوشې کړي او د هغوی په اړه معلومات دې پټ نه کړي۔   وي او ای ډیوه کوښښ وکړو چې د اېمنېسټي انټرنېشنل د رپورټ په حقله د طالبانو د حکومت دريځ معلوم کړي او په دې لړ کې د طالبانو د حکومت مرستيال ترجمان بلال کريمي او انعام الله سمنګاني سره د رابطې کوښښ وشو خو دغه حڅې بريالۍ نه شوې۔  

22.03.2022 ډیوه

امریکې په چینايي مامورینو د سفر پابندۍ وغځولې

امریکې د هغو چینایي مامورینو په ضد د سفر بندیزونه زیات کړي دي چې د رای د ازادۍ او د اقلیتونو د زورولو الزامات پې لګول شوي دي.  د اېسوسي اېټېډ پرېس خبري ادارې ترمخه د امریکې خارجه وزارت سټېټ ډپارټمنټ ويلي چینايي مامورین چې د ملک دننه یا بهر د رای او د مذهب ازادي په چقولو کې ککړ دي امریکې ته به سفر نشي کولی. د ای پي ترمخه سټېټ ډپارټمنټ د پابندۍ هدف شوي مامورینو شناخت کړی او نه یې هم دا ویلي چې په څومره شمېره کې چینايي مامورین به د بندیر نه متاثره شي. د امریکې خارجه وزیر اېنټني بلینکن په یو بیان کې وویل د امريکې سفري بندیزونه به په هغو چینايي مامورینو نافذ کېږي چې په داسې تګلارو یا ګامونو کې ککړ دي چې د مذهب پېروکارانو، د نسلي اقلیتونو، د حکومت مخالفینو، د انساني حقونو محافظینو، خبریالانو، د خواریکښو تنظيمونو، د مدني ټولنې فعالانو او په چین او د چین نه بهر پرامنه احتجاج کونکي زوروي.  د ای پي ترمخه د سټېټ ډپارټمنټ د ورستی ګام د ویزې هغه قدغنونه زیاتوي چې په لومړي ځل د پخواني صدر ډانلډ  ټرمپ حکومت د ویغور مسلمانانو سره د سلوک، په هانګ کانګ کې د جمهوریت پلوه فعالانو او په تبت کې د ازادۍ غوښتونکو سره د چلند په سر په چینايي مامورینو لګول شوي وو. بلېنکن وویل امریکا د چینايي چارواکو دا کوښښونه ردوي چې د نسلي او مذهبي اقلیتونو غړي ویروي او څارنه یې وکړي چې پکې هغه کسان هم شامل دي چې د خپل تحفظ دپاره د ملک نه وځي او یا هغه امریکايي شهریان چې د کمزورو خلکو په حق کې غږ پورته کوي. د امریکې خارجه وزیر وویل "مونږ ژمنه لروو چې په ټوله دنیا کې د انساني حقونو دفاع وکړوو او احتساب ته وده ورکولو دپاره به سفارتي او اقتصادي اقدامات استعمالولو ته دوام ورکوو."   د امریکې د انصاف وزارت تېره هفته په هغو پېنځو کسانو خلاف الزامات ولګول چې د چین د حکومت دپاره یې په امریکا کې د مخالفینو د ویرولو سازش تیار کړی و. د ای پي د خبر ترمخه دا لومړی ځل نه دی چې د انصاف وزارت په چا دا ډول الزامات لګولي دي. په 2020 کې حکومتي وکیلانو په هغو کسانو فرد جرم وګولو چې دا الزام په لګول شوی و چې په یو چینايي وکړي وطن ته د ستنېدو فشار اچولو چې ملک ته په بېرته رسېدو يې په ضد قانوني ګامونه واخیستل شي.  

22.03.2022 ډیوه

د اسلامي ملکونو خارجه وزیرانو د افغانستان په شمول په ګڼ شمېر موضوعاتو خبرې وکړي

د اسلامې هیوادونو د همکارۍ سازمان او اي سي د بهرنیو چارو د وزیرانو د کونسل ۴۸مه غونډه کې د افغانستان، کشمیر، فلسطین او د اسلامې هیوادونو د سیاسې، اقتصادې او امنیتې ستونځو په اړه خبرې وشوې.   د اتحاد، انصاف او پرمخنګ د پاره شراکت په عنوان په اسلام اباد کې د دغه غونډې دپرانستې دستورې ته د پاکستان وزیراعطم عمران خان، د او اي سي  جنرل سکتر حسین ابراهیم طحه، د ملګرو ملتونو جنرل سکتر،  د پاکستان د بهرنیو چارو وزیرشاه محمود قریشي او د سعودې عرب د بهرنیو چارو وزیر شهزاده فیصل بن سلطان په شمول یو شمیر مشرانو وینا ګانې وکړې. د پاکستان وزیراعظم عمران خان وویل په لومړې ځل دا خبره منلې کیږې چې اسلاموفوبیا یو حقیقت دی او پکار ده چې مخنیوی یې وکړی شي   عمران خان وویل  اسلامې هیوادونو دغه غلط فکر د جاج اخیستو د پاره څه ندی کړي- یو مذهب هم د ترهګرې سره تړاو نلري-  عمران خان وویل وویل د افغانستان خلک د نړۍ مرستو ته اړتیا لري، د افغانستان استحکام په نړی کې ترهګرۍ د مخنیوې یوازنې لاره ده هغه زیاته کړه بندیزونه به غریبې نوره زیاته کړې- افغانستان خلک دې ته ونتړل شې دوې د خپلواکې د خطرو‌ د مخه نیولو د پاره څه وکړې-  عمران خان زیاته کړه کشمیر او فلسطین خلکو ته بشرې حقونه رستولو کې پاته راغلې- ولې چې نړې ګڼې چې اسلامې هیوادنه بې اثره دې  د او اي سي تنظیم سیکریټرې حسین ابراهیم طحه د غونډې سره وینا کې وویل د اسلاموفوبیا د مخ نیوې د پآره پکار ده چې د نړیوالې ټولنې سره رابطې وساتل شي.  هغه امید څرګند کړو چې ملګري ملتونو به د مارچ ۱۵مه نیټه د اسلاموفوبیا به ضد ورځ وټاکل شي او په نړۍ کې به د  سولې او زغم کلتورته وده ورکړي    د پاکستان د بهرنیو چارو وزیرشاه محمود قریشي وویل په اسلامې هیوادونو کې بهرنې لاس وهنه د مسلم امه تر منځ خفګان زیاتیزې اوترهګرې او تندروې ته وده ورکوي  په غونډه کې د یوکرې او روس د جګړې په اړه پر اسلامې نړۍ د یې طرفه کیدو او د دې د هوارې د پآره رول لوبولې غږ هم و شو او وویل شو که چېر داسې ونشو نو دا به د نړۍ د پاره ډیر بدې نتیجې ولري  د سعودې عرب د بهرنیو چارو وزیر شهزاده فیصل بن فرحان السعود د او اي سي غونډې ته وویل افغانستان د پاره د او اي سي ټرسټ فنډ جوړ شوی او ځانګرې استازی ټاکلې شوی، البته د افغان وولس د ښیګړې د پاره نور ګامونه پورته کولو ته ضرورت شته. هغه یوځل بیا غوښتنه وکړه چې افغانستان دې خپله ځمکه ترهګرۍ د استعمال نه ورنکړي د څیړونکو وینا ده چې او اي سي تاریخ ښښي چې دغه تنظیم د اسلامې هوادونو ته وړاندې ستونځوې کې څه مهم رول نه دی لوبولی-  د نړیوالو چارو پوه پروفیسر ډاکټر عبدالشکور د وي او ای ډیوه سره خبرو کې وايي د اواي سي په رنګه تنظیمونه د سیمه ایزه سیاست ښکار دي او په داسې حال کې څه امید نه وینې چې او اي سي به دا ځل په خپلو ژمنو عمل هم وکړې او د افغانستان په اړه د مرستې د ژمنو پرته څه ګټور پیغام ولیږي اسلامې هیوادونو ۵۷ غړیزه کونسل په دوه ورځنې غونډه کې د ملګرو ملتونو، عرب لیګ او خلیج مرستو کونسل په شمول نورو نړیوالو تنظیمونو استازو نه علاوه د چین د بهرنیو چارو وزیر وینګ یې هم د ځانګرې میلمه په توګه ګډون وکړو او اي سي د ملګرو ملتونو پس دویم لوي نړیوال تنظیم دی او د نړۍ ۵۷ مسلم هیوادونه د دې غړي دي- او ائی سی پر پریکړو باندې د عمل جاج اخیستو د پاره هر کال د دغه تنظیم غونډه کیږي د دې څخه وړاندې کال ۲۰۲۱ دسمبر په میاشت کې د افغانستان به اړه د او ائې سي د بهرنیو چارو د وزیرانو ځانګرې غونډه شوې ده چې پکې بشرې بنیادونو د افغانستان د مرستې د پاره او ائې سی ټرسټ فنډ په جوړولو اتفاق شوې او افغانستان د خواراکې سییکورټې پروګرام شورو کړې شوې وو- بل پلو ته د افغانستان د طالبانو حکومت د او ائې سی غونډه کې و بهرنیو چارو وزیر امیر خان متقې په غونډه کې د ګډون د پاره ندې لیږې- تیر کال د اګست په میاشت کې کابل واک ترلاسه کولو ورسته د او ائې سی ټولو ۵۷ غړو په شمول تر اوسه د نړې یو هیواد هم د طالبانو حکومت نه دی منلی.  

22.03.2022 ډیوه

بایډن: روس ښايي سایبري بریدونه وکړي او کیمیاوې وسلې وکاروي

واشنګټن – د امریکا ولسمشر جو بایډن خبرداری ورکړ چې روس ښايي د امریکا د ګټو پرضد سایبري بریدونه وکړي او یا په اوکراین کې بیالوژیکي او کیمیاوي وسلې وکاروي. دا په داسې حال کې چې په اوکراین باندې د روس د یرغل نېږدې یوه میاشت پوره کېږي. بایډن د امریکا د سوداګرو مشرانو یوې غونډې ته د ګل یا دوشنبې ناوخته وویل، چې د روس ولسمشر ویلادیمیر پوتین د دومره یوالي وړاندوینه نه وه کړې چې د روس د کړنو پر خلاف به څرګندېږي او د دوی مخه به نیول کېږي. بایډن وایي، "اوس هغه د نویو غلطو بیرغونو په اړه چې هغه یې دروي خبرې کوي او داسې وايي، چې مونږ امریکایان په اروپا کې بیالوژیکي او کیمیاوي وسلې لرو. دا ريښتیا نه ده." بایډن زیاته کړه،‌ چې "هغوی داسې ښکاره کوي چې اکراین په هېواد کې بیالوژیکي او کیمیاوي وسلې لري. نو داسې ښکاري چې هغه له دغو دواړو لارو کار اخلي." بایډن د ګل یا دوشنبې په ورځ همدارنګه وویل، چې داسې استخباراتي معلومات شته چې د روس حکومت د امریکا پرضد په ممکنه سایبري بریدونو باندې غور کوي او له خصوصي سکتور څخه یې وغوښتل چې په بیړه دې سایبري دفاع کلکه کړي. بایډن وویل، روس دغه ډول بریدونه د امریکا لخوا په روس باندې د بندیزونو لګولو په غبرګون کې ښايي‌ وکړي. هغه وویل، دا د روس د لوبو د کتاب یوه برخه ده. بل پلو د امریکا،‌ فرانسې، جرمني، ایټالیا او برتانیې مشرانو د ګل یا دوشنبې په ورځ په ټیلیفون باندې په اوکراین کې د روس د ظالمانه تکتیکونو په اړه بحث وکړ او له اوکراین سره یې د خپل ملاتړ په دوام خبرې وکړې. د سپینې ماڼۍ د خبر له مخې، دغو مشرانو وویل چې له اوکراین سره به امنیتي او بشري مرستې کوي او په اوکراین کې د اوربند په اړه یې د وروستیو ډپلوماټیکو هڅو ارزونه وکړه. دغه راز ټاکل شوې ده چې بایډن به ددې اونۍ په وروستیو کې د ناټو په سرمشریزه، د جي سیون غونډه او په برسلز کې د اروپايي کاونسل په سرمشریزه کې ګډون وکړي چې په ټولو غونډو کې به د اوکراین حالات د بحث موضوع وي. وروسته به بایډن بیا پولېنډ ته ولاړ شي. بل پلو د اوکراین ولسمشر ویلادیمیر زیلېنسکي د ګل یا دوشنبې په ورځ محلي ټي وي ته ویلي، دی تیار دی چې له پوتین سره په یو شمېر مسلو باندې خبرې وکړي چې په هغو کې هغه ژمنه هم ده چې له ناټو سره به نه یوځای کېږي تر څو په دغه هېواد کې اوربند راشي. زیلینسکي وویل، دا به جوړ جاړی وي د ټولو لپاره، د لویدیځ لپاره چې نه پوهېږي چې له مونږ سره د ناټو په اړه څه وکړي، د اوکراین لپاره چې امنیتي ضمانتونه غواړي او د روس لپاره چې نور د ناټو پراخوالی نه غواړي." هغه دا هم وویل، چې له روس سره د جګړې د پای ته رسېدو لپاره باید د اوکراین خلک له روس سره د جوړجاړي په هر یوه ټکي ټولپوښتنه وکړي. پنټګان د ګل یا دوشنبې په ورځ روسي ځواکونه په دې تورن کړل چې په اوکراین کې جنګي جرمونه ترسره کوي. د پنټګان ویاند جان کربي خبریالانو ته وویل، "مونږ په ريښتیا هم داسې ښکاره شواهد وینو چې روسي ځواکونه جنګي جرمونه ترسره کوي او مونږ ددې ثبتونو په راټولولو کې مرسته کوو." کربي همدارنګه روسي ځواکونه په دې تورن کړل چې د ملکیانو پرضد بې له کوم توپیره بریدونه کوي او په اکثرو حالاتو کې یې قصدي هم وو. په ماسکو کې بیا د روس د بهرنیو چارو وزارت د ګل یا دوشنبې په ورځ د امریکا سفیر جان سلویان د امریکا د ولسمشر جو بایډن د هغو څرګندونو له امله احضار کړی چې تېره اونۍ یې د روس ولسمشر ویلادمیر پوتین یو جنګي مجرم وباله. د امریکا یو لوړ پوړي دفاعي چارواکي ویلي، روسي ځواکونه لا تر اوسه هم د پلازمېنې کیېف څخه ۱۵ کیلومټره شمال لویدیځ کې پراته دي. بلخوا د ملګروملتونو د کډوالو چارو ادارې ویلي، چې په اوکراین باندې د روس د یرغل د پیل راهیسې تر اوسه پورې تر ۳.۵ میلیونو زیات اوکراینیان کډوال شوي‌ دي. له دغې ډلې څخه تر ۲.۱ میلیونه کډوال پولېنډ ته تللي او ۵۴۳۰۰۰ یې رومانیا، ۳۶۸۰۰۰ مالدوا او ۳۱۸۰۰۰ هنګري ته تللي.

22.03.2022 ډیوه

وزيرستان: د اې اېن پي امېدوار وژل شوی او دوه نور مړي ترلاسه شوي

په شمالي وزیرستان کې د عوامي نیشنل ګوند د حېدر کلي ویلج کونسل امېدوار او یوت اف وزیرستان ترجمان مصور داوړ نامالومه کسانو په هدفي برید کې ووژلو. د میر علي پولیسو تاڼې دا پیښه تاید کړه او وې ویل په سمدستي توګه پولیس د دې پیښې ځایې ته رسېدلي دي. د دوی په خبره دا پېښه تازه شوې خو د ابتدایي مالوماتو له مخې هغه د انتخابي دفتر د پرانستې وروسته کور په لور روان وو چې په موټر سایکل ناست کسان راغلي او په هغه یې ډزې کړي دي. نوموړی په بلدیاتي انتخاباتو کې د عوامي نیشنل ګوند امېدوار وو او د پېښور یونیورسټۍ نه يې تازه په پښتو کې د ماسټرۍ زدکړې ترسره کړې وې، او هغه وخت د ګوند د زده کونکو اتحادیې پښتون سټوډنټس فېډرېشن فعال وو او په علاقه کې د ځوانانو غورځنګ یوت اف وزیرستان ترجمان هم وو. نوموړی په داسې حال کې وژل شوی چې په صوبه کې د روانې میاشتې په 31 نیټه د بلدیاتي ټاکنو دویم پړاو ترسره کیږي. بل لور ته په جنوبي وزيرستان کې په بيلا بيلو ځايونو کې د دوو تنو مړي موندل شوي دي چې ویل کيږي په ګولیو ویشتل شوي دي خو تر اوسه د دې پېښو علت نه دی څرګند شوی. د جنوبي وزیرستان پولیسو مشر خانزیب مومند دفتر چارواکو تاید کړه او وایي یو مړي د واڼه بازار ګریډ سره نیږدې او بل د بیرمل تحصیل کلوشه سیمه نه ترلاسه شوې. چې په ګولیو سره ویشتل شوي دی. د دوی په خبره وژل شوي کسانو پیژندګلو جاوید خان او کالا خان په نومونو شوې چې د جنوبي وزیرستان ځایې اوسيدونکي دي. پولیس وایي په نامالوم ځایې کې تر وژل کېدو ورسته دغلته د دوی مړي غورځول شوي دي. د پولیسو په خبره کورنیو یې ورته ویلي دوی چا سره شخصي دښمنې نه لري او د نا مالومه کسانو پرضد یې مقدمه درج کړې او پلټنې يې پېل کړي دي. بل لور ته د جنوبي وزیرستان سره په ختيځ څیرمه ټانک ضلع کې تیره ورځ بیټني قام د نا امنۍ پرضد لویه قامي جرګه شوې او په علاقه کې د پولیسو پرځایې کولو سره د امنیت د ټینګښت غوښتنه يې کړې ده. د بېټني قبیلې مشرانو جرګې ته وینا ګانو کې ویلي د دوی سیمه جنوبي وزیرستان سره په پوله پرته ده او د ټانک ضلعې تر نیمایي زیاته ابادي لري. خو په دغه سیمه کې حکومتي واکمني ختم شوې او خلکو نه په زوره قلنګ اخستل کېدو سره د تښتونو او ګواښونو پیښې سیوا شوې دوی غوښتنه کړې چې د دوی په سیمه کې دې د حکومت  واک په ځایې کولو لپاره دې پولیس وګمارل شي. په ټانک ضلع کې بیټني قام جرګه تر هغه وروسته کړې چې تیره اوونۍ عمر اډې سره نیزدې وړوکي کلي کې نامالومه کسانو د مشاعرې په غونډه ډزې کړې وې چې پکې یو تن وژل شوې او یو بل ټپي شوې وو دبیټني قام یو مشر صابر خان وایي دوی د نا امني سره مخ دي په علاقه کې د قلنګ اخستو سره هر ورځ د شوکو او مرګ ژوبلو پیښې کیږي هغه وویل تر ټوله لویه ستونزه د نشي توکو ده چې په ښکاره یې کاروبار کیږي او نوې نسل یې مکمل ژوبلیږي. هغه وویل دوی دا جرګه د دې لپاره کړې چې دوی د ټانک ضلع برخه دي او دغلته دې د امنیت ټیګښت لپاره د پولیسو نظام په ځای شي. هغه وویل په ټوله سیمه کې د پولیس یوه چوکۍ هم شتون نه لري او خلکو د خپل تحفظ لپاره په خپله کمیټۍ جوړې کړي دي. د ټانک ضلعې پوليس مشر (ډي پي او ) وقار احمد تاييدوي چې د غه علاقه (بیټني سرکل) د ناامنۍ سره مخ دی او پکې د نشه يي توکيو کاروبار کيږي خو وايي، دغه علاقه زياتره ځنګلي علاقه ده او دغلته اکثر مفروران پټ وي، او دغلته مستقله چوکۍ يا تاڼه نشته او په خپله هڅه کوي چې دغلته دغه سیمې د هر قسمه ناامني نه پاکه کړي. تیر کال هم ځايي ځوانانو د نشه يي توکيو د مخنيوي دپاره احتجاجي لاريون کړي او غوښتنه يې کړې وه چې په علاقه کې دې د نشه يي توکيو د کاروبار مخنيوي وکړی شي. او د حکومتي عملدارۍ په ځای کېدو غوښتنه یې کړې وه خو هغه پولیسو ویلی وو دوی ته په علاقه کې د عملياتو په وخت غټه ستونزه دا رامخې ته ده چی دوی کله هم د نشه توکیو د کاروباريانو پرضد عمليات کوي علاقې ته ځي نو بيا د علاقې خلک د دوی سره په جګړه کيږي.

22.03.2022 ډیوه

څيړونکي: په اسلام اباد کې د او ايي سي په غونډه کې د چين ګډون ډېرې معنې لري

په اسلام اباد کې د اسلامي هيوادونو د همکارۍ تنظيم (او ايي سي) د غړو ملکونو د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې چې د چين د بهرنيو چارو وزارت هم په ځانګړي ډول ګډون کوي، څيړونکي وايي په چين کې په خپله په ايغور مسلمانانو ظلمونه کیږي خو مسلمانه نړۍ پرې خاموشه ده. په اسلام اباد کې د او ايي سي د بهرنیو چارو د وزیرانو 48مه غونډه چې د دې میاشتې په 21 او 22مه ترسره کيږى، پکې د افغانستان، کشمیر، فلسطین او د نورې اسلامي نړۍ په مسایلوبحث او غور کولی شي. څيړونکي وايي په اسلام اباد کې او ايي سي په مسلمان هېوادونو کې په مسلو بحث کوي خو په دغه غونډه کې چې چين ګډون کوي او په چين کې په خپله وخت په وخت په ايغور مسلمانانو د زور زياتي خبرونه مخې ته راځي مسلمانه نړۍ پرې خاموشه پاتې ده. په پېښور کې د اسلاميه کالج پوهنتون د سياسياتو استاز پروفېسر شانواز مشال وايي، څو ورځې وړاندې د پاکستان وزيراعظم عمران خان په خپله ويلي وو چې هغه په چين کې په ایغورو د ظلم زياتي په اړه ناخبره دی. وي او اې ډيوه سره په خبرو کې هغه وویل، داسې پلېټ فارمې د نړيوال سياست دپاره کاريږي او دا هسې خبره ده چې په دې کې به د ترهګرۍ او اسلامو فوبيا په اړه څه نتيجې مخې ته راشي. نړیوال مطبوعات وخت په وخت داسې خبرونه خپروي، چې د چين حکومت په سينکيانګ صوبه کې د ايغور مسلمانانو پرضد غېر انساني فعاليتونه کوي، هغوی په غېر قانوني حراستي مرکزونو کې ساتي او هغوی ته مذهبي ازادي نه ده ترلاسه، خو د چین حکومت دغه تورونه ردوي، او وايي چې په کېمپونو کې ساتل شوو ايغور مسلمانانو ته هنري زده کړې کوي. د مردان په عبدالولي خان پوهنتون کې د نړیوالو اړيکو د زده کړو د څانګې استاز پروفېسر ډاکټر عبدالشکور وايي، د اسلامي هېوادونو د تنظميم او ايي سي غونډه ډېر اهيمت لري خو په دې کې بيا د چين ګډون نورې ډېر معنې لري. وي او اې ډيوه سره په خبرو کې هغه وويل، په غونډه کې د چین شرکت د پاکستان خواهش هم کېدی شي، يا په دې کې کورب هيواد (پاکستان) د ايجنډې په جوړولو کې مهم کردار لوبوي. نوموړي زياته کړه که په غونډه کې  د اسلاموفوبيا خبره کيږي نو بيا په چين هم دغه تورونه لګي چې چين هم په دغه عمل کې لاس لري، او بله دا چې چين غواړي چې اسلامي هېوادونه ترې لرې نه شي ځکه چې په نړیواله کچه کومه صف بندي کيږي په هغې کې بدلون راغلی دی. هغه وويل يوه دا هم ده چې په مينځني ختيځ کې د اسلامي هېوادونو سره چین تجارتي اړیکې لري چې دغه د لاسه ورنکړي. عبدالشکور وايي، د او ايي سي په غونډو مخکې هم داسې کومې ګټورې نتيجې مخې ته نه دي راغلي او د اسلامو فوبيا په حواله به اوس هم کومې کوټلې نتيجې ونه لري. په اسلام اباد کې د او ايي سي د 57 اسلامي هيوادونو په غونډه کې د دغو ملکونو د بهرنيو چارو وزيران ګډون کوي، او ويل شوي چې په دې دوه ورځنۍ غونډه کې به د اسلامي نړۍ د ستونزو پشمول، د اتحاد، انصاف او پرمختيا په موضوعاتو بحث کيږي.  

22.03.2022 ډیوه

باجوړ: په وسله وال بريد کې د دوه پاکستاني سرتيرو په ګډون پينځه تنه وژل شوي

د پاکستان پوځ ويلي، د خېبرپښتونخوا په قبايلي ضلع باجوړ کې د وسله والو په بريد کې د دوه امنیتي سرتيرو په ګډون پينځه تنه وژل شوي او په ځوابي ډزو کې د څلور بريدګرو وسله والو د وژلو دعوه هم شوې ده. ځايي خلک وايي د بدامنۍ نوې لړۍ اندېښمن کړي دي او د خېبرپښتونخوا ګورنر شاه فرمان ويلي، د ترهګرۍ ضد جګړه کې ټول قوم د امنيتي ځواکونو سره اوږه په اوږه ولاړ دی. د پاکستان سرکاري ميډیا د پوځ له قوله ویلي، په باجوړ کې پرون د ګل په ورځ (21 مارچ) نښته کې د وسله والو په ډزوکې څلور بريد کوونکي وسله وال، دوه پاکستاني امنیتي عسکر او درې ځايي کسان هم وژل شوي دي. ويل شوي دغه پېښه د باجوړ په چارمنګ په بلورو علاقه کې رامنځته شوې ده. د چارمنګ د بلورو علاقه د افغانستان د کونړ سره په پوله پرته ده. پوځ ویلي د وسله والو د ولقې نه يې په غټه کچه وسله هم ترلاسه کړې ده. د يادې پېښې زمه واري د دې خبر خپرېدو پورې چا نه ده منلې. د باجوړ يو ځایي مشر شېخ جهانزاد وايي، دوی دې تازه پېښو اندېښمن کړي دي او غواړي چې په سيمه کې تل پاتې امن راشي. وي او اې ډيوه سره په خبرو کې هغه وويل، بايد چې حکومتي او رياستي ادارې د تل پاتې امن دپاره لارې چارې ولټوي. د پاکستان سرکاري ميډيا د پوځ له قوله دا نه دي ويلي چې دا تازه بريد چا کړی او د کوم ځای نه شوی دی؟. خو د روانې میاشتې په سر کې د پاکستان پوځ ويلي وو، د پولې د پورې غاړې افغانستان لوري نه په شمالي وزيرستان کې ترهګرو بريد کړی او دوه سرتيري پکې وژل شوي وو. او له دغې وړاندې د فرورۍ په لومړو کې د پاکستان پوځ دعوه کړې وه چې په قبایلي ضلع کرمه کې د پولې پورې غاړې افغانستان لوري نه ترهګرو بريد کړی او پینځه پاکستاني سرتيري پکې وژل شوي وو. خو د طالبانو د دفاع وزیر محمد یعقوب دغه دعوه رد کړې وه او ویلي يې وو، "دوی په قطر کې د دنيا وعده کړې ده چې د افغانستان خاوره به د چا خلاف نه استعماليږي او دوی دغه وعدې ته ژمن دي که چرته دنیا وال دغو وعدو ته ژمن پاتې شي، او زياته یې کړه ګاونډي او نورو هېوادونو ته اطمينان ورکوي چې د افغانستان خاوره به د چا خلاف نه استعماليږي هغه وويل دغه الزامونه ردوي او دا هیڅ حقيقت نه لري". پاکستان او افغانستان له دې وړاندې هم په يو بل داسې تورونه لګولي، افغانستان او امريکا تور لګولی پاکستان هغه وسله والو ترهګرو ته ځای ورکړی چې په افغانستان کې ترهګري کوي خو پاکستان تل دغه تورونه رد کړي دي. دغه ډول د پاکستان تورونه هم تل افغانستان رد کړي دي. روانه مياشت لاقانونه ګرځول شوې تحریک طالبان پاکستان په خېبرپښتونخوا او قبايلي ضلعو کې د 19 بريدونو زمه وارۍ منلي چې پکې زياتره حکومتي چارواکو نه دي تاييد کړي. دغه ډول په فرورۍ کې ټي ټي پي د 22 بريدونو زمه وارۍ منلي چې پکې يې يواځې په شمالي وزيرستان کې د اته بريدونو زمه واري منلې وه. د شمالي وزيرستان سره تعلق لرونکی خبريال او څيړونکی ناصر داوړ وايي، په قبايلي ضلعو کې په ځانګړي ډول د ټي ټي پي بريدونه سېوا شوي او يوه نوې څپه مخې ته راغلې ده. وي او اې ډيوه سره په خبرو کې هغه وويل، د ټي ټي پي د مشر مفتي نور ولي په مشرۍ د دغه ډلې نه جدا شوې ډلې بيا د ټي ټي پي سره رايو ځای شوي دي او ښايي د ضرب عملياتو وروسته ټي ټي پي ځان بيا پياوړی کړی دی. د خېبرپښتونخوا ګورنر په باجوړ کې د بريد غندنه کړې، امنیتي سرتيري يې ستایلي چې د ترهګرو برید يې په شا تمبولی دی. هغه ويلي قوم به د ترهګرۍ پرضد جګړه کې د امنيتي ادارو سره ولاړ وي.

22.03.2022 ډیوه

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو قافله اوکراين ته رسېدلې ده

ملګري ملتونه وايي د دوي او د پلويانو لخوا د اوکراين د ولس لپاره د بشري ضرورتونو د مرستو لومړۍ قافله د هيواد شمال مشرقي ښار سومي ته رسېدلې ده او هيله يې څرګنده کړې چې له دې وروسته به هم د جنګ ځپلي ولس لپاره د مرستو لړۍ روانه وي. د دوي په وينا په دې قافله کې طبي سامان، اوبه، د خوراک تيار مواد شامل دي چې نېغ په نېغه به لږ تر لږه 35زره خلکو ته به یې د مرستو په توګه ورکوي، د دې ترڅنګ په دې قافله کې هغه سامان هم شامل دی چې د 50زره خلکو لپاره به د اوبو نظام بيا شورو کړي. دا مرستې د ملګرو ملتونو د خوراک پروګرام يا ورلډ فوډ پروګرام، د کډوالو ادارې (يو اېن اېچ سي ار)، د صحت ادارې ډبليو اېچ او، د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو د فنډ او نورو غېرسرکاري ادارو کړي دي. د ملګرو ملتونو په وينا د دوی قافلې د وړاندې نه د روس او اوکراين د چارواکو سره خبرې کړې وې چې په حفاظت سره دا قافله خپل ځای ته ورسي. د اوکراين چارواکو ويلي، د روس د جګړې د پېل څخه په ماريوپول ښار کې د 2500 نه زيات ملکي خلک وژل شوي دي. خو دغه شمېرې د ازادو سرچینو څخه نه دي تاييد شوي. بل اړخ ته د ملګرو ملتونو د کډوالو اداره يو اېن اېچ سي ار وايي په اوکراين کې روانې شخړې له امله په تېرو درېو اوونيو کې د درې ملينونه نه زيات خلک له هېواده وتلي دي چې پکې 90 فيصده ماشومان او زنانه شاملې دي.  د ادارې له خوا ويل شوي په لکونو خلک په هېواد کې دننه بې کوره شوي دي. د دې ترڅنګ د روانې شخړې له امله نېغ په نېغه 13ملينونه خلک اغېزمن شوي دي او دا وخت بېلا بيلو ضرورتونو ته اړتيا لري. د کډوالو اداره وايي د اوکراين په ماريوپول او سومي سيموکې حالات ډېر خراب دي چرته چې اوسېدونکي د خوراکي توکيو، اوبو او دوايانو د کموښت سره مخ دي، هم دا راز په اوډيسا کې څلورنيم لکه خلک مرستو ته اړتيا لري. مشرقي اوکراين کې دوه لکه وګړي د اوبو اسانتياوې نه لري چې پکې ماشومان او زنانه هم شامل دي. د ملګرو ملتونو د بشري حقونو د مرستې ادارې د رپورټ له مخه د 24مې فرورۍ نه وروسته د روس لخوا په اوکراين بريدونو کې 2361 کسانو ته مرګ ژوبله اوښتې، د مړو شمېر 902 دی چې پکې 75 ماشومان هم شامل دي. هم دا راز د ملګرو ملتونو د رپورټ ترمخه د روس لخوا په بريدونو کې 1459 کسان ژوبل شوي چې پکې 98ماشومان هم شامل دي. که څه هم ملګرو ملتونو دا شمېره ښودلې خووايي چې حقيقي شمېره د دې نه هم زياته ده. بل اړخ ته د روس د بهرنيو چارو وزير ويلي روسي پوځيان د اوکراين په خرسون ښار کې ولس له خوراکي توکي ورکوي خو د امريکا د خارجه وزارت په يو بيان کې ويلي چې د روس په اوکراين د بريد وروستو د نړۍ په بېلا بيلو هېوادونو کې د روس په ضد احتجاجونه روان دي. پېنټاګون د ګل/ دوشنبې په ورځ تور لګولی د روس پوځ په اوکراين کې جنګي جرمونه کوي. د پېنټاګون وياند جان کربي ويلي، مونږ ښکاره ثبوتونه وينو چې د روس پوځ جنګي جرمونه کوي، او مونږ په دغې اړه په شواهدو راټولولو کې مرسته کوو. کربي د روس په پوځ دا تور هم لګولی دی چې په عامو خلکو بريدونه کوي، او په ډېرو پېښو کې دوی په اراده داسې کړي دي. د روس د بهرنيو چارو وزارت ویلي، د امریکا د صدر لخوا دغه ډول بيان د دومره لوړ رتبه چارواکي لايق نه دی. هغه ويلي د امریکا او روس اړيکې خرابيږي.

22.03.2022 ډیوه

اشرف غني: په افغانستان کې "جګړه ودرېدلې ده سوله نه ده راغلې"

د افغانستان پخواني ولسمشر اشرف غني ویلي، په افغانستان کې "يوه باعزته سوله د ټول ولس سوله ده، ټول ولسونه د افغانستان بايد پکې برخه واخلي، تل پايه سوله نن زمونږ ضرورت دی، جګړه ودرېدلې، سوله نه ده راغلې، او د جګړې اور بلول اسان کار دی او که جګړه بيا شورو شوه، په هغه اوور باندې اوبه اچول سخت کار دی". نوموړي دغه خبرې پرون د ګل/ دوشنبې په ورځ (21 مارچ) د نوي کال په مناسبت يو غږيز پېغام کې کړي دي. اشرف غني دا وخت په متحده عرب اماراتو کې دی. هغه وویل، "د يو ملي بحث ايجنډا غواړو، او د دې دپاره بايد مونږ د تاریخ نه غبرت واخلو، ازاد پېدا شوي وو او يو بل ته احترام ولرو او د تاریخ په سختو شېبو کې يو والي ته راشو." نوموړي زياته کړه بايد په اووه عنوانونو باندې بحث وکړو، چې خويندې نن په سخت وضعيت کې دي، لومړۍ پکار ده چې په وضعيت خبره وشي، دوېم مونږ بايد راتلونکی خپل امکان خپل ژوند په خپله برابر کړو". د نوموړي په خبره د وضعيت سره بايد وګورو، چې په څه رقم خوږ شوي وو، لومړيتوبونه څه دي، او په طريقه هغې مرستې چې راځي په شفافه او موثره ډول مديريت شي. هغه وویل، مونږ ظرفيت لرو چې ځان ټول کړو. اشرف غني په خپلو خبرو کې د طالبانو نوم نه دی اخستی خو ويلي یې دي، "ضروره ده او خاصه ده چې په ولسونو کې سوله راشي ټول يو بل ومنو، نه دا چې څوک محدوده اشخاصو ته د افغانستان واک په لاس کې ورکړو". اشرف غني زياته کړه،" ملي مشروعيت/ قانوني حيثيت اساس دی، او ملي مشروعيت د زړونو د يو کولو او د فکرونو د يو والي د اتفاق او اتحاد نه راځي، ولس بايد خپل راتلونکی نظام د يو واضح بحث او اجماع د لارې نه راځي. بايد چې په افغانستان کې داسې نظام راشي چې تل پاتې وي". نوموړي وويل، "بې د ملي مشروعيت/ قانوني حيثيت نه، منطقوي او بېن المللي مشروعيت ترلاسه کول ګران کار دی، د ملي مشروعت سره مونږ کولی شو چې منطقوي او بېن المللي مشروعيت ترلاسه کړو". طالبانو چې په 15 اګست افغانستان په خپل واک کې اخستی، او اشرف غني هم په 15 اګست د کابل نه وتلی وو، د طالبانو د واکمنۍ د اووه میاشتو تېرېدو باوجود د طالبانو حکومت تراوسه پورې يو هيواد هم په رسمیت نه دی پېژندلی. ښاغلي غني وویل،" نړۍ بدله شوې، ګاونډيو او منطقي سره همغږي او مشترک لويې اقتصادي پروژې عملي کول د راتلونکې لاره ده، د سياسي نظر نه دا ضروره ده لازمي ده چې د افغانستان تل پاتې بې طرفي ترلاسه کړو". پخواني افغان ولسمشر وويل، "مونږ په يو دوه لارې کې يو، یا به د پخوا 40 کلونو غلطط تګلارې تکراروو او که په هغه لاره روان شو، د يوې خوا نه به د 21 پېړۍ د بشري مرستو مستعمره ګرځو او بل به خدانخواسته د نورو د پرديو د جنګ مېدان يا د لوټ کولو شاهدان اووسو". هغه زياته کړه، "حتما تاسو به نور نظريات لرۍ زه همېشه په دې وياړ کوم چې ستاسو خدمتګار يم، شپه او ورځ په دې فکر کوم چې څنګه خوځښت راوړو او مثبت ګامونه واخلو". د اشرف  غني د تازه بيان په اړه په سمدستي ډول په افغانستان کې د واکمنو طالبانو لخوا کوم غبرګون مخې ته نه دی راغلی.

22.03.2022 ډیوه

پېناګون:روس په اوکراين کې جنګي جرمونه کوي

پېنټاګون د ګل/ دوشنبې په ورځ تور لګولی د روس پوځ په اوکراين کې جنګي جرمونه کوي. د پېنټاګون وياند جان کربي ويلي، مونږ ښکاره ثبوتونه وينو چې د روس پوځ جنګي جرمونه کوي، او مونږ په دغې اړه په شواهدو راټولولو کې مرسته کوو. کربي د روس په پوځ دا تور هم لګولی دی چې په عامو خلکو بريدونه کوي، او په ډېرو پېښو کې دوی په ارادې سره داسې کړي دي. هغه زياته کړې امریکا د روس په جرمونو کې د ککړتيا د پلټنو انتظار کوي. روس ويلي، د امریکا دغه بيان د قبلولو وړ نه دی. د روس د بهرنيو چارو وزارت ویلي، د امریکا د صدر لخوا دغه ډول بيان د دومره لوړ رتبه چارواکي لايق نه دی. هغه ويلي د امریکا او روس اړيکې خرابيږي. امریکا ويلي د اوکراين د جګړې په لړ کې روس د امریکا ضد سايبر بريدونو په لارو غور کوي. امریکا په شخصي برخو غږ کړی چې د سايبر دفاع سخته کړي. هغه ويلي، روس د امریکا لخوا د بندېزونو په ترڅ کې بريدونه کولی شي. بل لور ته د امریکا، فرانس، جرمني، اټلي او برتانيې مشرانو په اوکراين کې د روس د وحشي بريدونو په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ويلي يې دي چې د اوکراين د خلکو د مرستې او په ملاتړ ټينګار کوي او د حالاتو جاج يې اخستی دی. صدر جوبايډن به د روانۍ اوونۍ په اخر کې په برسلز کې د جي سېون هېوادونو په غونډه کې ګډون کوي او په دغه غونډه کې به د اوکراين په حالاتو بحث کيږي. بل لور ته د اوکراين صدر ولاديمیر زيلنسکي ویلي، چې د روس سره د جګړې بندولو خبره به د اولس په خوښه کيږي. او دغه کار به په رېفرنډم کيږي. دغه خبره رايټرز کړې ده.

22.03.2022 ډیوه

په افغانستان کې د انساني او اقتصادي مرستې دپاره او اي سي د پنګې پرانېسته وکړه

په افغانستان کې د بشري او اقتصادي مرستې دپاره د اسلامي ملکونو د همکارۍ تنظیم او اي سي د ګل، دوشنبې، په ورځ د مالي پنګې پرانېسته وکړه. د وي او ای د رپورټ ترمخه اسلامي د امدادي پنګې پرانېسته په داسې وخت وکړه چې په افغانستان په مېلینونو خلک د غربت او لوږې سره مخامخ دي. د 57 اسلامي ملکونو تنظیم او د اسلامک ډوېلپمنټ بېنک د افغانستان هیومېنېټیرین ټرسټ فنډ نومې پنګې منشور په اسلام اباد کې په یوه دستوره کې دسختط کړو.   منشور د لاس لیک کېدو وروسته د او اي سي سېکرېټري جنرل حسین ابراهیم طه په یو بیان کې وویل په کابل کې د حکومت د بدلېدو وروسته، یعنې د طالبانو د واکمنېدو نه پس، افغانان د ډیرو سختو وختونو سره مخامخ دي. هغه وویل د او اي سي د پنګې قایمولو مقصد د افغانانو ملاتړ کول دي.  هغه غوښتنه وکړه چې د اي سي او غړي ملکونه او نور دې  د مالي پنګې سره دې امداد وکړي.ې د وي او ای د رپورټ ترمخه افغانانو سره د مرستې دپاره د مالي پنګې قایمولو فېصله تېر کال د ډسمبر په میاشت کې په اسلام اباد کې د او اي سي په بېړنۍ غوڼده کې شوي وه. د چارواکو په وېنا د افغانستان هیومېنېټېرین ټرسټ فنډ سره د وي او اي د نظام نه بهر څخه هم چنده ورکړی کېدلی شي. د اسلامک ډوېلېپمنټ بېنک صدر محمد سلیمان الجسیر وویل بېړنې حالاتو ته په کتنه او اي سي چې کومې پېسې جمع کړي دا به زر تر زره تقسیمولی شي. هغه وویل اسلامک بېنک به د ملګرو ملتونو او نورو نړیوالو ادارو سره په همکارۍ په افغانستان کې د خود انحصارۍ، امن او ثبات دپاره کوښښونه کوي.   هغه وویل د زرعي پېداوار د زیاتولو، د خوراک تحفظ، د وړو او منځني درجې کاروبارونو او د زور ګار موقعې د برابرولو دلارې په افغانستان کې د خود انحصارۍ، امن او ثبات مقاصد ترلاسه کېدلی شي. هغه وویل پکار ده چې تعلیم ته د مېرمنو رسايي یقیني کړی شي. د ملګرو ملتونو د خوراک ادارې ورلډ فوډ پروګرام ویلي نهه مېلین افغانان یو ګام د لوږې نه لرې دي. تېر کال  اګست په میاشت کې طالبانو د واکمنېدو نه پس افغانستان سره نړیوال امداد ځنډېدلی دی او د افغانستان د مرکزي بېنک د اربونو ډالرو مالیت اثاثې چې زیاتره په امریکې کې وې، منجمد کړی شوي دي. امدادي ادارې وايي د اثاثو د منجمد کېدو او د طالبانو په ضد د بندیزونو له امله په افغانستان کې بشري او اقتصادي صورتحال خراب شوی دی. د افغانستان د هیومېنېټېرین ټرسټ فنډ د قایمېدو په موقع د پاکستان خارجه وزیر شاه محمود قرېشي د دغې پنګې مقصد افغان ولس ته نړیوالې مرستې رسول دي. هغه د پنګۍ د کامیابولو غوښتنه وکړه او ویې وېل پکار نه ده چې افغانان مایوسه کړی شي.  

21.03.2022 ډیوه

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more