ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


توماس وېسټ: د طالبانو د حکومت مشروعيت افغان مېرمنو سره د دوی په چلند پورې تړلی دی

په داسې حال کې چې په افغانستان د طالبانو له بیاڅلي واکمنېدو نږدې شپاړس میاشتې تېریږي او حکومت يې لا د نړۍ د هیڅ هېواد له لوري په رسمیت نه‌دی پېژندل شوی د افغانستان لپاره د امریکا ځانګړی استازی توماس وېسټ ویلي، د طالبانو د حکومت مشروعیت تر ډېره له افغان ښځو او نجونو سره د دوی په چلند پورې اړه لري. ښاغلي وېسټ په متحده عربي اماراتو کې د طالبانو د حکومت د دفاع د سرپرست وزیر په مشرۍ له پلاوي سره له ليدنې وروسته ویلي دي چې، له ملا یعقوب سره په لیدنه کې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وضعیت بحث وشو. توماس وېسټ په خپل ټویټر لیکلي دي: "د افغانستان اقتصادي او اجتماعي ثبات او د طالبانو کورنی او نړیوال مشروعیت تر ډېره د افغانستان د مېرمنو او نجونو سره د طالبانو په چلند پورې اړه لري." ښاغلی وېسټ دا څرګندونې داسې مهال کوي، چې پر افغان نجونو او ښځو د طالبانو د حکومت له لوري لګېدلي محدودیتونه په کور دننه او بهر له پراخو غبرګونونو سره مخ دي. د نجونو پر مخ له شپږم ټولګي پورته د ښوونځیو دروازې تړل شوي، ښځې په ډېری دولتي ادارو کې له کار راګرځول شوي، لرې واټن سفر له شرعي محرم پرته نه‌شي کولای، حجاب پرې اجباري شوی او دغه شان ورزشي لوبغالو، تفریحي پارکونو او حمامونو ته پر تګ یې هم بندیز لګېدلی دی. د متحده ایالاتو ځانګړي استازي دا هم لیکلي دي چې، د ملایعقوب په مشرۍ له پلاوي سره يې د افغانستان په امنیتي وضعیت، د داعش وسله‌والو په وړاندې د طالبانو د دومداره هڅو، د سوداګرۍ د چاپیریال د ښه والي او د روان بشري ناورین په وړاندې د نړیوالې ټولنې په هڅو هم بحث کړی دی. دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې د وروستیو خونړیو بریدونو پړه تر ډېره داعش وسله‌والو منلې ده. په وروستۍ چاودنه کې چې د جلال اباد ښار په صرافۍ مارکېټ کې وشوه او داعش وسله‌والو يې مسولیت ومانه یو تن ووژل شو او یو شمېر نور ټپیان شول. د افغانستان لپاره د متحده ایالاتو ځانګړي استازي توماس وېسټ په خپل ټویټر دا هم لیکلي دي، چې د ثبات په خاطر، نیمایي نفوس باید له اقتصاد او د خپلو کورنیو د ملاتړ په هدف د مشارکت اجازه ولري. پر افغانستان د طالبانو د واکمنۍ نږدې پنځلس میاشتې پوره کېږي، خو حکومت يې تر دې دمه د هیڅ هېواد له لوري په رسمیت نه‌دی پېژندل شوی. د طالبانو د حکومت ویاندویانو تازه د توماس وېسټ د څرګندونو په اړه څه نه‌دي ویلي، خو د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد تر دې وړاندې ادعا کړې وه چې امریکا د دوی د حکومت د مشروعیت په وړاندې لوی خنډ دی. که څه هم طالبانو ادعا کړې چې د نړیوال مشروعیت لپاره يې ټول شرایط عملي کړي خو د متحده ایالاتو په ګډون د نړۍ ګڼو هېوادونو په افغانستان کې د یو ټول ګډونه حکومت جوړول او بشري حقونو په ځانګړي ډول د ښځو او لږکیو حقونو ته درناوی د طالبانو د حکومت په رسمیت پېژندولو لپاره مهم بللي دي. که څه هم طالبانو خپل حکومت ټولګډونه بللی، خو ښکاري چې نړیوالو ته دا ډول حکومت د منلو نه‌دی. د یادونې ده، چې مخکې تر دې د طالبانو حکومت د دفاع وزارت بیا د دغه لیدنې په اړه ویلي، چې د طالبانو حکومت د دفاع وزارت سرپرست ملا یقوب مجاهد ښاغلي وېسټ ته ډاډ ورکړی چې د افغانستان خاوره به د بل هېواد پر ضد نه کارول کېږي. دغه راز دا یې هم ویلي، چې نوموړي د افغانستان لپاره د امریکا له ځانګړي استازي غوښتي، چې امریکا او نړۍ دې د افغانستان ځمکنۍ بشپړتیا ته درناوی وکړي. د یادونې ده، وروسته له هغې چې د امریکا د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو وزارت اعلان وکړ، چې افغانستان لپاره د هغه هېواد ځانګړی استازی توماس وېسټ جاپان، هند او متحده عربي اماراتو ته سفر کوي، د طالبانو حکومت د دفاع وزارت سرپرست ملا یعقوب مجاهد هم متحده عربي اماراتو ته سفر وکړ. ښاغلي وېسټ په یو جلا ټویټ کې ویلي دي چې، په دې سفر کې يې د افغانستان له پخواني ولسمشر حامد کرزي او یو شمېر نورو افغان سیاستوالو سره هم کتلي دي او د ښځو او نجونو د حقونو او د افغانستان د راتلونکې لپاره د یو ملي ډیالوګ د پیلېدو په برخه کې د هغوی غوښتنې اورېدلي دي.

08.12.2022 ازادي راډیو

درې افغان نجونې او مېرمنې د بي‌بي‌سي د سلو الهام بښونکو مېرمنو په نوملړ کې راغلي

په داسې حال کې چې طالبانو په افغان نجونو او ښځو بېلابېل محدویتونه او بندیزونه لگولي، بي‌بي‌سي د درې افغانو نجونو او ښځو نومونه د ۲۰۲۲ کال د نړۍ په سلو اغېز لرونکو او الهام بښونکو ښځو په نوم لړ کې راوستي دي‌. فاطمه اميري، تمنا زرياب پرياني او زهرا جويا هغه درې نجونې او ښځې دي چې نومونه يې په دې نوم‌لړ کې راغلي. فاطمه اميري هغه زده‌کوونکې ده چې په کاج ښوونيز مرکز په بريد کې ټپي او يوه سترګه يې ړنده‌ شوه. هغې وروسته له ټپي کېدو د کانکور په ازموينه کې ګډون وکړ او د کمپيوتر ساينس پوهنځي ته يې لاره پيدا کړه. د تلې په اتمه د کاج پر ښوونیز مرکز چې د کابل په لوېدیځ دشت برچي کې موقعيت لري، ځانمرګی بريد وشو چې له امله يې ۵۳ تنه چې ډېری يې پيغلې نجونې وې، ووژل شوې. تمنا زرياب پرياني د ښځو د حقونو فعاله يوه بله نجلۍ ده چې په دې کتار کې یې نوم راغلی. د راپورونو پر بنسټ، دا لومړنۍ ښځينه معترضه وه چې د طالبانو د بيا واکمنۍ وروسته، له خپلو درې خويندو سره یو ځای په کابل کې ونيول شوه. هغې د نجونو او ښځو د زده‌کړو او کارکولو د حق غوښتنه کړې وه. د نړيوالو غبرګونونو او له بنده د هغوی د ازادولو د غوښتنو وروسته، طالبانو د دوی په نيولو کې لاس لرل رد کړل، خو وروسته معلومه شوه چې دوی طالبانو نیولې وې. هغه اوس له خپلو خويندو سره له افغانستانه بهر ژوند کوي. درېيمه ښځه چې له افغانستانه د ۲۰۲۲ کال د نړۍ د سلو الهام بښونکو او اغېزلرونکو ښځو په ليسټ کې راغلې، زهرا جويا ده. هغه د رخشانې په نوم د ښځو لپاره د ځانګړې شوې رسنۍ د خبرې برخې مسوول مدیره ده. هغه د طالبانو په لومړۍ‌ پلا واکمنۍ یعنې په ۹۰یمه لسيزه کې، د باميان په ورس ولسوالۍ کې زده‌کړې پيل کړې او د دې لپاره چې ښوونځي ته لاره پيدا کړي؛ دې ته اړه شوه چې د هلکانو جامې واغوندي او خپل نوم له زهرا نه محمد ته واړوي. خو د طالبانو د لومړۍ دورې واکمنۍ‌ وروسته، شل کاله زهرا ته يو طلايي فرصت و، څو خپلې عالي زده‌کړې پای ته ورسوي او خبرياله شي. هغې په ۲۰۲۰ کال کې د رخشانې په نوم يوه رسنۍ جوړه کړه او له خپلو ښځينه همکارانو سره يې په دې رسنۍ کې د افغانستان د ښځو په اړه موضوعات خپرول. له ازادي راډيو سره په يوه مرکه کې زهرا جويا، د بي‌بي‌سي په سلو الهام بښونکو او اغېزلونکو ښځو د درې افغان نجونو او ښځو د نومونو راتلل د نورو افغان نجونو ښځو لپاره يو مثبت پيغام گڼي. نوموړې وايي: "د فاطمه اميري په څېر نجونې چې په ټولګي کې د ځانمرګي بريد له امله، پرته له دې چې کوم جرم ولري، خپل غوږ او يوه سترګه وبایلوده او همدا رنګه تمنا پرياني چې د طالبانو په زندان کې شکنجه او په ډېره بې رحمۍ يې له کوره ونيول شوې، زما په نظر الهام بخښونکي دي او طالبانو ته دا پيغام رسوي چې که تاسو ښځو ته ارزښت نه ورکوئ، داسې هېوادونه او سازمانونه شته چې لا تر اوسه د افغانستان ښځو ته د انسان په سترګه ګوري او هغوی ته انساني ارزښت ورکوي." زهرا جويا د ۲۰۲۲ کال د بيل او ملېندا ګيټس بنياد د ګول کيپرس جایزې ګټونکې هم وه. د یادونې ده چې تېر کال د بي‌بي‌سي له‌خوا د هغو سلو با نفوذه او اغېزلرونکو مېرمنو په ډله کې ۵۰ يې د افغانستان وې. د بي‌بي‌سي د سلو الهام بښونکو او اغېز لرونکو ښځو په نوم‌لړ کې چې هر کال خپرېږي، هغه نجونې او ښځې شاملې وي چې د تېر کال د پېښو په سر ليکونو کې وې او يا هم په پېښو يې اغېزې درلودلې وي‌.

07.12.2022 ازادي راډیو

پوهنې وزارت نن ټول افغانستان کې د دولسمو ټولګيو له نجونو زده‌کوونکو ازموينه واخيسته

د طالبانو حکومت د پوهنې وزارت نن په ټول افغانستان کې د دولسمو ټولګیو له نجونو زده‌کوونکو له ښوونځي نه د فراغت ازموینه واخيسته. قدريه جاغوري چې د دولسم ټولګي زده‌کوونکې ده وايي، د خپلې متعلمۍ د دورې تر ټولو سخته ازموینه يې ورکړه. نوموړې وايي: " نننۍ ازموینه چې واخیستل شوه ، داسې ازموینه وه چې موږ اصلآ نه پوهېدلو چې څه رقم امتحان ورکړو، د کال په پیل کې یې موږ ته حتا کتابونه هم نه و راکړي، له دا ډول ازموینې سره بلد نه و، ټولې پوښتنې مو پاتې شوې، موږ له دې امتحانه خوښ نه یو ځکه پوښتنې بیخي ډېرې وې او له بده مرغه زموږ پوښتنې پاتې شوې." د طالبانو حکومت د پوهنې وزارت نن په ټول افغانستان کې د دولسمو ټولګیو له نجونو زده‌کوونکو ښوونځي نه د فراغت ازموینه واخيسته. د ازموينې تر اخيستلو مخکې او وروسته په پلازمېنه کې د یاد وزارت مسوولینو د دغې ازموینې د څرنګوالي په اړه زموږ پوښتنو ته ځواب ونه وایه. خو په ننګرهار ولایت کې د طالبانو حکومت د پوهنې ریاست ویاند فرهاد احمد له ازموينې مخکې ازادي راډیو ته وویل، چې ازموینې ته درې ساعته وخت ورکول کېږي. نوموړي ويلي: "د دولسم ټولګي له نجونو نه د فراغت له پاره د یوې ورځې له‌پاره د کانکور په څېر ازموینه اخیستل کېږي، درې ساعته به دوام وکړي، په دې ازموینه کې یو سل او څلوېښت پوښتنې راغلي دي، څلور ځوابه دي او هر سوال بیا لس نمرې لري." ښاغلي فرهاد احمد د طالبانو د پوهنې وزارت له‌خوا هغه غږیز پیغام چې تېره ورځ د ازموینې په اړه د ښوونځیو له مدیرانو سره شریک شوی و، هم له ازادي راډیو سره شریک کړ. په دې پیغام کې چې نه‌دي ویل شوي د چا په غږ دی، ټینګار شوی، چې ازموینې همدا یو ورځ ده او بل چانس ورته نه‌شته. ډ ټولو مضمونونو ازموینه په یوه ورځ، څو ساعتونو کې، د هغوی لپاره چې ټول کال په کور ناستې او ښوونځيو یې تړلي وه.     په کابل کې د یوه ښوونځي ښوونکې چې دا هم نه‌غواړي د امنیتي ستونزو له امله یې نوم په راپور کې یاد شي، ازادي راډیو ته وویل، په یوه ورځ د ټولو مضمونونو ازموینه نه یوازې زده‌کونکو بلکې د دوی لپاره هم سخته ده. يادې ښوونکې وويل: "زه د الجبر استاده یم په یوه ورځ د دومره ډېرو زده‌کونکو د ازموینې پارچې څه رقم سره بېلې کړم؟ څه وخت یې بیا وګورو؟ معلوم داره خبره ده چې زده‌کونکو درس نه‌دی ویلي. نو پارچه هم سمه نه‌شي حل کولای، که مرسته ورسره کوو څه وکړو؟ که یې ناکاموو څه وکړو، د ښوونځي له‌خوا په ازموینه کې په شفافیت ټینګار کېږي، دوی چې درس نه‌دی ویلی څه رقم شفافه ازموینه واخلو." په افغانستان د طالبانو له بیاځلي واکمنېدو وروسته چې دا دې نږدې شپاړلس میاشتې پرې اوړي له شپږمو ټولګیو پورته د نجونو زده‌کوونکو پر مخ د ښوونځیو دروازې تړل شوې دي. د طالبانو د حکومت د پوهنې وزارت مخکې ویلي، په دې اړه به د دوی مشرتابه پرېکړه کوي. د دوی دا کار په کور دننه او بهر په پراخ ډول غندل شوی دی. تازه د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر اوچا د سې شنبې په ورځ په خپله توېټر پاڼه لیکلي، د افغان ښځو او نجونو حقونو ته باید درناوی وشي او دوی په شا ونه تمبول شي.

07.12.2022 ازادي راډیو

په کندهار کې د روغتیا له برخې تازه فارغ شوي ځوانان کاري فرصتونه غواړي

په کندهار کې د دوشنبې په ورځ ۵۰۰ ځوانان له روغتیايي نیمه لوړو زده کړو فارغ شول. د روغتیا په برخه کې له نیمه لوړو زده کړو څخه تازه فارغ شوي ځوانان د طالبانو له حکومت او مرستندویه بنسټونو غواړي چې د کار زمینه ورته برابره کړي. په عین وخت کې د روغتیا په برخه کې د افغانستان د خصوصي نیمه لوړو زده کړو ریاست مسوولان وايي، اړتیا ته په کتو دوی هڅه کوي چې د روغتیا په برخه کې د نیمه لوړو زده کړو قابلګي او نرسنګ څانګې عالي کړي نور تفصیل د لاندې لېنک په کېکاږلو اورېدلی شئ:

06.12.2022 ازادي راډیو

کرن ډيکر: افغان معلولې ښځې له سختو ستونزو سره مخ دي

د افغانستان لپاره د متحده‌ایالاتو شارژدافیره چې له دوحې فعالیت کوي د افغان معلولو نجونو او ښځو وضعیت اندېښمنه کړې. کرن ډیکر چې د معلولیت لرونکو وګړو د نړیوالې ورځې په مناسبت یې په افغانستان کې له یو شمېر معلولو ښځو سره خبرې کړي وايي، متاثره شوې چې د ټولنې دا قشر چې له ټولو ډېرې پاملرنې ته اړتیا لري، له یاده ویستل شوی دی. مېرمن ډیګر زیاته کړې: "هر کله چې موږ معلولیت لرونکو وګړو ته فرصت ورکړو، دا کار به زموږ اقتصاد، کورنیو او ټولنې سره مرسته وکړي." د ډسمبر دویمه د معلولیت لرونکو وګړو نړیواله ورځ ده. د رسمي شمېرو له‌مخې، افغانستان کې ۱۵ سلنه وګړي معلول دي. په افغانستان کې د معلولو ښځو د وضعیت په اړه اندېښنې داسې مهال مطرح کېږي چې په ټوله کې طالبان د بشري حقونو په ځانګړي ډول د نجونو او ښځو د حقونو په نقض تورن دي. تازه نن سهار د بښنې نړیوال سازمان د سوېلي اسیا څانګې په خپله رسمي فېسبو‌ک‌پاڼه لیکلي، هغه ښځې چې په خپل هېواد، ګاونډ او خپل کور کې خوندي نه‌دي، افغان مېرمنې دي. دې سازمان له ټولو غوښتي چې هغه عریضه لاس‌لیک کړي چې له طالبانو غواړي، په افغانستان کې د ښځو حقونه خوندي کړي. په ورته وخت کې د ښځو د حقونو یوه ډله فعالانو د برېټاینې صدراعظم ریشي سوناک ته یو لیک لېږلی او له هغه یې غوښتي، چې په افغانستان له ښځو سره جنسیتي تبعیض وننګوي. د ښځو دې ایتلاف د برېټانیا له حکومت دا هم غوښتي، چې په افغانستان کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د اوسني بد وضعیت د څېړلو په اړه یوه غونډه جوړه کړي. دې لیک کې صدراعظم ریشي سوناک ته دا هم لیکل شوي، څو هغو افغان نجونو او ښځو سره چې ژوند یې په افغانستان کې له ګواښ سره مخ دی، له دې هېواده د وتو او په برېټانیا کې د ژوند کولو زمینه برابره کړي. سکای نیوز چې د دې لیک له محتوا یې راپور جوړ کړی وايي، دا لیک له اوویاو ډېرو بانفوذه افغان نجونو او ښځو لاس‌لیک کړی، خو د دوی نومونه یې نه‌دي لیکلي. د دې لیک په یوه برخه کې راغلي: "افغان نجونې او ښځې د نړۍ د بل هر ځای په پرتله له سختونو بندیزونو سره مخ دي او دا بندیزونه ورځ تر بلې زیاتېږي." له طالبانو مو په افغانستان کې د نجونو او ښځو د وضعیت په اړه په کور دننه او نړیواله کچه ورځ تر بلې د اندېښنو د زیاتېدو په اړه وپوښتل، خو ویاندویانو یې ځواب را نه کړ، مګر له دې وړاندې یې ویلي، دوی د اسلامي شریعت په چوکاټ کې ښځو ته حقونه ورکړي. په افغان نجونو او ښځو د طالبانو وروستیو بندیزونو ښځینه حمامونو، تفریحي پارکونو او سرپټو لوبغالو ته په تلو بندیز شامل دی. له دې وړاندې دوی له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي، له محرم پرته یې د ښځو په لرې واټن سفر بندیز لګولی او مخ پټول یې هم اجباري کړي دي.

05.12.2022 ازادي راډیو

پر افغان مېرمنو محدوديتونه؛ نوميالۍ سندرغاړې نغمې ورته نوې سندره ويلې

نوميالۍ افغان سندرغاړې ښاپېرۍ نغمې پر افغان ښځو د لګېدلو محدوديتونو په تاثر کې نوې سندره ويلې ده. د طالبانو په بیا ځلي واکمنۍ سره تر ټولو زیات محدودیت د ښځو اونجونو په ژوند کې راغی، له شپږم ټولګي څخه د پورته نجونو پرمخ د ښونځیو دروازې لا هم بندې دي، مېرمنې په ډېری دولتي ادارو کې له دندو څخه منع شوې، د لرې واټن د سفر پر وخت د شرعي محرم شتون ورته حتمي شوی، حجاب اجباري او ورزشي کلبونو، حمامونو او تفریحي پارکونو ته یې هم په تګ بندېز پرې لګېدلی. دې محدودیتونو په کور دننه او بهر افغانان دې ته اړ کړل، چې له مېرمنو او نجونو سره همغږي شي او تر خپله توانه هڅه وکړي چې د ښځو پر وړاندې بندیزونه چې د دوی ژوند ته یې تیارې راوړي، پرمختګونه یې وژلي او شاتګ ته یې مجبوره کړي، لرې کړي. په دې لړ کې افغان سندغاړي هم چوپه خوله نه‌دي پاتې شوي، د خپل هنر په مرسته یې د ښځو او نجونو غږونه د طالبانو حکومت او نړۍ ته رسولی دی. پېژندل شوې سندرغاړې ښاپیرۍ نغمې تازه د طالبانو د حکومت له‌خوا پر ښځو د لګېدلو محدودیتونو ته په تاثر کې یوه سندره جوړه کړې ده. نغمې د خپلې نوې سندرې په اړه ازادي راډیو ته وویل: "د دې سندرې له ویلو نه مې هدف دا و چې باید هغه ښوونځي چې زموږ د نجونو پر مخ تړل شوي دي، هغه ښوونځي باید خلاص شي، ځکه چې زده‌کړه په نارینه او ښځینه‌و باندې فرض ده او دا حق موږ ته الله راکړی دی. دوی باید دا حق له نجونو څخه وانه‌خلي، په دې خاطر مې وغوښتل چې له دوی سره همغږې او هم دردې شم." نغمې دا سندره بې سازه ویلې، خو ولې؟ نوموړې وايي: "د دې سندرې شعر او کمپوز ما بې موزیکه ویلی دی، ځکه مې بې موزیکه ویلی دی چې چارواکي یې واوري، هغوی وایي موزیک حرام دی، موسیقي حرامه ده، نو خدای دې وکړي چې زما دغه سندره بې موسیقي واوري او د دوی زړونه ودردوي. دا احساس ورسره پیدا شي چې ښوونځي د نجونو پرمخ خلاص کړي، ځکه چې ښځه د ټولنې جوړونکې ده، لکه د مرغه یو وزر چې نارینه وي بل یې ښځه ده، که یو وز د مرغه مات وي نو هغه مرغه نه‌شي پورته کېدلی." نغمه وايي د دې سندرې شعر د ډاکتر احسان الله درمل دی او کمپوز ورته جاوید امرخېل جوړ کړی دی. پر افغانستان د طالبانو په بیاځلي واکمنېدو سره چې نږدې شپاړلس میاشتې یې کېږي، دوی پر ښځو باندې د بېلابېلو محدودیتونو لګولو لامل یوازې او یوازې د مناسب چاپیریال نشتون یاد کړی دی. طالب ویاندویانو په وار وار ویلي، چې دوی د اسلامي شرعیت په چوکاټ کې د ښځو حقونو ته ژمن دي. د یادونې ده، چې پر افغان نجونو او ښځو د طالبانو حکومت له‌خوا د لګېدلو محدودیتونو په غبرګون په کور دننه او بهر د عدالت غوښتنې اعتراضونه او لاریونونه هم شوي خو د دوی په پرېکړو کې کوم بدلون نه‌دی راغلی.

05.12.2022 ازادي راډیو

شکريه بارکزۍ: افغانستان کې د بشري حقونو ساتنې لپاره دې جدي اقدام وشي

په کابل کې د ملګرو ملتونو مرستندوی دفتر د ډسمبر د لسمې د بشري حقونو د نړیوالې ورځې په درشل کې په افغانستان کې د بشري حقونو د درناوي غوښتنه کړې. دا په داسې حال کې ده چې په افغانستان کې د وګړو پر بشري حقونو د تېري په اړه ورځني راپورونه ورکول کېږي. د بشري حقونو د نړیوالې ورځې په درشل کې د ښځو د حقونو مدافع فعالانو د نومبر په ۲۷مه په لندن او څو نورو لویو ښارونو کې د افغان ښځو په ملاتړ لاریونونه پیل کړل چې د پلان له‌مخې د ډسمبر تر لسمې نېټې پورې دوام کوي. احمد تکل له افغان سیاستوالې شکریې بارکزۍ سره په دې اړه مرکه کړې او په سر کې یې په بهر کې د افغان مېرمنو د اعتراضونو د څرنګوالي په اړه پوښتلې ده. د اغلې بارکزۍ مرکه د لاندې غږيز فايل په کېکاږلو اورېدلی شئ:

05.12.2022 ازادي راډیو

پر ایف ایم او منځنیو څپو د ازادي راډیو د نشراتو بندېدل

د ازادي راډیو/ د ازادې اروپا راډیو عمومي مشر په یوه پیغام کې ویلي چې دغه بنسټ پر ایف ایم او منځنیو څپو د خپلو نشراتو د دوام لپاره، د خبرونو د اصولو په لارښود کې بدلون نه راولي. طالبانو د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د ازادي راډیو او اشنا راډیو خپرونې یې پر ایف ایم او منځنیو څپو بندې کړي دي. د طالباتو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت د نشراتو مشر عبدالحق حماد په یوه ټویټ کې د دغه اقدام دلیل «د خبریالۍ اصول نه مراعات کول او یو اړخیزې خپرونې» بللي. د طالبانو دغه اقدام د بیان د ازادۍ او خبریالۍ د ملاتړو سازمانونو له خوا غندل شوی دی. افغانستان په نړۍ کې د خبریالانو لپاره یو له خطرناکو هېوادونو څخه شمېرل کېږي. ازادي راډیو په لنډو څپو کې SW واورئ ۱۲۱۴۰ کیلوهرټز ۱۳۸۶۰ کیلوهرټز ۱۲۰۷۰ کیلوهرټز ۱۵۶۴۰ کیلوهرټز

03.12.2022 ازادي راډیو

ازادي راډيويي مجله؛ افغانستان کې د ادبي بهيرونو وضعيت

په افغانستان کې د بهير د غونډو حال، لوېديځ کې مېشت افغان ليکوال ولې په خپلو ليکنو کې له لوېديځه نه اغېزمن کېږي؟ او د ډرامې ليکلو عملي لارې چارې کتاب چاپ شو، له ليکوال سره يې مرکه لرو. کيسه او يو شمېر نور مطالب هم لرو. ازادي راډيويي مجله چې هره اوونۍ يې احمد شيبر چمتو کوي د لاندې غږيز فايل په کېکاږلو يې اورېدلی شئ:

02.12.2022 ازادي راډیو

کويټه کې ځان وژونکي بريد کې ۳ تنه وژل شوي

په کويټه کې یوې ځان وژونکې چاودنې درې تنه وژلي او ۲۳ تنه نور یې ټپیان کړي دي. د ازادي راډیو د مشال څانګې د راپور له‌مخې دا چاودنه نن سهار د پولیسو پر یوه موټر وشوه. د پولیسو یوه چارواکي خبریالانو ته وویل چې، په مړو کسانو کې یو پولیس او یوه ښځه هم شامل دي. د امنیتي چارواکو په وینا دا یوه ځان وژونکې حمله وه چې نژدې ۲۵ کیلوګرامه چاودېدونکې مواد په‌کې کارول شوي وو. د دې برید مسوولیت د پاکستاني طالبانو تحریک یا TTP منلی دی.

30.11.2022 ازادي راډیو

کابل ته د رباني کهر سفر څه اهمیت لري؟

په بهرنیو چارو کې د پاکستان د دولت وزیره حنا رباني کهر نن افغانستان ته ورسېده. د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت وايي، هغې لومړی د دوی د بهرنیو چارو سرپرست وزیر امیرخان متقي سره لیدلي دي. د دواړو هېوادونو ترمنځ د اړیکو پیاوړتیا، تعلیم، سوداګري او ځینو نورو موضوعاتو خبرې اترې، افغانستان ته د حنا رباني کهر د سفر مهم اهداف بلل شوي.

29.11.2022 ازادي راډیو

کابل کې د کرونا ویروس پېښو زیاتوالی؛ تېره یوه اونۍ کې ۵ کسان مړه شوي

په کابل کې د افغان جاپان روغتون مسوولان وايي، د هوا په سړېدو سره د کوېډ۱۹ ناروغانو شمېر زیات شوی او یوازې په تېره یوه اونۍ کې پنځه کسه ترې مړه شوي دي. د دې روغتون سر طبیب ډاکتر طارق اکبر د دوشنبې په ورځ ازادي راډیو ته وویل، یوازې په تېره اونۍ کې پنځه کسه ترې مړه شوي دي. اکبر وویل: "د هوا په سړېدو سره افغان جاپان روغتون ته د مراجعینو په شمېر کې زیاتوالی راغلی. اوسمهال موږ په بستر کې ۴۰ ناروغان لرو چې ډېری یې شدیدې نښې نښاني لري او په ټوله کې مراجعین د تېرې اونۍ په پرتله زیات شوي." نوموړی دغه شان وايي، تېره اونۍ د بستر شویو ناروغانو شمېر ۲۸ کسان و چې روانه اونۍ ۴۰ ته پورته شوی دی. د هغه په وینا، وروسته له هغې چې د روغتیا نړیوال سازمان له دوی سره تړون لغوه کړی د دې روغتون کارکوونکو له تېرو دوه میاشتو راهیسې له معاش پرته د ناروغانو درملنه کړې او دوی له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي. د افغان جاپان روغتون د ډاکترانو مشر زیاتوي، اوسمهال په روغتون کې له شته امکاناتو د ناروغانو د درمنلې لپاره کار اخیستل کېږي، خو په خبره یې، د پېښو زیاتېدو ته په کتو سره دغه امکانات بسنه نه کوي او باید زیاته پاملرنه وشي. په ورته وخت کې بیا د کابل ښار یو شمېر اوسېدونکي وايي چې له یوې خوا موسومي ناروغۍ او د کرونا پېښو زیاتی شوي او له بلې خوا خلک روغتیايي سپارښتونو ته پام نه کوي. فیصل د کابل ښار اوسېدونکي دی. هغه ازادي راډیو ته وویل: "په دې ورځو کې د کورنیو ترمنځ د موسمي ناروغي پېښې زیاتې شوي، هیڅ څوک روغتیايي سپارښتنې نه مراعت کوي، له ماسک نه استفاده نه کوي، ممکن همدغه لامل شوی وي چې د خلکو په منځ کې د کرونا پېښې زیاتې شي." د کابل ښار بل اوسېدونکي محمد کریم بیا پر طالبانو نیوکه کوي وايي چې دوی د عامه پوهاوي لپاره هېڅ پروګرام نه لري. هغه وویل: "ډېری خلک په دې ورځو کې تبه، ټوخی او ځان درد لري. د تېر په څېر خلک روغتیايي سپارښتنې هم په پام کې نه نیسي او دولت هم په دې برخه کې د عامه پوهاوي په برخه کوم پروګرام نه لري." د کرونا پېښو د زیاتېدو په اړه په داسې حال کې اندېښنې مخ په زیاتېدو دي چې سږ کال خلک د اقتصادي ستونزو له امله لکه په تېرو کلونو کې د خپلو ناروغانو د درمنلې توان هم نه لري. د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان په دې اړه د ازادي راډیو پوښتنې ځواب نه کړې، خو له دې وړاندې یي ویلي و چې د کرونا ناروغانو د ژغورنې لپاره دوی خپل وقایوي پروګرامونه جاري ساتلي او په ورځني ډول له ۷ زرو تر ۸ زرو پورې کسانو ته په افغانستان کې واکسین کېږي. ډاکتران سپارښتنه کوي چې خلک باید له کرونا ویروس نه د ځان ژغورنې لپاره ټولنیز واټن په نظر کې ونیسي، لاسونه دې په صابون او پاکو اوبو پرېمينځي، په عامه ځایونو کې دې له ماسک نه استفاده وکړي او که د کرونا ویروس نښې، نښانې ولري نږدې روغتیايي مرکز ته دې مراجعه وکړي.

28.11.2022 ازادي راډیو

يو شمېر افغان مېرمنې: د غږ پورته کولو حق راڅخه اخيستل شوی دی

د ښځو د حقونو یو شمېر فعالانې چې دا مهال په افغانستان کې دي وايي، ورځ تر بلې په کور دننه د افغان نجونو او ښځو لپاره د عدالت غوښتنې غږونه مخ په ټپېدو دي. دوی چې واک ته د طالبانو له بیاځلي رسېدو وروسته، څو ځل سړکونو او واټونو ته راوتي او د نجونو او ښځو لپاره یې د زده‌کړو، کار او برابرۍ لپاره غږ پورته کړ وايي، اوس تر دې کچې تر فشار لاندې دي چې له کوره د وتلو حق هم ترې اخيستل شوی. د ښځو د حقونو یوه فعاله، چې نه‌غواړي د امنیتي ستونزو له امله یې نوم یې په راپور کې یاد شي ازادي راډیو ته یې وویل: "له کله چې طالبان معترضې مېرمنې نیسي او زنداني کوي یې، نور هیڅ مېرمنې حاضرې شوې نه‌دي چې له کوره ووځي او د ښځو لپاره عدالت وغواړي. اوس یوازې په ټولنیزو رسنیو کې غږ پورته کېږي، خو نور څوک داسې جرات نه‌شي کولای چې له کوره ووځي. زموږ د ډېرو کورنۍ موږ ته اجازه نه راکوي چې له کوره ووځو او عدالت وغواړو." د ښځو د حقونو یوه بله فعاله چې دا هم نه‌غواړي د ورته ستونزې له امله یې نوم په راپور کې واخیستل شي هم وايي، طالبان هغه نجونې او ښځې ځپي چې د ښځو لپاره یې حق غواړي. نوموړې وايي: "د افغانستان شرایط داسې شوي چې موږ نه‌شو کولای په لوړ غږ خپل حق وغواړو. هر چا چې غږ پورته کړی ځپل شوي. تاسې شاهدان یاست چې د مېرمن یعقوبي او نورو ښځو په څېر چې غږ یې پورته کړ، اوسني حکومت یوړې او اوس هم ورسره زنداني دي او معلومه نه‌ده چې چېرې دي." طالبانو واک ته له رسېدو وروسته، په ځلونو هغه معترضې نجونې او ښځې نیولي چې د ښځو لپاره یې د زده‌کړو، کار او برابرۍ غوښتنه کوله. له دوی ظریفه یعقوبي، د هغې خور او عالیه عزیزي، اوس هم د طالبانو په بند کې دي، خو د تمنا زریاب پریاني، پروانه ابراهیم‌خېل، نیلوفر یازان او نږدې ۲۰ نورې نجونې او ښځې د طالبانو له‌خوا د ضمانت په بدل کې ازادې شوې. یادو معترضو نجونې او ښځې وايي، د دوی د اعتراض او لاریونونو یوازینۍ موخه د افغان نجونو او ښځو لپاره د دوی د بنسټیزو حقونه غوښتل دي. خو د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد بیا ازادي راډیو ته وویل، افغانستان کې نجونو او ښځو ته د اسلام په چوکاټ کې ټول حقونه ورکړل شوي دي. نوموړی وايي: "ټول بشر د غرب له عینکو لیدل بې انصافي ده، اسلامي نړۍ د حقونو په اړه ځانګړی تعریف لري او بیا افغانستان چې دلته د اسلامي ارزښتونو د ساتلو لپاره لویه مبارزه شوې ده. دلته باید خلک حقوق د اسلام له زاویې مطالعه او له موږ یې غوښتنه وکړي." ښاغلی مجاهد داسې مهال دا خبره کوي چې د ښځو زده‌کړه او کار روزګار په اسلام کې منع شوی نه‌دی، خو طالبانو له شپږم ټولګي پورته د نجونو ښوونځي تړلي او تر خوا یې له څو محدودو دولتي ادارو پرته، نورو ټولو کې نجونې او ښځې له کاره لېرې کړي دي. دغه شان ګڼ نور محدودیتونه یې هم پرې لګولي دي. په افغانستان کې دننه د نجونو او ښځو لپاره د عدالت غوښتنې په اړه خاموشي داسې مهال ده چې پرون بیا په لندن او کاناډا د افغان ښځو په ملاتړ پراخ لاریونونه وشول. په لندن کې بیا د سولې لپاره د نوبل جایزې ګټونکې ملالۍ یوسفزۍ هم یوه لاریون کې ګډون وکړ او و ویې ویل، د نړۍ مشران باید غلي پاتې نه‌ شي او د افغان نجونو او ښځو غږ واوري او ډېر څه ورته وکړي. په افغانستان کې پر نجونو او ښځو د طالبانو د حکومت له خوا لګېدلې محدودیتونه وخت په وخت د نړیوالو سازمانونو او بېلابېلو هېوادونو له چارواکو له خوا هم غندل شوي او ورته غبرګون ښودل شوی.

28.11.2022 ازادي راډیو

بيولوژي؛ د حجرې وېش څه وخت او څه ډول کېږي؟

په دې درسي ساعت کې لومړی د اووم ټولګي په بیولوژي کې د حجرې وېش تشریح کېږي. د حجرې د وېش په برخه کې به دا واور چې حجره څه وخت او په څه ډول سره وېشل کېږي؟ د اتم ټولګي په بیولوژي کې نباتي برخه او د نباتاتو عالم بیانیږي. له ښوونکي به واورو چې د نباتاتو عالم له شنو موجوداتو جوړ دی، خو دا چې څو حجروي دی او له نورو عالمانو سره یې څنګه توپیر وکړو؟ د نهم ټولګي په بیولوژي کې به هم د انسان تنفسي سیستم بیان شي. د بيولوژي درسي ساعت د لاندې غږيز فايل په کېکاږلو اورېدلی شئ:

28.11.2022 ازادي راډیو

درسي ساعت؛ د افغانستان جغرافيايي موقعيت

د اووم ټولګي په دې درسي ساعت کې به ښوونکی موږ ته د افغانستان جغرافیایي موقعیت بیان کړی. د اتم ټولګي په جغرافیه کې د اروپا اقلیم لولو، د اروپا د اقلیم په برخه کې نننی درس تر ډېره د اروپا پر سمندر، سیندونو او جهیلونو ورټول دی. د نهم ټولګی په دې درسي ساعت کې د سویز کانال در پېژندل کېږي او دا به ولولو چې دا کانال د چا په نوښت جوړ شو او په دې ستره اقتصادي او سوداګریزه پروژه کې کوم هېوادونه شامل وو؟ د جغرافيه مضمون درسي ساعت د لاندې غږيز فايل په کېکاږلو اورېدلی شئ:  

28.11.2022 ازادي راډیو

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more