ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


سنګین: افغانستان کې دومره مسلکي کسان روزل شوي چې بهرنیانو ته هېڅ اړتیا نشته

د تېرې جمعې په ورځ د پاکستان صدراعظم عمران خان د خپل هېواد چارواکو ته لارښوونه وکړه چې په افغانستان کې د بشري ناورین د مخنیوي لپاره دغه هېواد ته په طبي، معلوماتي ټکنالوژۍ او مالي برخو کې روزل شوي کسان ولېږي.   د تېر جمهوري حکومت د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ وزیر امیرزي سنګین د ازادي راډيو د ځوان فکر خپرونې په بحث کې وویل چې د تېر جمهوري حکومت په شلو کلونو کې په بېلابېلو مسلکي او تخنیکي برخو کې دومره افغان ځوانان روزل شوي دي چې اوس اړتیا نه پېښېږي، بهرنيان دې افغانستان ته د کار لپاره را وغوښتل شي.    ازادي راډیو د ځوان فکر د دې اوونۍ په خپرونه کې د عمران خان د وروستیو څرګندونو او په مسلکي ادارو کې د طالبانو د ګومارنو په اړه بحث کړی.   د بحث مېلمانه مو د مخابراتو او معلوماتي ټېکنالوژۍ پخوانی وزیر ښاغلی امیرزی سنګین، د پوهنتون استاد نجیب الله بهادر، ځوان لیکوال زلمی حلیمي او د تېر حکومت کارکوونکی فدا محمد باران دي. دا بحث د لاندې لېنک په کېکاږلو سره واورئ:  

19.01.2022 ازادي راډیو

د ناروې کډوالۍ شورا: په مليونونو افغانان په وږي نس ويده کېږي

د ناروې د کډوالۍ شورا چې يو خيريه بنسټ دی وايي، په افغانستان کې په مليونونو کسان په وږي نس ويده کېږي. د دې شورا ویاند کريستيان جيپسن چې دا مهال په افغانستان کې دی ازادۍ راډيو ته وويل، زيات فرصتونه له لاسه وتلي او نړيواله ټولنه دې د بشري غميزې د مخنيوي لپاره لاس په کار شي. ملګرو ملتونو هم ويلي بېوزلي او اقتصادي بحران د مليونونو کسانو ژوند ته ګواښ پېښ کړی. دغه سازمان د ۲۰۲۲م کال لپاره اړو افغانانو ته د بشري مرستو رسولو لپاره د پنځو ملياردو ډالرو بسپنې غوښتنه کړې. د ازادۍ راډيو خبريال جاويد نعيمي له کريستيان جيپسن سره مرکه کړې ده

18.01.2022 ازادي راډیو

کابل کې د اجباري حجاب او ځینو محدودیتونو پر وړاندې د مېرمنو لاریون

یو شمېر ښځو نن یکشنبه(د مرغومي ۲۶مه) په کابل کې د دوی په خبره د طالبانو له خوا پر دوی د قوانینیو د سختېدو او لګېدلو محدودیتونو په غبرګون لاریون وکړ. دوی وايي، دا لاریون یې د طالبانو له لوري په دې وروستیو کې پر دوی د ګرځېدو برخه کې د ځینو محدویتونو، اجباري حجاب او د ښځو پر وړاندې د تاوتریخوالي په غبرګون کې کړی دی. د دې لاریون له مسوولینو تمنا زریاب پریاني ازادي راډیو ته وویل: " که څه هم زموږ غوښتنې تر ډېره تکراري وې، خو موږ په ټینګار سره وغوښتل چې پر افغان مېرمنو دې د حجاب او د سفر برخه کې وضع شوي سخت قوانین او محدودیتونه لېرې شي، دغه شان دې وروستیو کې د زینب په نوم د یوې نجلۍ وژل کېدل چې عاملین یې باید ونیول شي او ورسره د هغه مېرمنو د ازادېدو غوښتنه مو وکړه چې په دې وروستیو کې په مزارشریف کې د طالبانو له خوا بندیانې شوي دي." د اعتراض کوونکو په خپله خبره، شمېر یې شپیتو کسانو ته رسېده، خو د لاریون یو شمېر ګډونوالې ادعا کوي چې طالبانو یې مخه نیولې ده. د دې لاریون یوه غړې شفیقه وايي: "د طالبانو یو شمېر کسان راغلل او د ځینو لاریون کوونکو په سترګو او مخونو یې د موادو په شیندلو سره هغوی ته زیان ورساوه، دوی همدا ویلي چې لاریون بس کړئ، موږ ته یې اجازه رانه کړه او زموږ بنرونه یې وشکول." خو دوی ټینګار وکړ، څو یې چې غوښتنې ونه منل شي خپلو لاریونونو او اعتراضیه غونډو ته به دوام ورکړي. دا په داسې حال کې ده چې د بښنې نړېوال سازمان ويلي، طالبانو تېره ورځ هم د افغان مېرمنو د هغه لاریون مخه نیولې چې د عالیې عزیزي د خوشې کېدو په تړاو یې کړې وه. د بښنې نړېوال سازمان د عدالت غوښتنې کمپاین مسووله سمیرا حمیدي تېره ورځ په خپل ټویټر لیکلي و چې طالبانو د افغان مېرمنو د اعتراض مخه نیولې او تاوتریخوالي یې ورسره کړی. په کابل کې د یکشنبې د ورځې لاریون کوونکو ښځو یو ۷ ماده ییزه پرېکړه لیک هم صادر کړ چې په کې د افغان مېرمنو د حقونو په ټینګښت ټینګار شوی. لاریون کونکو د زینب د وژونکو د نیونې، د عالیې عزیزې او دوو نورو مېرمنو د ازادېدو، د طالبانو له خوا د ښاریانو د نه ځورولو، پر مېرمنو د لګول شوېو محدویتونو د لېرې کولو، د نجونو پر وړاندې د ښوونځیو او پوهنتونونو د دروازو بېرته پرانېستلو او په مزارشریف کې د یو شمېر معترضو مېرمنو د بېرته ازادېدوغوښتنې مطرح کړې چې د دوی په خبره باید د طالبانو حکومت ورته ځواب ووایي. ازادي راډیو هڅه وکړه چې د دغو ادعاوو او غوښتنو په اړه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نظر هم ولري، خو د راپور تر خپرېدو پورې یې ویاندویانو په دې اړه ځواب ونه وایه. لاریون کوونکو ښځو له نړیوالې ټولنې هم غوښتنه وکړه چې د افغانستان په اړه دې خپله چوپتیا ماته کړي او د افغانستان ستونزو په ځانګړي ډول د مېرمنو برخې ته دې پام واړوي. دوی دغه شان د اعتراض په ډول چادري له سره وغورځوله او ویې ویل چې دا پردی فرهنګ دی. خو د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت چارواکي وایي چې دوی په مېرمنو هېڅ ډول محدویت نه دی وضع کړی. د دې وزارت ویاند محمد صادق عاکف مهاجر یې په اړه وايي: "زموږ غوښتنه د خپلو افغانو مسلمانو خویندو څخه دا ده چې د حجاب سره دې مخالفت نه کوي، دا د الله امر دی او له حجاب سره مخالفت د قران سره مخالفت دی او موږ دې برخه کې تراوسه کوم محدویت نه دی وضع کړی او همدا راز دې برخه کې موږ تراوسه هېڅوک نه وهلي او نه مو هم بندي کړي." د یادونې وړ ده چې د طالبانو د امر بالمعروف وزارت په دې وروستیو کې په کابل ښار کې یو شمېر پوسټرونه ولګول چې په کې د عربي حجاب او چادریو عکسونه دي او په دې سره یې له ښځو وغوښوتل چې حجاب مراعات کړي. دغه شان له دې وړاندې یې ښاري موټر چلوونکو ته ویلي و چې بې حجابه ښځې موټر نه پورته نه کړي او لېرې واټن ته دې هم بې محرمه نه رسوي. خو د طالبانو حکومت دا یوازې سپارښتنې بللې دي. دا لومړۍ ځل نه دی چې افغان مېرمنې د خپلو حقونو د ټینګښت لپاره سړکونو ته راوځي بلکې پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ وروسته دا څوم ځل دی چې دوی د خپلو حقونو د غوښتلو لپاره لاریونونه او د عدالت غوښتنه کوي. دا په داسې حال کې ده چې نړیوالې ټولنې او دغه شان د بشري حقونو په ځانګړي ډول د مېرمنو برخه کې ملاتړو بنسټونوهم تل او په ټینګارسره افغان مېرمنو ته د دوی د حقونو په ځانګړي ډول دوی ته د زده کړو او کار د اجازې د ورکولو غوښتنه کړې ده.

16.01.2022 ازادي راډیو

طالبان: هیله من یو چې نوي کال کې به د نجونو پرمخ تړلي ښوونځي پرانېستل شي

د طالبانو له بیا ځلي واکمنېدو او له شپږم ټولګې پورته د نجونو پرمخ د ښوونځیو له تړل کېدو څه د پاڅه ۵ میاشتې تېرېږي، خو تازه د طالبانو حکومت هیله ښيي چې د نوي لمریز کال د پیل سره سم به، په ټول افغانستان کې د نجونو پر مخ تړلي ښوونځي بېرته پرانېستل شي. طالبان له دې امله له شپږم ټولګي پورته نجونو ته ښوونځیو ته د تګ اجازه نه ورکوي چې ګواکې نوې تګلاره ورته جوړوي، خو اوس یې د پوهنې وزارت چارواکي هیله ښيي چې د نوي ښوونیز کال تر پایه به دا طرحه بشپړه شي. د طالبانو د پوهنې وزارت د نشراتو او عامه اړیکو رییس عزیز احمد ریان ازادي راډیو ته وویل: "په ټوله کې اسلامي امارت د نجونو له زده‌کړو سره کومه ستونزه نه‌لري، مګر د یوه سیسټم، د یوې طرحې تر چمتو کولو پورې د موقت وخت لپاره د نجونو ښوونیز بهیر ځنډول شوی دی. ډېره هیله‌مندي شته چې د نوي ښوونیز کال له پیل سره سم به دا طرحه بشپړه او نجونې به هم لکه د هلکانو ښوونځیو ته حاضرې شي." خو د دغې طرحې په اړه جزئیات نه ورکوي. په افغانستان کې نوی ښوونیز کال د وري میاشتې په لومړیو کې پیلېږي، خو په یو شمېر ګرمو ولایتونو کې به دا نېټه د ښوونیز کال دویمه نیمايي وي. د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد هم له اسوشېټېډ پرېس خبري اژانس سره مرکه کې همدا خبره کړې. هغه ویلي، د دوی حکومت خپله ټوله هڅه کوي چې د نوي ښوونیز کال له پیل سره سم، د نجونو پر مخ ټول تړلي ښوونځي پرانېستل شي. ښاغلي مجاهد زیاته کړې، د نجونو د زده‌کړو لپاره اسانتیاوې خورا مهمې دي. د ده په خبره، د نجونو او هلکانو ټولګي باید جلا شي، د نجونو لپاره خوندي لیلیې جوړې او تر خوا یې د ښونیزو ودانیو ستونزې له‌منځه ولاړې شي. طالبانو واک ته له رسېدو وروسته، له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر مخ ښوونځي وتړل، خو دا یې هم وویل چې دوی د نجونو او ښځو له زده‌کړې سره ستونزه نه‌لري، مګر سره له دې چې په ځلونو یې ډېر ژر د ښوونځیو او پوهنتونونو د پرانېستل کېدو ژمنه کړې، ولې تر اوسه یې نه ده پوره کړې. په دې تړاو ښځو او نجونو لاریونونونه او اعتراضیه غوندې هم وکړې، د تعلیم د برخې فعالینو او نړیوالو هم دا غږ ورسره بدرګه کړ چې د افغان نجونو پر مخ باید د ښوونځیو دروازې پرانیستل شي. ډېر ځله بیا د دغه اعتراضونو او لارینونو مخه د طالبانو له خوا ونیول شوه. خو اوس شاید نوې ژمنه یې ښوونځي ته د تګ په ارمان د ناستو نجونو لپاره یو تر ټولو ښه زیری و اوسي. فرشته په یوولسم ټولګي کې ده وايي، د ښوونځیو د دروازو تړل د دوی پر وړاندې لویه جفا ده: "د نجونو په ښوونځي کې هېڅ ستونزه نه‌شته، باید بېرته پرانېستل شي. زه غواړم خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړم. که ښوونځي بند پاتې شي دا هم موږ، هم خلکو او هم وطن ته ډېر لوی زیان دی." ښکلا چې تازه اووم ټولګي ته بریالۍ شوې هیله ښيي چې طالبان په خپله ژمنه ودرېږي او د نجونو تړلي ښوونځي بېرته پرانیزي: "زه هم غواړم او ټولې نجونې غواړي چې ښوونځی پیل شي او درس ووایوو، خو ښوونځی نه‌شته." طالبانو په نویېمه لسیزه کې هم واک ته له رسېدو وروسته، د نجونو ښوونځي وتړل او تر خوا یې پر ښځو کار د تګ بندیز اعلان کړ. که څه هم اوس‌مهال په اکثریت ولایتونو کې د نجونو لېسې او متوسطه ښوونځي بند دي، خو د جمهوري نظام له ړنګېدو وړاندې، یعنې د ۱۴۰۰ کال په لومړیو کې د پوهنې وزارت د مسؤلو چارواکو له‌خوا ازادي راډیو ته د ورکړل شوېو معلوماتو پر بنسټ، په افغانستان کې ۷ میلیونه ماشومان ښوونځي ته تلل چې له دې شمېر یې څه د پاسه ۳ میلیونه نجونې وې. همدا ډول ۱۶،۵۰۰ ښوونځي پرانیستي و چې په‌کې ۱۷۰ زره ښوونکي زده‌‌کوونکو ته زده‌کړه ورکوله چې په دوی کې ۳۶ سلنه ښوونکې ښځینه وې.

16.01.2022 ازادي راډیو

ډیورنډ کرښه؛ افغانستان او پاکستان ان تر پوځي اخ و ډبه رسیدلي، طالبان څه وايي؟

فضل حق چې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د کونړ ولایت په ناړۍ ولسوالۍ کې ژوند کوي وايي، درې وړاندې د پاکستانیانو له خوا پر ډیورنډ کرښه د اغزن تار غځولو له امله د هغه نیمه کورنۍ اوس د کرښې هاغاړه پاتې ده چې په ټکو یې له درې کلونو زیاته موده وشوه چې خپل دوه وروڼه او نهه وریرونه یې نه دي لیدلي. فضل حق زیاتوي، اوس د پاسپورټ د اخیستو او د پاکستان د ویزې د ترلاسه کولو توان نه لري چې پاکستان ته د خپلې کورنۍ لیدو ته ورشي. فضل حق وايي، پاکستانیانو هغه ځمکې لاندې کړي چې د افغانستان وې: "زما نیمايي کورنۍ د کرښې هاخوا ده. درې کاله کېږي خپله کورنۍ مې نه ده لیدلې. هغه مو خپله خاوره ده. په خپلو سترګو مې لیدل چې د افغانستان په خاوره یې کرښه وایسته. په لومړي سر کې طالبانو له افغان ځواکونو سره په کې جګړې وکړې چې بیا پاکستانیانو اغزن تار په کې تېر کړ." په افغانستان کې د جمهوري نظام تر نسکورېدو وروسته د ډیورنډ د کرښې په اړه بحثونه یو وار بیا د افغانستان او پاکستاني د رسنیو په سرټکو اوښتي دي. په دې وروستیو کې د ننګرهار، کندهار او ځینو نورو سیمو کې د ډیورنډ د کرښې په اوږدو کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ نښتې شوي دي. ټولنیزو رسنیو کې یو لړ داسې ویډیوګانې لاس په لاس شوي چې په کې د طالبانو سرحدي ځواکونه د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د اغزن تارونو په ویجاړولو بوخت دي او پاکستاني پوله ساتو عسکرو ته ګواښونه کوي چې د اغزن تارونو له غځولو لاس واخلي. د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد ازادي راډیو ته وویل چې طالبان د پاکستان له لوري د کرښې په اوږدو کې د تاسیساتو او اغزن تارونو له غځولو سره مخالف دي. دی وايي: "اغزن تارونه زموږ د حاکمیت په وخت کې نه دي پيل شوي. دا د تېر حکومت او د پاکستان ترمنځ د یوه توافق پایله وه. په هرحال موږ له دې اغزن تارونو ملاتړ نه کوو او ورسره مخالف یو. ځکه دا اغزن تارونو زموږ د ملتونو ترمنځ جدايي او واټنونه رامنځته کړي دي." دا په داسې حال کې ده چې پاکستاني چارواکو په وار- وار د ډيورنډ د کرښې په اوږدو کې د اغزن تارونو غځول د افغانستان له خاورې پاکستان ته د ترهګرو د ورتګ مخنیوی بللی دی، هغه خبره چې د افغانستان تېر حکومت په ځلونو رد کړې او پاکستان یې په دې ګرماوه چې طالب جنګیالیو ته یې په خپله خاوره کې پټن ځایونه ورکوي. پاکستان ته له افغانستان نه د ترهګرو د ورتګ موضوع څنګه ده؟ په پاکستان کې د امریکا پخوانی سفیر ریچارډ اولسن تېره چهارشنبه (د جنورۍ په ۱۲مه) د امریکا د سولې د انسټیټیوټ یوې غونډې ته دا موضوع داسې روښانه کړه: "په وروستیو دوو لسیزو کې د پاکستان قبایلي سیمې نورو سیمو ته د ترهګرۍ او بې ثباتۍ د صادرېدو په سرچینې بدلې شوې وې. د پاکستاني طالبانو تحریک ته افغانستان کې د امن د ځایونو د ورکړې برخه کې د کابل بالفعله اجازې مخکې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې ډېرې زیانمنې کړې وې." پاکستانی سناتور هدایت الرحمن د دغه امریکايي ډپلوماټ خبرې تائیدوي او ازادي راډیو ته یې وویل چې د اغزن تارونو غځولو ظاهراً د دواړو ملکونو ترمنځ د جنګیالیو د تګ راتګ مخه څه نا څه راډب کړې ده. نږدې لس ورځې وړاندې د پاکستان د پوځ ویاند رسنیو ته وویل، د ډيورنډ د کرښې په اوږدو کې تر ۹۴ سلنې زیات د اغزن تار د غځولو کار بشپړ شوی دی او ډېر ژر به دا کار پای ته ورسېږي. دا پرمختګ چې طالبان یې د تېر حکومت توافق له پاکستان سره بولي. هدایت الرحمن زیاتوي پاکستان د افغانستان له تېرو حکومتونو سره هوکړې کړي او په وینا یې نه شي کېدای چې د هر نظام په بدلون سره تړونونه بیا له سره وشي، خو نوموړي په دې اړه نور زیات جزئيات ور نه کړل. هدایت الرحمن وايي: "موږ د افغانستان د تېر حکومت توافق د پاکستان له حکومت سره درلود، موږ له هېڅ بل دولت سره دومره نږدې کار نه دی کړی. موږ نه شو کولی چې له هر نوي حکومت سره تړونونه وکړو. داسې نو نه شي کېدلی چې یو جریان راشي له هغه سره تړون وشي بیا بل جریان راشي او له هغه سره بیا له سره تړون وشي." خو تازه بیا، د پاکستان د کورنیو چارو وزیر ویلي، پر ډیورنډ کرښه د اغزن سیم د لګولو چارې به د طالبانو په موافقه بشپړې شي. شېخ رشید احمد د جمعې په ورځ په اسلام اباد کې یوې خبري غونډې ته د خبرو پر مهال وویل، د ډیورنډ کرښې پر ۲۶۰۰ کیلومتره اغزن تار لګول شوی او اوس یوازې ۲۱ کیلومتره ځای پاتې دی. ښاغلي رشید احمد طالبان د پاکستان وروڼه وبلل او ویې ویل چې پاکستان به د اغزن تار د لګولو برخه کې د طالبانو د حکومت موافقه واخلي. د افغانستان د پخوانۍ اردو لوی درستیز یاسین ضيا ازادي راډیو ته وویل، د ډیورنډ د کرښې په تړاو د افغانستان د پخوانیوحکومتونو په تېره بیا د تېرو شلو کلونو د حکومتونو چلند تر ډېره سیاسي وو. نوموړی وايي چې هېڅ حکومت ونه شو کړای چې د ډيورنډ د کرښې په تړاوو یوه واضحه تګلاره له خپلو خلکو سره شریکه کړي: "هغوی تر پایه ونه توانېدل چې د افغانستان خلکو ته ووايي چې پاکستان دوست دی یا دښمن. تر اخره ونه توانېدل چې ووايي د ډیورنډ کرښه فرضي کرښه ده او که پوله ده؟ دا چې راتلل به او انقلابي خبرې به یې کولې او د منظور پښتین خولۍ به یې په سر کوله او خلکو ته یې ځان د پاکستان خلاف ښکاره کول." خو د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد وايي، پاکستانیانو د افغانستان په خاوره کې کرښې ایستلي او دا کار د دې لامل شو چې ورسره برخورد وشي. هغه وویل، اړینه ده د دواړو هېوادونو ترمنځ اصلي کرښه تثبیت شي: "دا د بحث وړ موضوع ده. له حقوقي اړخه باید تعریف شي. ځینې جنجالونه چې راپورته شوي هغه په دې خاطر دي چې فکر کوو دوی زموږ خاورې ته ننوتي دي، خو پاکستانیان وايي چې دوی په خپلې خاورې کې کرښې ایستلي دي. دا دې ته اړتیا لري چې اصلي کرښه تثبیت شي، خو دا د دې موضوع نه ده چې لانجې ترې وزیږي. کارپوهان شته دي چې اصلي سیمې ثابتې کړي." په پاکستان کې د امریکا پخوانی سفیر ریچارد اولسن د امریکا د سولې انسټیټیوټ ته دا ویلي، که طالبان د پښتونستان د جوړولو له حرکته ملاتړ وکړي، نو د اسلام اباد اړیکې به ورسره بدلې شي. ښاغلي اولسن ویلي، د ډيورنډ کرښې مسالې د پاکستان د ملي امنیت پالیسي له ګواښونو سره مخ کړې ده او نوموړی باوري دی چې د ډیورنډ د کرښې په سر د طالبانو او پاکستان د تاریخي اړیکو د خړ پړېدو امکان شته. خو پخوانی افغان ډپلوماټ عزیز معارج ازادي راډیو سره په خبرو کې له پاکستاني پوځيانو سره د طالبانو په وروستیو چلند شک ښودلی دی. دی وايي: "د ډيورنډ د کرښې په سر د طالبانو جنجال یوه سیاسي لوبه ده او طالبان غواړي د خلکو په منځ کې ځان محبوب کړي." پاکستان په ۲۰۱۷ میلادي کال کې د ډيورنډ په ۲۶۳۰ کیلومټره کرښه د اغزن تار د تیرولو کار پيل کړ. د دې کرښې هوکړه لیک په ۱۸۹۳ میلادي کال کې د بریتانوي هند د استازي سر مورتیمر ډیورنډ او د هغه وخت د افغانستان د امیرعبدالرحمن خان ترمنځ لاسلیک شوې و، خو له هغه وخته تراوسه د افغانستان هېڅ حکومت دا کرښه په رسمیت نه ده پېژندلې.

15.01.2022 ازادي راډیو

د وژل شوې زینب کورنۍ: طالبانو زینب ووژله او د غم په ټغر یې کینولو

د کابل په لویدیځ کې د یوې ځوانې نجلۍ کورنۍ ادعا کوي چې طالبانو هغه وژلې ده.  د دوی په خبره زینب کله چې د پنجشنبې په شپه نهه بجې له خپلې کورنۍ سره د خپل د همکار له واده ته راتلل، د کابل ۱۳مې امنیتي حوزې اړوند د طالبانو د چک پواینټ له لوري په ډزو کې ووژل شوه.  فاطمه د ۲۵ کلنې زینب خور ده وایي چې خور یې د پنجشنبې په شپه نهه بجې د کابل په لویدیځ کې «ګولایي» سیمه کې وژل شوې ده او ادعا کوي چې خور یې د طالبانو له لوري وژل شوې ده.  زینب د یو بانک کارکوونکې او خپلې کورنۍ ته ډودۍ ګټونکې وه.  فاطمه وایي، دا او زینب له خپلې یوې بلې همکارې سره یې د خپل همکار واده ته تللې وې چې په خوشحالۍ کې یې ځان شریک کړي، خو کور ته د بېرته ستنېدو پر مهال طالبانو یې د خور په وژلو دوی د غم په ټغر کېنول.  د زینب د دغې خور په خبره، د موټر چلوونکی یې اوښی و چې د طالبانو په امر په یوه چېک پواینټ کې یې موټر ودراوه ، د پوښتنو او څېړنو وروسته کله چې موټر یې روان کړ طالبانو یې پر موټر ډزې وکړې.  فاطمې ازادي راډیو ته وویل:"یوازې څلور قدمه مخکې لاړو چې د موټر پر شا د مرمیو باران او ډزې پیل شوې چې دوه مرمۍ د موټر له ټول بکس لوري مستقیم مې د خور په زړه ولګېدې او خور مې ځای پر ځای شوه، موټر ودرېده طالبان هم بېرته موټر ته راغلل ما ورته وویل چې دا ده خور مې دې ووژله، هغوی وویل چې نه خور دې وېرېدلې ده."  فاطمه وایي، د پېښې پر مهال ماشومان هم په موټر کې وو.  د نوموړې په خبره، دغې ناڅاپه پېښې او غم یې د زینب پلار، مور، یو خور او د دې ماشومان ان د روغتون کړي دي.  خو د طالبانو مرستیال ویاند احمدالله وثیق په یوه لیکلي پیغام کې ازادي راډیو ته د دغې کورنۍ ادعا ردوي.  هغه لیکلي چې "دغه ادعا هېڅ حقیقت نه لري."  زینب ۵ میاشتې کېدې چې کوژده یې کړې وه او د کوژدن په خبره یې ټاکل شوې وه تر راتلونکې یوې میاشتې واده وکړي.  د زینب کوژدن عبدالمجید بشریار د طالبانو چلند په ځانګړي توګه له ښځو سره "وحشتناکه او د نه زغملو وړ " بولي.  هغه ازادي راډیو ته وویل: "له بده مرغه د دوی چلند له موږ سره لومړی داسې و چې دا پېښه یې په غاړه نه اخېسته چې موږ نه ده کړې، بیا موږ شپږمه، دیارلسمه او اتلسمه حوزه چې د کابل د لویدیځ موبوط کېږي خبره کړه چې دا پېښه تاسو نه منئ نو چا کړې؟ وروسته دیارلسمې حوزې پړه ومنله او ویې ویل چې موږ بښنه غواړو چې دا پېښه موږ کړې بس همداسې دا موضوع د بښنې تر حده پاتې ده."  زینب یوازېنۍ قرباني نه ده چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته د دوی په یو امنیتي چېک پواینټ کې له یوه نړۍ هیلو سره یې هدف ګرځول کېږي بلکې شااوخوا یوه میاشت مخکې هم ورته ادعا شوې وه او ویل شوي وو چې طالبانو په کابل کې په امنیتي چېک پواینټ کې یو داسې ځوان وواژه چې د خپلې کورنۍ یوازینۍ زوی و.  د طالبانو ناسم او غیر مسلکي چلند موضوع هغه تور دی چې ډېر ځله مطرح شوی، خو طالب چارواکو په ډېریو مواردو کې دغه تورونه رد کړي دي. 

15.01.2022 ازادي راډیو

په کابل کې یو شمېر معترضې مېرمنې؛ عالیه عزیزي بې ګناه ده خوشې یې کړئ

په کابل کې یو شمېر معترضو مېرمنو د عالیې عزیزې د خوشې کېدو غوښتنه وکړه. لاریون کوونکې ادعا کوي چې طالبانو عالیه عزیزي پرته له کوم جرمه بندي کړې او دا د بشر حقونو نقض دی. د دې لاریون غړې شبنم توانا ازادي راډيو ته وویل، طالبانو د تېر حکومت دولتي او نظامي کارکوونکو ته عمومي عفوه اعلان کړې خو د عالیې نیول او بندې کېدل له عفوې ښکاره سرغړونه ده. اغلې توانا وایي:" موږ نن د عالیې عزیزې د خلاصون لپاره خپل غږ پورته کړی و، موږ دا غوښتل چې ووایو اغلې عزیزي بې ګناه ده او له تېرو څلور میاشتو راهیسې د طالبانو له خوا بندي شوې خو طالبانو موږ پرې نه ښودلو." د لاریون بله ګډونواله روخیه رضوان وایي:" موږ د عالیې عزیزې د خوشې کېدو لپاره خپل غږ پورته کړ، موږ ته طالبانو دا ډاډ راکړ چې په دې اړه به له چارواکو سره خبري کوي او د شنبې په ورځ به په دې اړه پریکړه کوو. " لاریون کوونکو دغه شان له نړیوالو، اورپايي ټولنې او د افغان مېرمنو لپاره د امریکا له ځانګړې استازې د عالیې عزیزې د خوشې کېدو په اړه پر طالبانو د فشار غوښتنه وکړه. عالیه عزیزې ۴ میاشتې وړاندې د تلې په ۱۰ مه له کاري دفتره وړل شوې ده. د اغلې عزیزې ورور نظیر عارفي له ازادي راډیو سره په خبرو کې وویل ۴۲ کلنه خور یې چې له تېرو څلور میاشتو لا درکه ده؛ د جرم او بندې کېدو په اړه یې هېڅ معلومات نه لري. هغه وايي، خور یې د دوه اولادونو مور ده او ماشومان یې له تېرو څلورو میاشتو راهیسې د خپلې مور پوښتنه کوي. نوموړي وویل:" طالبانو ورته ډاډ ورکړی و چې راشه دندې ته دې دوام ورکړه، خو د تلې په لسمه شااوخوا ۱۲ بجې د یوې وړوکي کار پسې له دفتر بیرون راوځي له همغې ورځې عالیه لا درکه کېږي او تر نن پورې یې موږ په اړه معلومات نه لرو." د ښاغلي عارفي په خبره، طالبان باید د تېر نظام دولتي او نظام کسان پرته له کوم تکلیفه معاف او له بنده ازاد کړي. خو طالبانو تراوسه د عالیې عزیزې د نېولو په اړه څه نه دي ويلي. هڅه مو وکړه د طالبانو د کورنیو چارو وزارت نظر په دې اړه واخلو خو زموږ اړیکې یې ځواب نه کړې. که څه هم طالبانو پر افغانستان د دوهم ځل واک له ترلاسه کولو وروسته عفوه اعلان کړه خو بیا هم په ټولنیزو رسنیو کې د تېر حکومت د دولتي کارکونکو په ځانګړي ډول د پوځیانو د وهلو او زورولو ویډوګانې د طالب عسکرو له خوا خپرې شوې . خو طالبانو بیا په ځلونو د دې ډول پېښو د مخنیوي خبره کړې او ټول طالب عسکر یې عمومي عفوې ته ژمن بللي.

13.01.2022 ازادي راډیو

ګډونوال: ټویټري سپېسونو کې بحثونه د بیان ازادي پیاوړې کوي

د طالبانو په لاس د افغانستان تر سقوط وروسته افغانونو ترمنځ پر ټویټري سپېسونو خبرې اترې زیاتې شوي دي. ‎اوس مهال په دغه خواله رسنۍ هر ورځ لږ تر لږه تر پنځو سپېسونه «په ژوندۍ بڼه» خبرې اترې کېږي چې د ټولنې بېلابېل خلک په کې ګډون او نظریات تبادله کوي. ‎ د دې سپېسونو ګډونوال او د بیان د ازادۍ د ځینو ملاتړو بنسټونو مسولین دا خبرې اترې ګټورې بولي او وایي چې په دې سره د بیان ازادي لا پیاوړې کېږي. ‎د تېر جمهوري نظام د یو سرتېري غږ چې په یو ټویټري سپېس کې یې د طالبانو په لاس د افغانستان د سقوط د ورځو خاطرې بیانوي. ‎د دغه سرتېري په شان په دغه خواله رسنۍ ټویټر چې اوس مهال د نړۍ د نورو وګړو په شان په افغانستان کې هم ډېر کارونکي لري، اوس هره ورځ لږ تر لږه له پنځو تر شپږو سپېسونه یا په ژوندۍ بڼه سره خلک راټولېږي او د ټاکل شوېو موضوعاتو په اړه خپل نظریات وړاندې کوي. ‎‎په دې سپېسونو کې عام خلک، طالبان، د طالبانو ملاتړي او منتقدین، د تېر جمهوري حکومت چارواکي، ډپلوماتان، ښځې، ځوانان، مدني فعالان، خبریالان، محصلین او د ښوونځیو زده کوونکي او ان ځینې وخت بهرنیان هم د افغانانو تر منځ خبرو کې ګډون کوي. دا خبرې اترې به څه ګټه وکړي؟ ‎د بیان د ازادۍ ځینې فعالین او ملاتړي په دې باور دي چې په دې وروستیو کې دغو ټویټري سپېسونو د ټولنې د بیلابېلو وګړو تر منځ د بیان د ازادي پیاوړې ساتلې. ‎له دې ډلې د ازادو رسنیو او خبریالانو د ټولنې مشر معید هاشمي ازادي راډیو ته وویل: "اوس مهال ټویټر په نړۍ کې د اطلاع رسونې په یوه مهمه وسیله بدله شوې، په هغه صورت کې چې ملي ګټې، رواني امنیت او شخصي حریم ترې زیانمن نه شي، ډېر ګټور تمامېږي، ټویټري سپېسونه د نظریاتو د تبادلې په برخه کې مهم دي او ارزښمن رول لوبوي." په دې ټویټري سپېسونو کې طالبان هم ګډون کوي او ډېر کله د خپلو پلویانو لپاره سپارښتنې هم په کې مطرح کوي. د ټویټر یو سپېس کې ویل کیږي: "مجاهدینو سر نه دی ټیټ کړی، د دې هېواد ازادي یې اخیستې چا ته وخت مه ورکوئ او د تېر حکومت چارواکو ته صاحب صاحب مه وایئ." همدارنګه کله-کله داسې تاودو بحثونو کې د ښځو د حقونو افغان فعالینې د هغو موضوعاتو په اړه له طالبانو سره بحث کوي چې په دې وروستیو کې یې په افغانستان کې د دوی حکومت پر ښځو بندیزونه لګولي دي. ‎په یوه سپس کې داسې ویل شوي: "د یوې ښځې غږ چې طالبانو ته وایي، ولې ښځو او نجونو ته د تعلیم او کار اجازه نه ورکول کېږي؟" دا په داسې حال کې ده چې د رسنیو د ملاتړو بنسټونو په خبره د تېر میلادي کال اګسټ پر پنځلسمې نېټې وروسته کله چې طالبانو د افغانستان واک تر لاسه کړی، نږدې اویا سلنه رسنیو فعالیت بند شوی او په سلګونو خبریالانو یا دندې پرېښي او یا هم له هېواده بهر وتلي، هغه خبریالان هم چې په هېواد دننه دي شکایتونه کوي چې اطلاعاتو د نه لاسرسي او امنیتي ستونزو سره مخ شوي. ‎خو د ټویټري سپېسونو ځینې ګډونوال وایي، له دې لارې به اسانه وي چې د عامو خلکو غږونه تر حاکمانو ورسېږي. ‎له دې ډلې یو افغان خبریال جواد تیموري چې کله ناکله په دې سپېسونو کې برخه اخلي، وایي: "د عامو خلکو لپاره دا یوه تر ټولو لنډه او اسانه لاره ده چې خپل غږونه تر مسوول ادرسونو پورې ورسوي، خو زما په اند د دغو ټویټري موثریت هغه مهال زیاتېدای شي چې حکومتونه او حاکمې طبقې د بیان ازادۍ ته ژمن وي او د خپل ولس د برحقه غږ اورېدل غواړي." ‎مخکې تر دې طالبانو ویلي وو چې د دوی حکومت د اسلامي شریعت ملي ګټو د تامین په رڼا کې د بیان ازادۍ ته ژمن دي. ‎د یادونې وړ ده چې دا ټویټري سپېسونه کله ناکله د ځینو مدني فعالینو له لوري چې په بېلابېلو موضوعاتو د اعتراضونو پلانونه جوړوي، هم د خلکو د راټولېدنې او پیوستون لپاره جوړېږي. ‎تمنا صدیقي چې د افغان ښځو د حقونو مدافعینو څخه ده او په دې وروستیو کې د ښځو له لوري په بېلابېلو لاریونونو او اعتراضونو کې ګډون کوي، د دغو سپېسونو په اړه یې ازادي راډیو ته وویل چې په اوسنیو شرایطو کې چې په افغانستان کې د بیان د ازادۍ په ځانګړې توګه د ښځو د فعالیتونو پر وړاندې ستونزې پرتې دي له دې لارې پرته له امنیتي ستونزو هر څوک کولای شي له خپل کوره خپل غږ اوچت وساتي. اغلې صدیقي زیاته کړه: "داسې محیط چې غیر حضوري یا مجازي وي دا د ټولو لپاره ښه دی ځکه په داسې فضا کې امنیتي ستونزې نشته کوم خاص اقتصادي زیان په کې چا ته نه اوړي، ډېر وخت د چا نه نیول کېږي، بلکې خلک په ارامه او هوسا توګه له خپلو کورونو د ستونزو د حل لارې چارې پلټي او یو بل سره یې شریکوي او دا د بیان د ازادۍ لپاره ډېره ښه لاره ده." ‎خو اغلې صدیقي وایي، اوس مهال په ټول افغانستان په ځانګړي توګه لېرې پرتو سیمو کې انټرنیټ او خواله رسنیو ته د اکثریت خلکو لاسرسی کم دی او دا هغه ستونزه ده چې بیا هم په یو ډول د دوی د نظریاتو او غږونو د پورته کولو پر وړاندې خنډونه جوړوي. ‎د اغلې صدیقي په خبره که په ټویټري سپېسونو او په ټوله کې په ټولنه کې د ټولو خلکو د افکارو او حقونو ته درناوی وشي، لېرې نه ده چې د افغانستان ډېری ستونزې نه یوازې دا چې حل شي بلکې د بېلابېلو قومونو، کلتورونو، مذهبونو، لږکیو او قشرونو ترمنځ به د یو واحد ولس په توګه اتفاق رامنځته او د یو بل منلو فرهنګ به عام شي. خو د دغو سپېسونو ځېنې ګډونوال بیا وایي چې د خلکو بېلابېل نظریات او هغه داسې نظریات چې ګډوډ او غیر منظم دي مطرح کول به یې تر هغه وخته ګټه ونه کړي چې تر څو واحد نه شي. زهره دروېش وایي، کله کله په دې سپېسونو کې د اورېدونکې په توګه ګډون کوي، خو وایي، اوس مهال په دې ټویټري سپېسونو کې یوازې نظرونه تبادله کېږي، خلک یو پر بل سختې نیوکې کوي، خو دا هر څه د بېلابېلو ادرسونو نه مطرح کېږي چې په ټولنه کې د اصلاح او پرمختګ لپاره کوم اغیزناک رنګ رانه وړي. ‎د یادونې وړ ده چې په دې سپېسونو کې له سیاسي مسایلو لېرې کله-کله شاعران او لیکوالان هم راټولېږي او د شعرونو او نظمونو په ویلو سره بنډارونه کوي ان دا چې وخت نا وخت د دوی تر منځ د علمي او فرهنګي اثرونو د چاپ او جوړښت په اړه د دوی تر منځ مشورې کېږي. ‎دا په داسې حال کې ده چې مخکې تر دې هم خواله رسنۍ په افغانستان کې په ځانګړي توګه فېسبوک، ټویټر او ځینې نورې محدود شمېر ټولنیزو رسنۍ زیاتې کارول کېدې او لا هم کارول کېږي خو دا سپېسونه یې جوړول او پر بېلابېلو موضوعاتو هم مهاله او ژوندۍ بڼه مجلس او خبرې اترې کول یې نوې هغه بڼه ده. ‎تر اوسه په افغانستان کې ټویټر کارونکو کره شمېر نه دی معلوم، خو په سلګونو زرو افغانان په هېواد دننه او بهر دغه ټولنیزه شبکه کاروي، اطلاعات ترې اخلي، خپل نظرونه لیکي او له همدې لارې تر نورو خلکو او نړیوالو معلومات رسوي.

13.01.2022 ازادي راډیو

د ملکي خدمتونو ښځینه کارکوونکې وايي، طالبانو یې بستونه له‌منځه وړي

د ملکي خدمتونو اداري ښځینه کارکوونکو د چهار شنبې په ورځ 'د افغانستان په ادارو کې د ملکي خدمتونو اداري ښځینه کارکونکو اجماع' په نوم په کابل کې د یوې خبري ناستې پر مهال د طالبانو له حکومته د کار د حق غوښتنه وکړه. د دغه ناستې تنظیموونکي وایي د دوی د معلوماتو له مخې طالبان په خدماتي ادارو کې د ښځینه کارکوونکو بستونه له منځه وړي دي. خجسته الهام چې د دغې ناستې له تنظموونکو ده له نړیوالې ټولنې غواړي چې له دوی ملاتړ وکړي. هغې ازادي راډیو ته وویل:"هغه ښځو چې د ملکي خدمتونو اداري برخو کې یې کار کاوه هغه ښځې دي چې ډېری یې د ازادو سیالیو له لارې دې دندو ته راغلې وې که دوی ونه شي کړای خپلو دندو ته دوام ورکړي د ملکي خدماتو یو کاري ځواک له منځه ځي." دوی همدارنګه د یو پرېکړه لیک په خپرولو سره د طالبانو له حکومته خپلې غوښتنې مطرح کړې. د دغه پرېکړه لیک په یوه برخه کې راغلي:" د معمول په شان کار ته په ورځنۍ توګه د ښځو تلو ته اجازه، د دولت په پرېکړو کې په ځانګړي توګه د دوی د برخلیک په اړه د ښځو معنا لرونکې ونډه، د شخصي کړنلارو جوړول، په دولتي ادارو او ملکي خدمتونو کې د رهبرۍ په کچه د داسې کړنلارو برابرول چې ورسره د ښځو ګډون زیاتېږي، د ښځینه کارکوونکو د بستونو د له منځه وړلو مخنیوی او د کار په برخه کې دوی لپاره د خوندي چاپېریال برابرول او د ښځو د ملاتړ لپاره د قوانینو پلې کول." طالبانو پخوا ویلي وو چې د ښځو د کار او زده کړو د حقونو په اړه د پرېکړې له امله اسلامي شرایط په کار دي او باید د علماوو شورا پرېکړه وکړي چې تر دم ګړیه د دې شورا د دایرېدو په اړه تراوسه جزئیات نه دي ورکړل شوي. هڅه مو وکړه چې په ملکي خدمتونو کې د ښځینه کارکوونکو د غوښتنو په اړه د طالبانو د حکومت نظر هم واخلو، خو د طالبانو حکومتي ویاندویانو زموږ پوښتنو ته ځواب ونه وایه، خو طالبانو لا دمخه ویلي چې د ښځو د تعلیم او کار حق د اسلامي اصولو او دشریعت په چوکاټ کې به ورکړل شي. په همدې حال کې د ښځو د حقونو یو شمېر فعالان طالبان تورنوي چې د ښځو د حقونو په برخه کې دوه مخي چلند کوي. د ښځو د حقونو یوې فعالې عابدې عزیزي ازادي راډیو ته وویل:" که دوی ښځې او نجونې له تعلیم، زده کړې او د کار له حقه بې برخې کوي، نو د دوی دا کار به په ټولنه کې د بحران لامل شي." هغې دغه شان ټینګار وکړ چې طالبان نه باید د ښځو کاري بستونه سیاسي کړي. وروسته له هغه چې طالبانو د افغانستان بشپړ واک تر لاسه کړ، ښځو په افغانستان کې د کار، زده کړو، د حجاب په اړه د طالبانو تازه اقدام ته د نه ویلو او د طالبانو د حکومت له لوري د لګول شویو نورو محدودیتونو په اړه په افغانستان کې لاریونونه وکړل، خو د طالبانو حکومت تراوسه د ښځو د حقونو د خوندي کولو او نورو محدودیتونو د لېرې کولو اړوند کوم اقدام نه دی کړی.

12.01.2022 ازادي راډیو

د ځوانانو په شخصي چارو کې مداخله او پایلې یې

افغان ځوانانو پخوا هم شکایتونه کول چې په ډېرو مواردو کې د انتخاب حق ترې اخیستل شوی او نور یې په شخصي چارو کې مداخله کوي.  د کورنیو او ټولنیزو محدودیتونو ترڅنګ په دې وروستیو کې ځینې داسې ويډیوګانې او راپورونه هم خپاره شول چې ښيي د طالبانو د حکومت امنیتي ځواکونه په هغو مسایلو کې مداخله کوي چې ځوانان یې د خپل شخصي ژوند اړوند بولي.   د دې اوونۍ په ځوان فکر خپرونه کې د ځوانانو په شخصي ژوند کې د مداخلو په عواملو، پایلو او حل لارو غږېږو.   د بحث مېلمانه مو دیني عالم مولانا رحمت الله اندړ، مدني فعال خان ولي عادل او محصل سمیع الله سعادت اریوبي دي. دا بحث د لاندې لېنک په کېکاږلو سره اوریدلی شئ:   

12.01.2022 ازادي راډیو

نیویارک تایمز: په یو ناکام دولت د افغانستان بدلیدل به د هیچا په ګټه نه وي

نیویارک ټایمز نیویارک ټایمز ورځپاڼې د افغانستان په اړه د لاورل میلر چې د بحران د نړیوالې ډلې له مدیرانو څخه ده یوه لیکنه خپره کړې. د مېرمن میلر له لیدلوري له افغانستانه د امریکايي ځواکونو له وتلو څو میاشتې وروسته حالات ناڅرګنده دي. نوموړې د امریکا له خوا د افغانستان بانک د پانګې کنګل کېدو او اقتصادي ستونزې ته په پام وړاندیز کړی چې په یو ناکام دولت د افغانستان د بدلېدو د مخنیوي لپاره باید امریکا د طالبانو له حکومت سره کار وکړې چې د دې په تعبیر دا کار به د یوې ترخې ګولۍ د خوړلو غوندي وي. لیکوال استدلال کړی چې په یو ناکام دولت د افغانستان بدلیدل به د هیچا په ګټه نه وي، ځکه د نوموړې له نظره داسې یو څه کولای شي افراطي ډلو ته د ودې زمینه برابره کړي. هغې ویلي، هغه صورت کې به د ګواښونو د مخنیوي لپاره له حکومت سره د کار کولو زمینه راکمه شي. تازه د امریکا متحده ایالاتونو له افغانستان سره د نړیوالو بشري سازمانونو له لارې د ۳ سوه اته میلونه ډالرو  بشري مرستې اعلان کړی دی. خو تراوسه یې د افغانستان بانک د هغه ۹ نیم میلیارده ډالرو په اړه څه نه دي ویلي چې امریکا کې کنګل شوي دي.  لاس انجلس ټایمز لاس انجلس ټایمز بیا د افغانستان سره د سپیني ماڼۍ له خوا د همدې بشري مرستې په اعلان لیکنه کړې  او په یوه برخه کې یې د سپیني ماڼۍ د ویاندې ایملي هورن له خولې ویلي، دا نوې مرسته د امریکا د نړیوالې پراختیايي ادارې له خوا دي چې د خپلواکو بشري سازمانونو له لارې به افغانستان کې د سرپناه، روغتیايي خدمتونو ، ژمنیو وسایلو، عاجلو خوراکي مرستو، پاکو اوبو او د حفظ الصحې په سهولتونو ولګول شي. ورځپاڼه زیاتوي چې له دې مرستې سره به د اګست د میاشتې راهیسې چې امریکا په افغانستان کې خپله ۲۰ کلنه جګړه پای ته رسولې، له دې هېواد  سره د امریکا بشري مرستې ۷۸۰ میلونه ډالرو ته ورسیږي. اینډیپېنډینټ له بریتانیا خپریدونکې اینډیپېنډینټ ورځپاڼې په افغانستان کې له ناورین سره د مقابلې لپاره د ملګرو ملتونو له خوا د پنځه میلیارده ډالرو بسپنې پر غوښتنه لیکنه کړې. ورځپاڼه د ملګرو ملتونو دبشري مرستو د همغږۍ د چارو د ادارې په حواله دا د ملګرو ملتونو له خوا د یو هېواد لپاره تر ټولو لویه بسپنه غوښتنه بللې ده چې په وینا یې د افغانستان د کورني ناخالصو عواید نږدې څلورمه برخه جوړوي او  د هغو مرستو درې چنده ده چې ملګرو ملتونو په ۲۰۲۱ کال کې تر لاسه کړي. د ملګرو ملتونو سازمان وايي په افغانستان د شااوخوا ۳۸ میلونه وګړو  ۲۲ سلنه یې لوږې ته نږدې حالت کې ژوند کوي او ۳۶ سلنه نور یې د خوړو له شدید کمي سره مخ دي.

11.01.2022 ازادي راډیو

پر افغانستان د طالبانو بیا واکمني؛ د ښځو وزرشي فعالیتونه اوس څه ډول دي؟

یو شمېر نارینه او ښځینه ورزشکاران چې په وروستیو دوو لسیزو کې یې د افغانستان لپاره د ویاړ ګټلو په موخه خولې تویې کړي، اوس ادعا کوي چې د جمهوریت له سقوط وروسته، د بېلابېلو لاملونو پر بنسټ، د خپلو رژېدلو هیلو په ویر ناست دي. دې وضعیت تر ډېره ښځینه ورزشکارانې اغېزمنې کړي. په افغانستان کې دا ورځې ډېر کم لیدل کېږي چې ښځینه ورزشکارانې په تخنیکي ډول تمرینات وکړي. له طالبانو وېره او د کورنیو له‌خوا یې مخنیوی، هغه دوه لاملونه دي چې د ښځو د ورزش مخه یې ډب کړې ده. یوه ښځینه لوبغاړې چې ۱۰ کاله یې په هنډبال، بایسکل‌ چلوونې، ځغاستې او پنګ پانګ لوبو کې د افغانستان لپاره لوبې کړي وايي، وروستیو کې یې ۳۰۰ ښځو او د نارینه‌وو ۱۵ ټیمونو ته تمرین ورکاوه، خو د طالبانو په لاس د افغانستان له سقوط وروسته یې، ټولې هڅې په اوبو لاهو شوې. دا مېرمن د سرپل اوسېدونکې ده، خو ورته د پېښو ګواښونو له امله نه غواړي نوم یې په راپور کې خپور شي وايي، په افغانستان د طالبانو له بیا ځلي واکمنۍ وروسته یې، نه یوازې دا چې شاګردانې چې نجونې او ښځې وې، تمرین ته نه دي راغلې، بلکې دا هم خپلو نارینه‌وو شاګردانو ته د شته محدودیتونو له امله د تمرین ورکولو اجازه نه‌لري. نوموړې زیاتوي: "د اسلامي امارت له راتګ وروسته، د نارینه‌وو ورزشي فعالیتونه په یو شمېر برخو کې روان دي، خو په سرپل کې د ښځو ورزشي فعالیت درېدلی دی. ښځینه لوبغاړو ته یې کورنۍ د امنیتي ستونزو له امله د تمرین اجازه نه ورکوي." د نجونو او ښځینه ورزشکارانو دغه روزونکې د لوبغاړو له خراب رواني وضعیت هم خبره ده او وايي، ډېرو لوبغاړو یې د امنیتي ګواښونو له امله خپل کورونه بدل کړي دي او ان په افغانستان کې د خپل شتون څخه انکار کوي، هغه ادعا چې طالبان یې بې‌بنسټه بولي. د طالبانو د امرباالمعروف او نهي عن‌المنکر وزارت ویاند عاکف مهاجر وايي، دوی د ښځو او نارینه‌وو د ورزش پر وړاندې کوم خنډ نه ویني: "ورزش د روغتیا لپاره ګټور دی او په اسلام کې هم کومه ستونزه نه لري، نه ښځو ته زموږ د وزارت له لوري څه ویل شوي او نه هم نارینه‌وو ته. دواړه کولی شي ورزش وکړي، موږ ورسره کومه ستونزه نه‌لرو." خو داسې نجونې او ښځې هم شته چې د ورزش مینې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې په پټه تمریناتو ته مجبورې کړي. لیلا کابل کې اوسېږي. جوجیټسوکاره ده او ۷ کلنه تجربه لري. د هغې په خبره، تر ټولو لویه ستونزه یې د ښځو لپاره د لوبغالو بندېدل دي، خو بیا هم له دې سره له هغو ۲۰۰ ښځو۵۰ تنه اوس هم په یوه لوبغالي کې د طالبانو له دیده پټ تمرینات کوي. نوموړې وايي: "اوس زموږ ستونزه دا ده، که له امارت څخه څوک راشي او وویني چې زموږ کلپ پرانستی دی، شاید یوه ستونزه جوړه شي. اوس‌مهال یو له هغو لاملونو چې موږ پرمختګ نه کوو، لوبې نه دي، بلکې یو ګواښ چې خلک نه شي کولای د خپل پرمختګ په اړه فکر وکړي. " د طالبانو د المپیک د ملي کمېټې او بدنې روزنې ریاست ویاند دادمحمد ناوک بیا د ښځو د ورزش د راتلونکي په اړه ازادي راډیو ته وویل: "د ښځو د ورزش په اړه موږ خپلې ښځینه کار کوونکې هم راغوښتې وې چې حاضري لاس‌لیک کړي او ان د دوو درېیو میاشتو معاش هم ورکړل شوی دی. موږ کوښښ کوو چې په ټولو برخو کې فعالیت ولرو او بې له کوم تبعیض او تعصب ورزش ولرو. " دا یوازې ښځینه ورزشکارانې نه دي چې د خپلو ستونزو او محدودیتونو په اړه غږېږي، بلکې د طالبانو د حکومت له راتګ وروسته، نارینه هم د ورزش په برخه کې له لوړو ژورو سره مخ دي. د بهرنیو لوبو لپاره د سفرونو بندښت، د الوتنو بندیز، د طالبانو د حکومت په رسمیت نه پېژندل، د لوبغاړو لپاره د ویزو نه ورکول، د لوبغاړو د ملاتړ لپاره د نړیوالو فډراسیونونو له اکاونټونو د پیسو په اخیستو کې محدودیت او په یو شمېر ورزشي څانګو کې له تمرینونو لېرې والی، هغه ستونزې دي چې اوس‌مهال ورسره نارینه‌ ورزشکاران هم مخ دي. حشمت د ګلف لوبې لوبغاړی چې له هېواده بهر یې هم سیالیو کې ګډون کړی، خو له تېرو ۴ میاشتو راهیسې تمرین نه دی کړی. هغه وايي، طالبانو پر افغانستان له واکمنېدو وروسته، د ګلف میدان په تفریح‌ځای بدل کړ او هلته د خلکو له ننوتلو د ټکټ پیسې اخلي، خو لوبغاړو ته د دننه کېدو اجازه نه ورکوي. د ګلف میدان په کابل کې د قرغې بند ته نږدې دی. حشمت وايي: "ټول په خپلو کورونو کې دي، فډراسیون هم بند دی. میدان امارات نیولی. نور د ګلف د لوبغاړو لپاره څه‌نه‌شته. وړاندې مو تمرین کاوه، ښځینه لوبغاړې هم راتلې، اوس ۵ میاشتې کېږي هیڅ فعالیت نه لرو. " خو د طالبانو د المپیک د ملي کمېټې او بدنې روزنې ریاست ویاند دادمحمد ناوک بیا دا ادعا ردوي او وايي، د ټولو لوبو او څانګو فعالیتونه روان دي. له دې ټولو سره- سره، د لوبغاړو یو شمېر روزونکي او خپله لوبغاړي، ان هغه کسان چې دې راپور کې یې له موږ سره خبرې کړي، په دې باور دي چې ډېری ښځینه او نارینه‌ لوبغاړي، په افغانستان د طالبانو له واکمنېد وروسته، له هېواده ووتل. له دوی د فوټبال د ښځو لوبډله غوره بېلګه ده چې اوس یې لوبغاړې په بریتانیا کې مېشتې دي. دوی دا هم وايي، که ښځو ته د طالبانو له‌خوا د ورزش زمینه هم برابره شي او کورنۍ هم د نجونو او ښځو د ورزش مخه و نه نیسي، د ورزش په برخه کې د ظرفیتونو کمی به دومره ژر هغه تشه ډکه نه کړي چې په دې وروستیو افغانستان ورسره مخ شو.

11.01.2022 ازادي راډیو

کندز مېشتې مهسا جویا: د کار حق راکړئ، اقتصادي ستونزو ژوند راتریخ کړی

په کندز ولایت کې د طالبانو په واکمنېدو سره هغه ښځې او نجونې چې خپلې دندې يې له لاسه ورکړي اوس له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي. ۲۴ کلن مهسا جویا یوه له هغو نجونو څخه ده چې پخوا یې په یوه سیمه ییزه رسنۍ کې کار کاوه او د میاشتې یې ۱۰ زره افغانۍ معاش اخېست او د خپلې ۶ کسیزې کورنۍ لګښت یې پرې پوره کاوه. هغه وايي، پنځه میاشتې وشوې چې وزګاره ده او اقتصادي ستونزو یې ژوند تریخ کړی دی: "کله چې له پوهنتونه فارغه شوم، د کندز په ملي راډیو ټلوېزیون کې مې کار پیل کړ ښه خوشحاله ژوند مې درلود، کله چې په افغانستان کې سیاسي تحولات رامنځته شو نه شم کولی له کوره بهر ووځم." د نوموړې په وینا ګڼې ښځې د خپلو کورنیو سرپرستي پرغاړه لري او نورو به له کورنیو سره په نفقه برابرولو کې مرسته کوله، خو اوس چې له هغوی د کار کولو حق اخیستل شوی، له بې شمېره ننګونو سره مخامخ دي. جویا وايي: "پخوا چې ما کار کاوه هم مې خپلې ستونزې هوارولې او هم مې له پلار سره د کور په خرڅ کې مرسته کوله، خو له بده مرغه اوس مې یوازې پلار زموږ د کورنۍ ډوډۍ ګټونکی دی. نه یوازې زه بلکې نورو نجونو چې هم دندنې له لاسه ورکړي له سختو ستونزو سره مخ دي." اغلي جویا زیاتوي ښځې د افغان ټولنې نیمه برخه نفوس جوړوي، باید طالبان په خپله کابینه کې د ښځو سیاسي او اقتصادي مشارکت ته جدي پاملرنه وکړي، ځکه ښځې د یوې ټولنې په پرمختګ او ځان بسیاینه کې رغنده رول لوبولی شي: "موږ له طالبانو غواړو چې ښځو ته د کارکولو شرایط برابر کړي، څو ښځې د دوی شرایط سره سم په دولتي ادارو کې کار وکړي او هم زده کړې وکړي." مهسا جویا له ازادي راډیو سره د خبرو پرمهال له طالبانو وغوښتل چې پرښځو وضع شوې محدودیتونه او بندیزونه لېرې کړي او دوی ته د انسان په سترګه وګوري. هغه ټینګار کوي، که طالبان د ښځو پر وړاندې په خپل دریځ کې بدلون رانه ولي، نو زیات شمېر ښځې او نجونۍ به له هېواده ووځي. طالبانو مخکې ویلي وو چې دوی به ښځو ته د کارکولو او د زده کړو زمینه برابره کړي او پر یوه طرحه کار کوي چې په عملي کولو سره به یې ښځو ته په دولتي او غیردولتي ادارو کې د کار کولو فرصتونه برابر شي. دا چې په راتلونکي کې به طالبان ښځو ته د سیاسي، ټولنیزو او اقتصادي فعالیتونه حق ورکړي او که نه د وخت په تیرېدو سره به روښانه شي.

11.01.2022 ازادي راډیو

سیاره دشتي: د خپل میړه د قتل په اړه کره معلومات لرم

د مقاومت د جبهې د پخواني ویاند فهیم دشتي میرمن وایی چی د خپل میړه د قتل د څرنګوالي په اړه کره معلومات لري، خو وروسته به یی له رسنیو سره شریک کړي. میرمن دشتي چې له خپلو درې بچیانو سره دا مهال په البانیا کې ژوند کوي ټاکل شوې چې په کاناډا کې پناه واخلي. خبریال او د سیاسی مسایلو تحلیلګر، فهیم دشتي، چې د اګست په میاشت کې د طالبانو په بیا واکمنیدو سره د احمد مسعود په مشرۍ د مقاومت له جبهې سره یوځاي شو، پر پنجشیر د طالبانو د یرغل په لومړنیو ورځو کې په قتل ورسید. حسیبې اټکپال په دې راپور کې له سیاره دشتي سره خبرې کړي او د فهیم دشتي د قتل په اړه د بیلابیلو روایتونو مو خبروي.

08.01.2022 ازادي راډیو

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more