ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


د ښځو ورزش ؛ د طالبانو د ورزش اداره « د مشرانو د لارښونې » په تمه دي

پر کابل د طالبانو د واک له ټینګیدو یوه میاشت وتلې خو لا هم افغانستان کې د ښځینه ورزشکارانو راتلونکی څرګند نه دی. د طالبانو حکومت تر اوسه په رسمي ډول نه دي ویلي چې ښځو ته به لوبغالو کې د حضور او سیالیو حق ورکړي کنه. په وروستیو کې د کابل په یو جمنازیم کې چې مخکې د ښځو لپاره ځانګړی شوی و، ورزشي لوبې وشوې خو هیڅ ښځې په کې ګډون نه درلود.

16.09.2021 ازادي راډیو

د طالبانو راتګ؛ لوبغاړې بصیره: ځان پنجره کې احساسوم چې الوتلی نه شم

د طالبانو په لاس د افغانستان د شل کلن نظام او حکومت له ړنګېدو وروسته، ډېری ښځې په کور کیناستې. په دوی کې ورزشکارانې هم وې چې لاسته راوړنې یې ګوښې شوې اوپه راتلونکې کې هم ورته څه هیلې نه لري. بصیره شېرزۍ په کابل کې په یوې ۸ کسیزه کورنۍ کې اوسېږي، نوموړې د خپل څه باندې ۲۴ کلن عمر نیمايي برخه ېې په ورزش کې تیره کړې ده. پلار او کوچنۍ خوريې اوس د پهلوانۍ او تکواندو په ورزش بوخت دي. بصیره وايي، لس کلنه وه چې د خپل پهلوان پلار د ورزش په لیدو، د ورزش مینه واله شوه او ۱۴ کاله کېږي چې ورزش کوي. بصیرې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو نه مخکې، هره ورځ په بېلابېلو ځایونوکې ۴ ساعته ورزش کاوه: "زموږ تمرینات تل په غازي ستډیوم کې وو. په خلاصه فضاکې به د نادر خان او وزیر اکبر خان پر غونډۍ د ځغاستې میدان ته تللو. په امید سبز کې به مو کیلومتري مسابقې درلودې. له ۳زرو نه نیولې تر پنځه زرو مترو پورې به مو د ځغاستې تمرین کاوه. څرنګه چې زما سرعت به سل دوه سوه و، په دغو میدانونو کې نه کېده." دا وايي، په وروستیو کلونو کې یې ډېرې مسابقې کړي، سربېره پر دې یې د هند، قزاقستان او ایران په څلورو سیالیو کې ګډون کړی، خو نه ده توانیدلې چې لوړ ریکارډ په کې جوړ کړي. د بصیرې په خبره د توکیو د۲۰۲۰ میلادي کال په سیالیو کې چې د کرونا له امله سږکال د جولای په ۲۳مه کې ترسره شوې او د نړۍ د ۲۰۴ هېوادونو ۱۱ زرو ورزشکاران په کې وو، ګډون کړی و. په دغو سیالیو کې د ځغاستې ټرینره کیمیا یوسفي هم شامله وه. دا چې له دغو سیالیو وروسته د ورزش ښې راتلونکې ته هیله منده وه او اوس چې د ورزش او سیالیو  په اړه هېڅ هیله مندې نشته، په کور ناسته ده . دا وايي، نجلۍ ده ځکه یوه میاشت کېږي چې له ورزش نه لېرې پاتې ده او نه شي کولی د پخوا په څېر په ورزش کې وځلېږي. بصیره اوس ځان په پنجره کې د یوې بندې مرغۍ په څېر احساسوي چې الوتلی نه شي: "یوه میاشت کیږي له ورزشه پاتې یم، دلیل ېې دا دی چې طالبان راغلل، موږ او تاسې پوهېږو چې اوس یوه نجلۍ نه شی کولی ورزش وکړي، ورزش لا پریږده چې پر ښځو دندې هم بندې شوې، د طالبانو په راتګ ورزش تر پښو لاندې شو، څوک د ورزش نوم هم نه اخلي چې ورزش څه دی او څنګه کېږي، نجونې ورزش او دندو ته نه پرېښودل کېږي او نه شي کولی خپل استعداد وښيي." دې راتلونکې ته ډېر پروګرامونه لرل چې اوس یې عملي کولو ته هیلې نه ښکاري او ښايي په راتلونکي کې هم عملي نه شي: "که دوی نه وای راغلي، ډېر پروګرامونه مې لرل، غوښتل مې ډېر تمرینات وکړم. خپله ټرینري د شاګردانو په ګټه پر مخ بوزم. استعدادونه مې لټول.څوک چې استعداد لري، باید افغانستان ته ځانګړی مقام خپل کړي. غوښتل مې دوی ته ځانګړي تمرینات ورکړم، خو هر څه له خاورو سره خاورې شول." بصیره په نجونو ورزشکارانو کې یوه نمونه وه، خو اوسني وضعیت اندېښنمه کړې ده. په ورته وخت کې د طالبانو د ورزش او بدني روزنې مسول بشیر احمد رستم زی وایي، د شرعیت په چوکاټ کې هر ډول ورزش ته اجازه ورکول کېږي، خو څه چې تر اوسه روښانه نه دي، د نجونو ورزش دی. رستم زی وایي، اوس مهال د نجونو ورزش ته اجازه نشته او که د طالبانو مشرانو ورته اجازه ورکړه دوی به هم د نجونو له ورزشه محدودیت لیرې کړي.

16.09.2021 ازادي راډیو

وچکالي، د افغان بزګرو پر وړاندې یوه بله ستونزه

مصطفی فرزان د غور ولایت بزګر دی، نوموړي سږ کال ونه شو کړای چې د اوبو د کمښت او قحطۍ له امله له خپلو کرنیزو ځمکو ښه حاصل واخلي.   وچکالۍ په افغانستان کې زرګونه کورنۍ بې ځایه کړي دي.   د غور ولایت د کرنې ریاست ویلي، که دغه ولایت ته بشري مرستې ونه رسېږي، نېږدې ۸۰ سلنه اوسېدونکي به یې د اوبو او خوراکي توکو له کمښت سره مخ شي.   بشپړ ویډیو دلته وګورئ:  

16.09.2021 ازادي راډیو

واشنګټن کې د افغان ښځو په ملاتړ د یوه اجرایي پُست موجودیت څه ګټې لري؟

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر په افغانستان کې د ښځو او نجونو د ملاتړ لپاره د یوه اجراییوي پُست د جوړېدو خبر ورکړ. انتوني بلېنکن د سنا جرګې د بهرنیو چارو کمېټه کې ویلي، دا چارواکی به د ټولو هلو ځلو مسوول وي او په افغانستان کې به د ښځو، نجونو او لږکیو څخه ملاتړ کوي. په واشنګټن کې د افغان ښځو په ملاتړ د یوه اجرایي پُست موجودیت څه ګټې لري؟ همدا پوښتنه د ازادي راډیو خبریا اسدالله لودین د یوې مرکې په پیل کې د ښځو له فعالې نوېدې کاکړ نه کړې ده. له نوموړې سره دا مرکه د لاندې تړوني په کېکاږلو سره اوریدلی شئ:  

15.09.2021 ازادي راډیو

څومره افغان فوټبالرانې پاکستان ته تللي او هلته څه پلان لري؟

پاکستاني چارواکو ویلي دي چې د افغانستان د فوټبال د ښځینه ټیم غړې اسلام اباد ته رسیدلې دي.  د افغانستان د فوټبال د ښځینه ټیم غړې پرون د تورخم له لارې پاکستان ته اوښتي دي. دا په داسې حال کې ده چې تر اوسه پورې څرګنده نه ده چې طالبان به تر خپل واک لاندې افغان ښځو ته سپورټ او ورزش ته اجازه ورکړي او که نه؟ د پاکستان د اطلاعاتو وزیر فواد چوهدري پر خپل ټویټر لیکلي:"د افغانستان د ښځینه فوټبال ټیم ته یې چې له افغانستانه د تورخم له لارې ورغلی، هرکلی ویلي دی." نوموړي زیاته کړې ده چې د افغان نجونو د فوټبال ټیم غړیو ته د پاکستان د فوټبال فډراسیون استازو له خوا هرکلی ویل شوی دی. فواد چوهدري په دې اړه نور جزییات نه دي ورکړي او سملاسي دا روښانه شوې نه ده چې څومره افغان فوټبالرانې پاکستان ته ورغلي او دوی هلته څه پلان لري؟ له افغانستانه د ښځینه فوټبالرانو وتل، د  سیاسي او ټولنیزو فعالانو، مشهورو څېرو په ځانګړي توګه د ښځو د هغو کډوالیو یوه برخه چې د تیرې یوې میاشتې راهېسې چې طالبان واک ته رسیدلي له دې هېواد پیل شوې دي. د افغانستان د فوټبال فډراسیون په چوکاټ کې د ښځینه فوټبال ټیم په وروستیو کلونو کې پیاوړی شو او په نړیوالو سیالیو کې یې هم ګډون درلود. د نجونو د فوټبال دا ټیم په وروستیو کلونو کې د فوټبال د فډراسیون پر پخواني مشر کرام الدین کرام د جنسي ځورونې تورونو له کبله هم په کور دننه او بهر د خبرونو په سرټکو کې وو. افغان کرکټرانې بل خوا د افغانستان د ښځو د کرکټ پخوانۍ مشرې توبا سنګر له نړیوالو کرکټرانو غوښتي چې که طالبان افغان ښځینه کرکټ تیم ته اجازه ورنه کړي، نړۍ دې د دې سزا د افغان د نارینه وو د کرکټ ته نه ورکوي. توبا سنګر چې د طالبانو تر واکمنۍ وروسته کاناډا ته کډه شوې ده، د فرانسې خبري اژانس سره خبرو کې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د افغانستان پر کرکټ بندیز به په افغانستان کې دا نوې غوړېدلې لوبه سخته زیانمنه کړي. هغې ویلي: "دا ښه نظر نه دی چې د افغانستان د نارینه وو د کرکټ پر ملي ټیم بندیز ولګول شي، دوی نړۍ ته افغانستان په مثبت ډول ور پیژندلی دی." کله چې تېره اوونۍ د اېس.بي.اېس ټلوېزیوني شبکې د طالبانو د فرهنګي کمېسیون د یو غړي احمد الله وثیق هغه څرګندونې خپرې کړې چې په کې د طالبانو له خوا د ښځو پر ورزش د احتمالي بندیزونو یادونه شوې وه، د اسټرالیا د کرکټ چارواکو د افغانستان سره په نوومبر میاشت کې د کرکټ د تاریخي ټېسټ لوبې د لغوه کولو خبرداری ورکړ. خو وروسته د طالبانو د فرهنګي کمېسیون غړي احمدالله وثیق ازادي راډیو ته وویل چې د طالبانو حکومت تراوسه د ښځو د ورزش په اړه رسمي پالیسي نه ده په ډاګه کړې: "اسلامي امارت نه یوازې د سپورټ او ورزش مخالفت نه کوي، بلکې هڅوي یې، خو اسلامي امارت د ښځو د سپورټ په اړه تردې مه خپل رسمي دریځ نه دی بیان کړی. کیدای شي چې دا تګلاره په راتلونکې کې اعلان شي. هغه څه چې ما مخکې ویلي وو، د هېواد کلتوري او امنیتي وضعیت ته په پام مې خپل نظر څرګند کړی و." د افغانستان د ښځینه فوټبال ټیم یو شمېر لوبغاړې لا د مخه له افغانستانه وتلي دي.  د فوټبال نړیوال فډراسیون تېره میاشت ویلي و چې دوی په افغانستان کې د فوټبال د پاتې لوبغاړو د ایستلو لپاره کار کوي. د افغانستان څخه د ورزشکارانو، ژورنالیستانو او نورو مسلکي کسانو د وتلو لړۍ په داسې حال کې روانه ده چې طالبانو په وار-وار پر خلکو ټینګار کړی چې له هېواده دې نه وځي او ډاډ یې ورکړی چې په هېواد دننه به د دوی خوندیتوب باوري کړي.  

15.09.2021 ازادي راډیو

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر د افغان مېرنو د ملاتړ لپاره اجراییوي پُسټ جوړوي

په افغانستان کې د ښځو د کار، زده‌کړې او ټولنیز فعالیت په اړه د طالبانو نا روښانه دریځ، د نړیوالې ټولنې په ځانګړي ډول د امریکا د کانګرس اندېښنې را پورته کړي. د امریکا په کانګرس کې د متحده ایالاتو د بهرنیو چارو له وزیر یوه مهمه پوښتنه د افغان ښځو برخلیک و. هغه مهال چې د متحده ایالاتو د کانګرس غړې جېن شاهین له انټوني بلېنکن وپوښتل، څو روښانه کړي چې د بهرنیو چارو وزارت د افغان ښځو او نجونو د ساتنې لپاره څه کولای شي؟ ښاغلي بلېنکن یې په ځواب کې وویل، په بهرنیو چارو وزارت کې به، په افغانستان کې د ښځو، نجونو او لږکیو د حقونو ساتنې لپاره یو اجراییوي پُسټ وګماري. ښاغلي بلېنکن زیاته کړه: "زما په لارښوونه به یو لوړپوړی چارواکی معرفي کړو چې د ټولو هلو ځلو مسوول به وي او په افغانستان کې د نجونو، ښځو او لږکیو څخه به ملاتړ کوي. زما په نظر د امریکا حکومت لپاره دا ډېره مهمه ده چې په بهرنیو چارو وزارت کې یو فوکل پواینټ ولري چې دا اجنډا پر مخ یوسي او له تاسو یو ځای چارې تر سره کړي." د امریکا د بهرنیو چارو وزیر پر طالبانو د افغان ښځو د حقونو د خوندیتوب په موخه د نړیوال فشار یادونه هم وکړه او تر خوا یې له دوی سره د هر ډول مرستو ډاډ ورکړ. واک ته د طالبانو له رسېدو وروسته، نږدې هره ورځ د افغان ښځو د حقونو د خوندیتوب لپاره په نړیواله سطحه غږ پورته کېږي. پرون د ملګرو ملتونو سرمنشي د افغان ښځو په حقونو د ټینګار ترڅنګ وویل، باید ډاډ ترلاسه شي چې د‌ دوی لاس‌ته راوړنې له‌منځه نه ځي. انتونیو ګوتریش په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په بلنه د رابلل شوي کنفرانس له پای وروسته ويلي و، د افغان ښځو د حقونو خوندیتوب د دې هېواد او هر افغان لپاره مهم دی. د افغان ښځو او نجونو د حقونو د خوندیتوب په موخه، د امریکا په بهرنیو چارو وزارت کې د یوه ځانګړي پُسټ د جوړېدو پرېکړه د ښځو د حقونو د خوندیتوب مبارزې ستايي، خو نیوکه کوي چې نړیوالې ټولنې پر طالبانو د تېرو لاسته راوړنو په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو د ساتنې په اړه فشار نه دی راوستی. د ښځو د حقونو فعالې ویدا ساغري ازادي راډیو ته وویل، امریکا له افغانستانه په غیر مسوولانه ډول وتلو سره د افغان ښځو حقونه او لاسته راوړنې له خطر سره مخ کړې، خو دا دا پرېکړه به یې د دوی له خوندیتوب سره مرسته وکړي. اغلې ساغري زیاته کړه: "فکر کوم دا پرېکړه عالي ده. دا یوه دریڅه پرانیزي چې ټوله نړۍ افغان ښځو ته متوجه شي. څو افغان ښځې و نه مړي او په تاریخ کې له‌منځه ولاړې نه شي. " د ښځو د حقونو فعاله حلیمه پوپلزۍ بیا دا مریکا دا پرېکړه د افغان ښځو د وروستیو اندېښنو پایله ګڼي: "یوازینۍ اندېښنه چې نړیوالې ټولنې هم ورته پام کړی دا ده چې باید د ښځو حقونه باید خوندي وساتل شي او دوی باید له پامه و نه غورځول شي. موږ هم همدا هیله لرو چې ښځې د دوی په حکومت کې ونډه ولري." طالبان بیا د امریکا د دې پرېکړې په اړه له نظر پرته، د اسلام په شرعي چوکاټ کې د ښځو د حقونو په خوندیتوب ټینګار کوي، خو د دوی د دندو د پیل او نورو ټولنیزو فعالیتونو په اړه وضاحت نه ورکوي. له طالبانو سره په دوحه کې د شوې هوکړې یوه برخه هم د ښځو د حقونو خوندیتوب دی. له دې پرته په نړیواله کچه له دې ډلې سره د اړیکو او د دوی د نظام د مشروعیت یو بحث هم همدا موضوع ده.

15.09.2021 ازادي راډیو

چرم څه وخت رامنځته شو او څه ارزښت لري؟

د ازادي راډیو اوونیز ژوند په شېبو کې پروګرام د چرم تاریخچې ته ځانکړی شوی دی، په پیل کې به واورئ چې: چرم څه وخت رامنځته شو؟ چرم څه ارزښت لري ؟ دا پروګرام ازادي راډیو جوړوي چې د لاندې لېنک په کېکاږلو سره یې اورېدلی شئ:  

15.09.2021 ازادي راډیو

د کندهار په زرګونو اوسېدونکو ته د اجباري کډې کېدو خبرداری ورکړل شوی

د کندهار د زړې قول اردو یا فرقې سیمې اوسېدونکو ته خبرداری ورکړل شوی، چې له دې سیمې کډه وکړي. د دې سیمې په زرګونو اوسېدونکو د سې شنبې په ورځ د کندهار ښار پر لارو سړکونو لاریون وکړ. دوی ادعا وکړه، چې طالبانو د زړې قول اردو اوسېدونکو ته درې ورځې وخت ورکړی، چې دغه سیمه تخلیه کړي. طالبانو په دې اړه څه نه دي ویلي.

14.09.2021 ازادي راډیو

افغانستان کې یو شمېر ښځینه ژورنالېستانې: طالبانو مو د کار مخه نیولې

‎هغه ژورنالېستان چې تر پرونه پورې به‌یې د اړمنو خلکو په ژوند راپورونه برابرول وايي، د طالبانو په راتګ سره اوس دوی خپله د کرایې لپاره پیسې نه‌لري ، په دغه برخه کې ښځینه خبریالانې او د رسنیو کارکوونکي ډېر زیانمن شوي دي. ‎یو شمېر دغه ښځینه ژورنالېستانې او د رسنیو کارکوونکي وايي، طالبانو یې د رسنیو مسؤلینو ته ویلي چې نجونو ته نور د کار کولو اجازه نه‌شته. ‎د دوی په وینا، دې ډلې په هغه څه عمل نه‌دی کړی چې په دې وروستیو کې یې په قطر کې څو ځلې ژمنه کړې وه. ‎یوه خبریاله چې د یک خصوصي ټلوېزیون لپاره‌یې کار کاوه د نوم نه‌خپرېدو په شرط ازادي راډیو ته وايي: ‎"د ژورنالېستانو په ګډون ډېرې ښځې د کورنیو مشرانې دي. هغه ښځې او نجونې چې بهر کار کوي، زه یوه له هغو ژورنالېستانو څخه یم چې په کور کې په بند کې یم. موږ بدبخته شوو. اوس‌مهال طالبان نجونو ته د کار کولو او پوهنتون ته د تللو اجازه نه‌ورکوي. د هغو مېرمنو سره به څه کېږي چې د کور ډوډۍ راوړونکې وې؟"‎ یوه بله ښځینه خبریاله چې دې هم نه‌غوښتل نوم‌یې واخیستل شي، وویل چې هغې د بیان د ازادۍ د ارزښتونو او د خلکو ستونزو ته د پام اوښتنې لپاره کلونه کلونه کار کړی، خو اوس په کور کېنول شوې ده. دا زیاتوي: ‎"موږ ښځینه ژورنالېستانو له کلونو راهیسې سخت کار کړی. زموږ یوازنی هدف د دقیقو او پر وخت معلوماتو چمتو کول و. نن ورځ، موږ د بندیانو په څېر د کورونو په څلورو دېوالونو کې بند یو. د طالبانو له راتګ سره هره ورځ د بیان ازادي محدودېږي. که په دې ډول مخ ته ولاړ شي د اندېښنې خبره ده." ‎د ازادو رسنیو ځینو مسؤلینو هم ازادي راډیو ته تأیید کړې چې طالبانو په ولایتونو او ان کابل کې یو شمېر نجونې په رسنیو کې له کار کولو منع کړې دي. ‎د رسنیو چارواکو چې نه‌یې غوښتل د موضوع د حساسیت له امله‌یې نوم واخیستل شي وویل چې د ښځینه کارکوونکو اقتصادي ستونزو ته په پام سره، دوی هڅه کړې له کوره ورته د کار کولو زمینه برابره کړي. د افغانستان د ازادو ژورنالېستانو د ټولنې مرستیال حجت‌الله مجددي ازادي راډیو ته وویل چې دوی د دې ستونزې د حل لپاره کار کوي. ښاغلی مجددي وايي: "تر هغه ځایه چې موږ اوضاع وڅېړله، پرته له یو دوه مواردو چې ملي ټلوېزیون کې و نور چېرې په ښځو محدودیتونه نه‌دي لګول شوي، عملاً کومه پېښه نه‌ده رامنځته شوې، خو په ولایتونو کې د اطلاعاتو او فرهنګ د ریاستونو له لوري دا کار ترسره شوی چې موږ غواړو دا د اسلامي امارت له فرهنګي کمېسیون سره مطرح کړو، دا موضوع جدي ده، ‌‌‌‌‌‌ډېری دا ښځینه خبریالانې د خپلو کورنیو سرپرستانې دي او کلونه کېږي چې کار کوي، هیله‌مند یو چې د هغو له تجربو ګټه واخیستل شي." ‎هڅه مو وکړه په دې اړه د طالبانو نظر هم واخلو، خو د دغې ‌‌‌‌‌‌ډلې یو ویاند او د رسنیو د دفتر غړی بلال کریمي د ازادي را‌‌‌‌‌‌ډیو اړیکو ته ځواب ونه‌وایه. ‎وړاندې دغې ‌‌‌‌‌‌ډلې ویلي و هڅه کوي د رسنیو او خبریالانو لپاره امنه فضا برابره کړي. د افغانستان د ازادو رسنیو د ملاتړ بنسټونه وایي، کابل ته د طالبانو په ننوتلو سره د افغانستان په ۲۰ ولایتونو کې د ۱۵۳ رسنیو فعالیتونه بند شوي او په ‌‌‌‌‌‌ډېریو رسنیو کې ښځینه کارکوونکو ته د فعالیت اجازه نه‌ده ورکړل شوې.

14.09.2021 ازادي راډیو

ملګري ملتونه: دا ډاډ باید وي چې د افغان مېرمنو د هیلو دروازې نه تړل کېږي

په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په بلنه د رابلل شوي کنفرانس له پای وروسته، د دې سازمان سرمنشي یو ځل بیا د افغان ښځو د حقونو په خوندیتوب ټینګار کړی. انتونیو ګوتریش په خپله ټویټرپاڼه لیکلي، افغان ښځې او نجونې غواړي ډاډ تر لاسه کړي چې د دوی لاسته راوړنې له‌منځه نه ځي. ښاغلي ګوتریش زیاته کړې:"دا ډاډ باید وي چې د ښځو پر وړاندې د هیلو دروازې نه تړل کېږي، ځکه د ښوونې او روزنې په ګډون یې اړینو خدمتونو ته لاس‌رسی د هېواد او هر افغان لپاره مهم دی. " د ملګرو ملتونو سرمنشي داسې مهال دا څرګندونې کوي چې د افغانستان په اړه د بشري مرستو د راټولولو په اړه د جنیوا په جوړه شوې بېړنۍ غونډه کې هم مرسته کوونکو هېوادونو خپلې مرستې د طالبانو په عمل پورې مشروطې وبللې‌. د ډېرو هېوادونو غوښتنه دا وه چې طالبان باید د بشري حقونو په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو په برخه کې خپلې ژمنې عملي کړي. افغانستان سره په بشري برخه کې د لویو مرسته کوونکو له ډلې امریکا، فرانسې، جرمني او جاپان ټینګار وکړ چې افغان نجونې ته باید د زده‌کړو او کار کولو اجازه ولري او تر خوا یې طالبان باید د ټول‌شموله حکومت او په نورو برخو کې خپلې ژمنې پوره کړي. په افغانستان کې ډېر شمېر ښځې هم د خپلو حقونو خوندیتوب غواړي. دوی په وروستیو کې د کابل په ګډون په بېلابېلو ولایتونو کې د خپل غږ پورته کولو لپاره لاریونونه هم کړي چې د طالبانو له تاوتریخوالي سره هم مخ شوي. خو لا هم یو شمېر افغان فعالانې د طالبانو په شوېو ژمنو شک ښيي او له دوی غواړي چې د ښځو حقونه او لاس‌ته راوړنې خوندي کړي. د ښځو د حقونو فعالې رزما شېرزاد ازادي راډیو ته وویل: "دوی باید ښځو ته حق ورکړي، کابینه کې ونډه ورکړي، خو فکر نه کوم چې دا کار وکړي، ځکه د دوی فکر او ذهن ډېر تیاره دی. ما چې دوی سره خبرې کړي، دوی یوه خبره کوي، ښځې باید په کور کېني، ښځه ملکه ده. د شریعت له مخې باید په قانون کې نه وي، ځکه بیا قانون ناکامېږي." طالبان بیا د اسلام په چوکاټ کې د ښځو حقونو ته ځان ژمن ښيي. ځینې نور افغانان بیا د طالبانو له‌خوا سخت‌دریځي له افغانستان سره په مرستو اغېزمنونکې بولي. له دوی یو کمال الدین څپاند ازادي راډیو ته وویل، طالبان باید په خپلو ژمنو ودرېږي، څو د مرستو له روڼ وېش سربېره، دا بهیر و نه درېږي: "مدیریت نه‌شته، سیسټم ټول ولاړ دی. د ښځو حقونه، زده‌کړه، کار، رسنۍ او ازادي یو هم نه‌شته، یوازې په خوله دي. نو د طالبانو په زړه یوه ده، په خوله بله او په عمل کې بله." خو طالبان د هر ډول مرستو د مدیریت ډاډ ورکوي. د دې ډلې ویاند د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مرستیال او ویاند ذبیح‌الله مجاهد ازادي راډیو ته وویل: "که افغانانو ته دا مرستې په ښه او شفاف ډول ورسېږي او یو څه پرې واخیستل شي او یا په مسقیم ډول همکاري وشي له مشروع لارو، دا به د افغانستان د خلکو په ژوند کې مثبت بدلون راولي او افغانان د دې ګامونو هرکلی کوي. " په جنیوا کې د ملګرو ملتونو په بلنه د رابلل شوي کنفرانس د مخه هم د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بېړنیو مرستو همغږي کوونکي مارټین ګرېفېتس ویلي و، ګومان کوي چې د طالبانو مشران پوهېږي چې نړیواله ټولنه په افغانستان کې د ښځو پر حقونو ټینګار کوي او دغه راز غواړي چې د خیریه بنسټونو د فعالیت په اړه ډاډ تر لاسه کړي.

14.09.2021 ازادي راډیو

د ۲۰۱۱ کال د سپتمبر پیښې ته لنډه کتنه

په امریکا باندې دالقاعده شبکې د سپتمبر دیوولسمې د تروریستي بریدونو شل کاله تیر شول. ګڼ خلک ددغې ورځې ترخه یادونه اوس هم په ذهن او خاطراتو کې لري. په یادو بریدونو کې تقریبا ۳۰۰۰ کسان ووژل شول. په دغه رپوټ کې د سپتمبر بریدونو او ترهغو وروسته پیښو ته یوه لنډه کتنه لرو.

11.09.2021 ازادي راډیو

احمد ولي مسعود: ۲۱ ترهګرو ډلو د احمد شاه مسعود په قتل کې لاس درلود

د احمد شاه مسعود د بنسټ مشر احمد ولي مسعود وايي، د ورور له قتل یې د دوو لسیزو له تېریدو وروسته هم تر اوسه پورې ددې پېښې د څرنګوالي په اړه دقیق معلومات نه شته. خو د نوموړي په وینا د لومړنیو معلوماتو پر بنسټ" یو ویشت ترهګرو ډلو " د احمد شاه مسعود په قتل کې لاس درلود. مطرح جهادي قومندان احمدشاه مسعود چې په نویېمه لسیزه کې یې د طالبانو پر ضد د مقاومت د جبهې مشري کوله د ۲۰۰۱ م کال د سیپټمبر په ۱۱ مه نیټه په هغه برید کې چې د القاعده شبکې له خوا پلان شوی و ووژل شو. په همدې کال کې د طالبانو د نظام تر نسکوریدو وروسته د پخواني ولسمشر حامد کرزي په دوره کې مسعود ته د " ملي اتل " لقب ورکړل شو. خو شل کاله وروسته طالبان چې اوس بیا واک ته رسیدلي دي وايي، مسعود ملي اتل نه دی. د طالبانو د فرهنګي کیمټې یو غړي مولوي سردار احمد شکیب د پنجشنبې په ورځ ازادي راډیو ته وویل چې د طالبانو حکومت د مسعود پلویانو ته درناوی لري خو مسعود د یو ملي اتل په توګه نه پیژني. د احمد شاه مسعود له ورور احمد ولي مسعود سره د ازادي راډیو بشپړه مرکه دلته کتلئ شئ. https://da.azadiradio.com/a/31452152.html

09.09.2021 ازادي راډیو

لاریونونه؛ ترنم: طالبانو د ټوپک په ميل داسې ووهلم چې لا مې هډوکي درد کوي

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له منځته راتګ سره سم يو شمېر مېرمنو د خپلو حقونو د غوښتنې په اړه د لاريونونه په کولو لاس پورې کړی. خو د دې مېرمنو ګڼې هغه يې د طالبانو له لوري له تاوتريخوالي سره مخ شوي دي. ازادي راډيو له يو شمېر هغه مېرمنو سره غږیدلې چې په دې لاريونونو کې ټپيانې شوي دي. په ترنم څه تیر شول؟ ۳۴ کلنه ترنم د هغې پېښې کيسه کوي چې د لاریون پر مهال ورسره مخ شوې وه وايي، دوی د لاريون له لارې غوښتل چې د خپل حق غوښتنه وکړي، خو طالبانو يې لاريون ته په وهلو ډبولو او هوايي ډزو ځواب ورکړ. ترنم زیاتوي، طالبانو د ټوپک په ميل داسې وهلې چې تر نننه يې د بدن هډوکي درد کوي: ''کله چې موږ لاريون کاووه دوی د تسمو او د ټوپک په ميل باندې زموږ د نجونو په وهلو شروع وکړه، يانې داسې نه وه چې دوی موږ ډارولو، اول يې هوايي ډزې وکړې بيا يې د سړک تر نيمايي پورې نجونو پسې منډې کړې، د يوه ټوپک ميل باندې زه ولګېدم بيا مې نجونو ته وويل چې وتښتئ.'' مریم خپله کیسه داسې تیروي ۳۳ کلنه مريم بيا د طالبانو له راتګ وړاندې د بشري حقونو يو بنسټ کار کوونکې وه وايي، د خپل حق لپاره چې اوس ترې اخيستل شوی، د نورو نجونو سره يې يوځای په لاريون کې ونډه اخيستې وه. دې د سې شنبې، چهار شنبې او جمعې په ورځ پرله پسې په لاريونونو کې ګډون وکړ، خو دوه ځله د طالبانو له لوري ډبول شوې ده. مریم زیاتوي: ''په لومړۍ ورځ يې د اوبو په پايپ مټ ته ووهلم، په بله ورځ هم په همدې ځای ولګېدم ډېر درد يې وکړ، لکه سوځيدلې چې وي، پټ مې پوستکي اچولي، نه پوهېږم چې زهر يې لرل که څه شي په کې وو.'' سره له دې چې مريم دوه ځلي د طالبانو له لوري وهل شوې خو وايي، د خپلو حقونو د ترلاسه کولو لپاره به مبارزې ته دوام ورکړي. طالبانو تېره ورځ اعلان وکړو چې دستي لپاره د حکومت له اجازې پرته هېچا ته لاریون کولو حق نه ورکوي، ځکه د دغه ډلې په وینا اوس مهال لاریونونه د ستونزو د جوړولو په هدف دي. ازادي راډیو هڅه وکړه چې په دې اړه د طالبانو نظر هم ترلاسه کړي، خو د خبرو کولو لپاره چمتو نه شول.

09.09.2021 ازادي راډیو

ملګري ملتونه: طالبان د ښځو حقونو ته درناوی نه کوي له محرم پرته د کوره نشي وتلی

په ملګرو ملتونو کې د ښځو د برخې استازې الیسن ډېویډیان چې له کابله یې خبرې کولې ویلي، طالبانو په وار- وار ویلي وو چې د اسلام په چوکاټ کې به د ښځو د حقونو درناوی کوي، خو د هغې په خبره اوس هره ورځ داسې راپورونه را رسېږي چې طالبان د ښځو د حقونو درناوی نه کوي. هغې چې په نیویارک کې دېره خبریالانو ته د ویډیو کنفرانس له لارې له کابله څرګندونې کولې ویلي، اوس ښځې له محرم پرته له کوره له وتلو منع کړای شوي دي. د ملګرو ملتونو دغه چارواکي دا څرګندونې داسې مهال کوي چې په وروستیو ورځو کې د کابل تر څنګ په څو ولایتونو کې په سلګونو ښځې د طالبانو د تګ لارو پر خلاف په لاریون راووتلې. دوی د پاکستان خلاف شعارونه هم ورکول. په ځواب کې د طالبانو د کورنیو چارو وزارت پرون ماښام په یوه اعلامیه کې وویل چې د اوس لپاره دې څوک تر هېڅ نوم او عنوان لاندې د مظاهرو د جوړېدو هڅه نه کوي. د مظاهرو پر مهال د خبریالانو په ګډون ځینې کسان نیول شوي، یا هم وهل ټکول شوي دي. طالبانو د تېرو ورځو مظاهرې د مغرضو کړیو کار بللی او ویلې یې دي له دې وروسته باید له اړوندو ادارو د مظاهرو اجازه واخیستل شي او کره وخت او ځای یې مشخص وي. طالبانو د سې شنبې په ورځ خپله کابینه چې دغې ډلې سرپرسته بللې اعلان کړه چې ۳۳ غړي لري. په ملګرو ملتونو کې د افغانستان پخواني دایمي استازي غلام محمد اسحاقزي په ټویټر کې لیکلي، د طالبانو د ۳۳کسیزې کابینې له ډلې د رئیس د دوو مرستیالانو، کورنیو چارو، دفاع او بهرنیو چارو وزیرانو په ګډون ۱۷غړي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو په لېست کې شامل دي. د طالبانو کابینه چې یوه ښځه هم په کې نه شته، د رئیس الوزرا له خوا چې ملا محمد حسن ورته ټاکل شوی، رهبري کېږي. د کابینې له اعلان وروسته د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت مرستیال ذبیح‌الله مجاهد رسنیو ته وویل چې اعلان شوې کابینه د وضعیت مهار لپاره موقتي پرېکړه وه او په راتلونکې کابینه کې به ټولو اړخونو ته د اړتیا په صورت کې ځای ورکړل شي. د طالبانو د حکومت رئیس الوزرا، ملا محمد حسن له الجزیرې سره په هغه مرکه کې چې پرون خپره شوې، ویلي د افغانستان پخواني چارواکي چې له هېواده وتلي بېرته دې ستانه شي چې د ده په وینا خوندیتوب به یې تضمین وي. که څه هم طالبانو عمومي عفوه اعلان کړې، خو په بېلابېلو ولایتونو کې په هدفي حملو کې ځینې پخواني چارواکي او نورې مخکښې څېرې وژل شوي دي. د طالبانو تُند دریځ ته په پام سره د نړۍ ګڼ هېوادونه د دوی کړنې په دقت څاري او ګوري چې دوی څومره پر خپلو ژمنو عمل کوي. د اسټرالیا د کرکټ ادارې د پنجشنبې په ورځ وویل، تر هغو چې طالبانو د ښځو د سپورټي فعالیت اجازه نه وي ورکړې، له افغانستان سره به د کرکټ ټېسټ لوبه لغوه کړي. دغه مسابقه د نوومبر میاشتې ۲۷مې ته پلان شوې وه. د اسټرالیا رسنیو د طالبانو د فرهنګي کمېسیون د مرستیال احمدالله وثیق خبرې رااخیستي چې ویلي یې دي، فکر نه کوي چې ښځو ته دې د کرکټ لوبې اجازه ورکړل شي. وروسته له هغې چې طالبانو پر افغانستان ولکه ټینګه کړه، د پیسو نړیوال صندوق، نړیوال بانک او د متحده ایالاتو د خزانې وزارت له افغانستان سره خپلې ټولې مالي مرستې بندې کړې، خو چین د چهار شنبې په ورځ اعلان وکړ چې د بشري مرستو، خوړو او کرونا ضد واکسین په برخه کې له افغانستان سره د ۳۱ میلیونه ډالرو په ارزښت ماله مرسته کوي. بل خوا په قطر کې د طالبانو د سیاسي دفتر یوه ویاند سهیل شاهین د چهارشنبې په ورځ د چین په یوه ټلوېزیوني پروګرام کې وویل، افغانستان هیله من دی چې له چین سره همکاري وکړي او د هغه هېواد او ګاونډیو هېوادونو ترمنځ د اتصال په یوې نقطه بدل شي. د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د سمون ادارې شااوخوا ۱۱ میلیونه افغانانو ته چې په روان کال کې د لوږې او وچکالۍ له ګواښ سره مخامخ دي، د بشري مرستو لپاره ۶۰۰ میلیون ډالره بېړنۍ بسپنه غوښتې ده. طالبانو د اګسټ پر پنځلسمه پر افغانستان ولکه ټینګه کړه چې د اګسټ تر ۳۱مې په زرګونو افغانان له افغانستانه ووتل، خو د امریکايي وګړو په ګډون ګڼ نور کسان په افغانستان کې وتلو ته انتظار دي. اوس د طالبانو چارواکو ویلي، دوی به ۲۰۰ امریکايي وګړو ته اجازه ورکوي چې درېیم هېواد ته لاړ شي. دا هغه کسان دي چې د کابل له نړیوال هوايي ډګره د امریکا د تخلیې له عملیاتو وروسته په افغانستان کې راګیر پاتې دي. یوه چارواکي د نوم نه ښوولو په شرط ویلي، طالبان اوس د افغانستان د سولې لپاره د امریکا د ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد د فشار په نتیجه کې د دغو ۲۰۰ کسانو وتلو ته زمینه برابروي.

09.09.2021 ازادي راډیو

کابل کې نن بیا ځینو ښځو لاریون کړی، خو طالبانو یې مخه نیولې 

کابل کې نن یو ځل بیا یو شمېر ښځو لاریون کړی، خو د طالبانو له‌خوا یې مخه نیول شوې. لسګونه ښځو چې د دشت برچي سیمې څخه یې لاریون پیل کړ، د ازادۍ، خپلو حقونو د خوندیتوب، د پاکستان خلاف او د جګړې ضد شعارونه ورکول. لاریون د کابل د لویدیځ ۱۳مې ناحیې اړوند دشت برچي سیمې څخه پیل شو، خو طالبانو د مزاري څلور لارې وړاندې د مخکې تګ اجازه ور نه کړه. د لاریون کوونکو له ډلې یې ډېرې د طالبانو د واکمنۍ خلاف دي او وايي، دې ډلې یې حقونه تر پښو لاندې کړي دي. مریم چې د پاکستان ضد شعار یې له ځان سره لېږداوه وايي، طالبان یې د غږ له پورته کېدو وېره لري: "طالبان وېرېږي چې موږ خپل غږ رسنیز کړو. دوی وېرېږي چې ناسم کارونه او د پاکستان مزدوري او ټول به یې بربنډ شي. له همدې امله یې زموږ ټیلیفونونه واخیستل او زموږ ټولې ویډیوګانې یې له‌منځه یوړې. دوی اجازه را نه کړه چې خپل ټیلیفونونه هم را وباسوو." خو طالبانو په ځلونو له پاکستان سره خپلې اړیکې رد کړي او وايي، خپلواک دي. د لاریون یوه بله ګډونواله شکېبا بیا له دوی سره د طالبانو له‌خوا له دوی سره د شوي تاوتریخوالي خبره کوي: "د طالبانو له یوه سخت مقاومت او تاوتریخوالي سره مخ شوو. دوی موږ سره تاوتریخوالی وکړ او موږ وپاشل شو، ولې بیا هم موږ غواړو نړیوالې ټولنې ته خپل غږ پورته کوو، خو دوی موږ څاري." په ورته وخت کې د اطلاعات روز ورځپاڼې ادعا کړې چې د دې لاریون د خبري پوښښ لپاره یې سیمې ته تللي ۵ خبریالان طالبانو له ځان سره وړي دي، خو ورځپاڼې د‌ دې خبر وروسته وویل، نیول شوي خبریالان یې بېرته پرېښودل شوي. هاخوا طالبان په دې اړه چوپ دي. له کابل ور هاخوا په کندز او بدخشان کې هم یو شمېر ښځو او نارینه‌وو لاریون کړی، خو په کندز کې بیا د طالبانو د واکمنۍ په ملاتړ او بدخشان کې د دې ډلې ضد غږ پورته شوی. له بدخشانه راپورونه وايي، طالبانو له لاریون کوونکو سره تاوتریخوالی کړی او ځینې یې له ځان سره وړې دي. له پروان هم ورته خبرونه را رسېدلي. سیمه کې یو شمېر خبریالانو ازادي راډیو ته ویلي، طالبانو پر لاریون کوونکو ډزې کړي چې یو شمېر یې ټپیان شوي او ځینې نور یې له ځان وړي دي. د دوی له قوله، ځینې خبریالانو سره هم تاوتریخوالی شوی او وسایل یې طالبانو اخیستي دي. ازادي راډیو له طالبانو د لاریون کوونکو سره د تاوتریخوالي او پر دوی د هوايي ډزو په اړه وپوښتل، خو هېڅ یوه مطبوعاتي غړي یې تر دې دمه ځواب نه دی ورکړی. پرون هم په کابل کې سلګونه کسانو لاریون وکړ او په خپلو شعارونو کې یې د پاکستان ضد ناره پورته کړه. دوی یو ټول ګډونه حکومت غوښت او تر خوا یې په پنجشېر د پیل شوې جګړې د پای غوښتنه کوله. خو په کابل کې پروني لاریونونه هم له تاوتریخوالي سره مله وو او په ماښام یې د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد رسنیو ته وویل، لا یې حکومت بشپړ نه دی او په داسې یوه وخت کې لاریونونه بې ګټې دي. ښاغلي مجاهد له رسنیو هم وغوښتل چې د نوي حکومت د کار تر پیله، د لاریونونو له خبري پوښښ ډډه وکړي.

08.09.2021 ازادي راډیو

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more