ټول   BBC ازادي راډیو امریکا غږ ډیوه


په کندز، بلخ او جوزجان کې د نجونو ښوونځي پرانیستل شوي

په افغانستان کې د نجونو د لېسو او منځنیو ښوونځیو د پیل په اړه دوه ګونی چلند. افغانستان ته د طالبانو له راتګ وروسته له شپږم ټولګي پورته نجونو ته ښوونځي ته د تګ اجازه نه‌ده ورکړل شوې، خو د افغانستان په درېیو ولایتونو کې بیا د نجونو پر مخ ښوونځي پرانیستي دي. په کندز، بلخ او جوزجان ولایتونو کې دا مهال نجونې په لېسو او منځنیو ښوونځیو کې په لیک لوست بوختې دي. د خدیجې جوزجاني لېسې زده‌کوونکې شکیلا ازادي راډیو ته وویل: "زموږ ټولګیوالې هره ورځ ښوونځی ته راځي. موږ له دې وضعیته راضي یو او خوشحاله کېږو که د کانکور ازموینه هم ورکړو او وکولای شو د خپلې خوښې په رشتو کې زده‌کړو ته دوام ورکړو." شکیلا وایي ټولې ښوونکې یې چې اکثریت‌یې ښځې دي، د پخوا په شان ښوونځي ته راځي. لیزا په مزار شریف کې د فاطمې بلخي په ښوونځي کې د ۱۲م ټولګي زده‌کوونکې ده. لیزا د خپلو درسونو د پیل په اړه وايي: "اوس زموږ درسونه روان دي، زه په دولسم ټولګي کې یم او هره ورځ مکتب ته ځم. زموږ ښوونکي هم ښوونځي ته راځي او یوه میاشت وروسته مو ازموینې دي." خو په کابل او ځینو نورو ولایتونو کې کیسه بل ډول ده، ځکه هلته د لېسو او منځنیو ښوونځیو دروازې د نجونو په مخ تړلی دی. په کابل کې د لېسو او منځنیو ښوونځیو نجونې زده‌کوونکې له شته وضعیت او د خپل راتلونکي په اړه اندېښمنې دي. د الفتحې لېسې د یولسم ټولګي زده‌کوونکې مروه وایي: "کوم سیاسي تحولات چې رامنځته شول، د دې لامل شول چې د نجونو برخلیک نا معلوم پاتې شي او موږ د خپل راتلونکي په اړه اندېښمنې یو. په دې وروستیو کې داسې خبرونه خپاره شول چې د نجونو لپاره هم درسونه پیل شوي او ښوونځیو ته ځي، زموږ غوښتنه هم همدا ده چې د تېر په څېر په ۳۴ ولایتونو کې درسونه پیل شي، ترڅو نجونې وکړای شي خپلو درسونو ته حاضرې شي." د هلکانو لېسې او منځني ښوونځي د روان کال د وږې میاشتې په ۲۷مه پیل شول، خو د کابل په ګډون، په اکثرو ولایتونو کې د نجونو لېسې او منځني ښوونځي لا نه‌دي پرانیستل شوي. د دې ترڅنګ، ښځینه ښوونکې هم د طالبانو له لوري خپلو دندو ته نه‌دي ورغوښتل شوي. اوس دغو اندېښنو ته د طالبانو ځواب څه دی؟ د طالبانو په مشرۍ حکومت د رسنیز ټیم غړي بلال کریمي د دوشنبې په ورځ ازادي راډیو ته وویل، د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانیستې په اړه پر یوه طرحه کار روان دی: "د هېواد په کچه پر یوه برنامه کار روان دی. په نږدې راتلونکي کې به ان‌شاءالله موږ د دې شاهدان واوسو چې د ټولنې د اصولو سره سم یو جامع طرزالعمل جوړ او نجونې به خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي." خو ښاغلي کریمي په دې اړه جزئیات ورنه‌کړل چې په دې درېیو ولایتونو کې نجونې د کومې طرحې له مخې خپلو درسونو ته دوام ورکوي. دا اندېښنې په داسې حال کې دي چې د ماشومانو د ملاتړ لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق، یونېسف او نورو نړیوالو سازمانونو هم له زده‌کړو د افغان نجونو د بې‌برخې کېدو په اړه اندېښنه ښودلې. یونېسف وایي، افغان نجونو په تېرو ۲۰ کلونو کې د زده‌کړو اوږد مزل وهلی او با کیفیته زده‌کړو ته د دوی د لاسرسي له حقه باید ساتنه وشي.

11.10.2021 ازادي راډیو

کابل کې د مېرمنو لاریون: افغانستان کې پر ښځو له پخوا زیات محدویتونه وضع شوي

یو شمېر ښځو نن په کابل کې په یوې اعتراضیه غونډه کې د خپلو حقونو غوښتنه وکړه، دا ښځې چې شمېر یې له شلو کم وو، د کابل په شهرنو پارک کې راټولې شوې وې. سره له دې چې دغه هېواد کې پر ښځو له پخوا زیات محدویتونه وضع شوي، خو دوی بیا هم د خپلو حقونوغوښتنه کوي. د دې اعتراضیه غوندې یوه ګډنواله شکریه سادات یې په اړه وايي:" د نن ورځې مظاهره یو سوله ییز حرکت و، څو مېرمنې سره منسجمه شي، دغه لاریون کې موږ بېلابېل شعارونه درلودل، له پخوا زیاتو ستونزو سره مخ شوي یو، نو ځکه موږ وپتیله چې د کابل په شهر نو پارک کې سره راټول شو." د اغلې سادات په خبره په دې اعتراضیه غونډه کې د ښځو د حقونو فعالانو او د مدني ټولنو غړو ګډون کړی وو. له دې وړاندې یو شمېر مېرمنو په کابل، هرات او مزار شریف کې لاریونونه کړي وو چې د طالبانو سخت غبرګون سره مخ شوي وې. د ښځو په کور کینول، له تعلیم او تحصیله یې راستنول او د دوی وزارت د امر بل معروف او نهي عنی المنکر په وزارت بدلول هغه محدویتونه دي چې طالبانو پر افغانستان تر واکمنېدو وروسته پر دوی لګولي دي. د نننۍ اعتراضیه غونډې یوه بله ګډنواله مریم وايي: "زه ستاسو خور او مور یم، له موږ پرته ژوند نه شي کولی، هېڅ یو حکومت نه شي کولی د ښځو حقوقونه تر پښو لاندې یې کړي، موږ خپل حقوق غواړو." طالبانو د دې غونډې په اړه څه نه دي ویلي، خو مخکې له دې یې ویلي وو، دوی په یوې طرحې کار کوي چې بر بنسټ یې ښځې د اسلامي شرعیت له مخې کار او زده کړې وکړي. پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته په پرانیستو دولتي ادارو کې یوازې نارینه وو ته د کار اجازه ورکړل شوې، خو شته یو شمېر محدودې ادارې چې ښځې کار کوونکې یې هم کارونو ته غوښتل شوي دي. په دې وروستیو کې د طالبانو په مشرۍ حکومت د پاسپورټ ریاست وویل چې ښځینه کار کوونکو ته یې هم د کار اجازه ورکړې ده.

10.10.2021 ازادي راډیو

د ماشومو نجونو نړيواله ورځ او افغانستان کې یې زده کړو ته اندېښنې

د ماشومو نجونو نړيواله ورځ په افغانستان کې په داسې حال کې را رسېږي چې طالبان دغه هېواد کې نجونې له ښوونځیو او پوهنتونونو ته له تګه منع کړي دي. د بشر حقونو نړېوال سازمان د ښځو برخې مسوله هیدر بار ازادي راډیو سره په خبرو کې له روان وضعیت څخه سخته اندېښمنه ده. نوموړې په دې باور ده چې د طالبانو سیاست د نجونو د تعلیم او کار سره مخکنی دی او توپیر په کې نه دی راغلی: " د ماشومو نجونو د ورځې نمانځنه د معمول په شان به سږ کال په افغانستان کې نه وي، طالبانو لا د منځنۍ دورې نجونو زده کوونکو ته اجازه نه ده ورکړې چې ښوونځیو ته ولاړې شي، د طالبانو له دې کاره شل ورځې تېرېږي. هلکان ښوونځي ته ځي. داسې اوازې شته چې طالبان یو درسي پروګرام معرفي کړی، خو هغه څه به ورنه لېرې کړي چې د دوی له عقایدو سره په ټکر کې دي او دا اوازې هم شته چې دوی به د نجونو لپاره یوه نوی ښوونیز پروګرام جوړ کړي." طالبان چې کله کابل ته ننوتل په ټول هېواد کې یې پوهنتونونو او ښوونځیو ته د نجونو په تک بندیز ولګاوه. په پوهنتونونو کې د ټولګیو بیلول بله هغه جدي مساله ده چې طالبان یې د نجونو درسونو د پیل لپاره شرط یادوي. اوس د بشر حقونو نړېوال سازمان د ښخو برخې مسوله هیدر بار له روان حالته اندېښمنه ده او وايي، که د نجونو د تعلیم مخه ونیول شوي، لېرې نه ده چې نږدې راتلونکې کې کم عمره نجونې اجباري ودونو ته اړ شي چې بیا به یې پایله خطرناکه وي. د طالبانو له راتګه وړاندې د افغانستان د بشر د حقونو خپلواک کمېسیون د کم عمره نجونو د اجباري ودونو د پېښو شمېر په ټول هېواد کې شااوخوا ۱۵۸ ښودلی وو . د افغانستان د بشر د حقونو د خپلواک کمېسیون د اجباري ودونو لامل له تعلیمه د نجونو محروم پاتې کېدل په ګوته کړي وو. د افغانستان د پخواني حکومت د سولې د مرکچي پلاوي غړې او د ښځو فعاله فوزیه کوفي وايي، له زده کړو د نجونو منع کول افغانستان کې د نجونو پر وړاندې ستونزې نورې هم ډېرولی شي. اغلې کوفي وايي، طالبانو په خپلو ژمنو عمل نه دی کړی: "ځوانې نجونې په تېرو شلو کلونو کې د زده کړو، اطلاعاتو د لاسرسي او دې ته له ورته ښېګڼو برخمنې شوي، نن چې د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې یې پرمخ تړل شوي او د کار کولو زمینه ورته نه ده برابره، تر ټولو بد وضعیت سره مخ دي، دا په خپله له قانوني سن څخه مخکې واده کولو ته زمینه برابروي، طالبانو د خپلو ژمنو خلاف کوم چې موږ سره یې په مذاکراتو کې درلودې نجونې د زده کړو له حق محرومې کړي، دا د اسلامي اصولو او قوانینو او نړیوالو کنوانسیونونو سره په ټکر کې دي." د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت د معلوماتو پر بنسټ په دغه هېواد کې ۱۷۱ زره محصلین په زده کړو بوخت دي چې له دې ډلې یې یوازې ۲۱ سلنه یې نجونې دي. دغه شان د پوهنې وزارت پخوانې شمېرې ښيي چې ټول هېواد کې ۹ میلیونه زده کوونکي شته چې یوازې ۳۷ سلنه یې نجونې دي. ملګرو ملتونو له طالبانو غوښتي چې ژر تر ژره دې د نجونو پر مخ ښوونځي پرانیزي، خو افغان نجونې سږکال د نجونو نړیوالې ورځې ته په داسې حال کې چې طالبان واکمن دي او دوی ته د ښوونځي د تک لپاره اجازه نشته په کومه سترګه ګوري؟ روحینا رجبي د خپلې راتلونکي لپاره اندېښمنه ده: "څنګه ووایم چې د نجونو نړیواله ورځ را رسېدلې، زه د خپل راتلونکي په اړه اندېښمنه یم، هیلې مې مړاوې شوي، که دوی له دې ورځې نمانځنه وکړي، څنګه نمانځنه به وي؟ زموږ زده کړې ځنډېدلي، کله چې زه زده کړې ونه کړم څنګه د خپل راتلونکي په اړه پرېکړه وکړم." مهریه هم چې د اتم ټولکي زده کوونکي ده، له ورته یو حالت سره مخ ده: "فعلاً زموږ راتلونکی روښانه نه دی، غوښتل مې راتلونکي کې ډاکټره شم، زه د تخار یم، که یوې نجلې زده کړې نه وي کړي، هغه په ماشومتوب کې ودوي، تاسې فکر وکړئ، که یوه نجلې زده کړې ونه کړي او راتلونکي کې یوه ښځه ډاکټره نه وي، دوی به چاته ځيي." ازادي راډیو هڅه وکړه څو په دې اړه د طالبانو نظر هم واخلي، خو دوی یې اړیکې ځواب نه کړې، خو له دې وړاندې یې ویلي وو چې دوی به ښځینه برخه له کار او تعلیم څخه بې برخې نه کړي او د یو نوې تګلارې له مخې به د اسلامي شریعت په نظر کې نیولو سره خپل درس او کار ته دوام ورکوي.

09.10.2021 ازادي راډیو

په افغانستان کې ماشومې نجونې له کومو ستونزو سره مخ دي؟

د اکتوبر لسمه نېټه د ماشومو نجونو له نړیوالې سره برابر ده.  د ماشومانو د نړیوال کنوانسیون له مخې، یو انسان د زېږون له ورځې بیا تر اتلس کلنۍ پورې ماشوم ګڼل کېږي.  په افغاني ټولنه کې د نر او ښځې، هلک او نجلۍ تر منځ توپیري چلند ډېر دی.  نن سبا چې په افغانستان کې طالبان واکمن دي، هلکانو ته تر دولسم ټولګي پورې د زده کړو اجازه شته، خو نجونو ته بیا تر اوسه یوازې تر شپږم ټولګي پورې د زده کړو اجازه ورکړل شوې.  د افغانستان په شمال کې بیا ویل کېږي، په ځینو ولایتونو کې نجونو ته هم ښوونځي ته د تګ اجازه ورکړل شوې.  د ازادي راډیو خبریال په افغاني ټولنه کې نجونو سره د توپیري چلند په اړه د افغانستان د ماشومانو د ادبیاتو د ملي ټولنې له مشرې نعیمه غني سره په دې اړه مرکه کړې او په سر کې یې ورنه پوښتلي چې نن سبا په افغانستان کې ماشومې نجونې له کومو ستونزو سره مخ دي؟  دا مرکه د لاندې لینک په کېکاږلو سره واورئ:  

09.10.2021 ازادي راډیو

چارواکو: په کندز کې پر یو جومات برید کې ۴۶ کسان وژل شوي

په کندز کې سیمه ایز واکمن وايي چې دغلته پر یو جومات نني برید کې 46 کسان وژل شوي او 143 تنه نور ټپیان شوي دي. دا چاودنه د کندز ښار سید اباد سیمه کې چې اکثریت استوګن یې شیعه افغانان دي د جمعې د لمانځه پرمهال پر لمونځ کونکو شوې ده. په کندز کې د طالبانو د اطلاعات او فرهنګ د کمېسيون مسوول مطیع الله روحانې رسنیو ته په یو استول شوې بیان کې ویلې دي، چې د سیداباد جامع جومات په نننۍ پيښې کې ۴۶ تنه ملکیان وژل شوي او ۱۴۳ تنه نور ټپیان شوي دي. روحانې وايي، چې د ا برید د یو انتحارې کس له خوا ترسره شوی دی. تراوسه پورې کومې ډلې هم ددې پيښې مسوولیت پرغاړه نه دې اخیستې، خو تر دې مخکې د یو شمیر هغو بریدونو مسولیت چې په کې د شیعه مسلمانانو مذهبي او ټولنیز مراسم په نښه شوي وو، د داعش وسلوالې ډلې منلی و. دا د اګست له 26 مې نیټې راوروسته چې د کابل په هوايي ډګر کې چاودنو لسګونه کسانو ته مرګ ژوبله واړوله، تر ټولو خونړۍ برید دی چې د طالبانو تر واک لاندې یوه سیمه کې کیږي.

08.10.2021 ازادي راډیو

په کندز ولایت کې د نجونو ټول ښوونځي پرانیستي دي

وروسته له هغه چې افغان حکومت سقوط وکړ او طالبانو په دې هېواد کې خپل واک اعلان کړ، د ټول هېواد په کچه د نجونو ښوونځي وتړل شول او طالبانو تر شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زده‌کړو بندیز ولګاوه.   خو په کندز ولایت کې یو شمېر ښوونکي او زده‌کوونکي وايي چې په دغه ولایت کې د ښوونې او روزنې بهیر په عادي ډول جریان لري او نجونۍ خپلو ښوونځیو ته ځي او طالبانو ښوونځیو ته د نجونو پر تګ کوم بندیز نه‌دی لګولی.  د کندز ښار د بي‌بي امنه لېسې یوې ښوونکې ازادي راډيو ته وویل: "موږ د پخوا په شان خپلو ښوونځیو ته ځو، زده‌کوونکو ته درس ورکوو. هېڅ کومه ستونزه نه‌شته ده، امنیت تأمین دی. ټول ښوونکي ښوونځیو ته راځي خپلو زده‌کوونکو ته درس ورکوي. زده‌کوونکي او ښوونکي هره ورځ په ډاډه زړه ښوونځیو ته راځي."  په نوموړي ولایت کې یو شمېر نجونو هم ازادي راډيو ته وویل، دوی هره ورځ خپلو ښوونځیو ته ځي او خپل درسونه وايي. د دې ولایت د خان‌اباد ولسوالۍ د نسوان لېسې د یولسم ټولګي یوې زده‌کوونکې ماریا سهاک له ازادي راډيو سره د خبرو پر مهال وویل: "ښوونځي ټول خلاص دي، نجونۍ ټولې خپلو ښوونځيو ته راځي. هېڅ کوم ممانعت نه‌شته. موږ د پخوا په شان خپل درسونه وایو. استادان هم هره ورځ راځي موږ ته درس راکوي." د کندز ښار د سې درک د نسوان لېسې د دولسم ټولګي یوه زده‌کوونکې ثنا کاکړ هم ورته خبره کوي. دا وايي: "ټول ښوونځي خلاص دي، موږ هم هره ورځ ښوونځیو ته ځو او خپل درسونه وایو. له پخوا اوس امنیت ډېر تأمین دی، هېڅ کومه ستونزه نه‌شته. زموږ درسونه د پخوا په شان ادامه لري." په کندز ولایت کې د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ د کمېسیون مسؤل مطیع‌الله روحاني هم وایي چې په دغه ولایت کې ټول ښوونیز او روزنیز مرکزونه فعاله او د زده‌کوونکو پر مخ خلاص دي. ښاغلی روحاني زیاتوي: "ښوونځي او تعلیمي مراکز ټول خلاص شوي دي. نجونې او هلکان خپلو ښوونځيو ته ځي او تعلیمي بهیر روان دی او هېڅ ډول ستونزه نه‌شته. موږ ورته ډاډ ورکړی دی او موږ د تعلیم او تربیې مسؤل هم دغه کار ته ټاکلی ده. هغه له خلکو سره مجالس کوي هېڅ ستونزه نه‌شته او په دې برخه کې کار روان دی."  په داسې حال کې په کندز ولایت کې د نجونو د زده‌کړو بهیر په عادي ډول جریان لري چې اوس‌مهال د هېواد په نورو ولایتونو کې طالبانو له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر مخ د ښوونځیو دروازې تړلي او هغوی لا تر اوسه د زده‌کړو له اساسي حقه بې‌برخې پاته دي.

08.10.2021 ازادي راډیو

زاخېلوال: د جمهوریت د سقوط اصلي لامل اشرف غني دی

ازادي راډیو سره په مرکه کې د افغانستان د مالیې پخواني وزیر عمر زاخیلوال د ګوښه شوي ولسمشر محمد اشرف غني پر کړنو سخته نیوکه وکړه او هغه یې په افغانستان کې د جمهوریت د سقوط لوی لامل وباله. ښاغلی زاخیلوال، چې د حامد کرزي د واکمنۍ پرمهال د مالیې وزیر او د محمد اشرف غني په مشرۍ د حکومت پرمهال په پاکستان کې د افغانستان د سفیر په توګه دندې ترسره کړي، په وروستیو کلونو کې د حکومت منتقد و. په دې مرکه کې هیلۍ اسد له ښاغلي زاخیلوال څخه د جمهوریت د سقوط لاملونو، د طالبانو په وړاندې د هغه د سیاسي دریځ، د افغانستان د نازک اقتصادي حالت او دا چې ایا طالبان به وکولی شي، د هیواد اقتصادي بحران اداره کړي، پوښتلي دي. د دې مرکې لنډه برخه دلته پر فیسبوک او د بشپړې مرکې لپاره لاندې لینک وګورئ

06.10.2021 ازادي راډیو

'WHO': افغانستان کې د کرونا ضد واکسین ضایع کېږي خو طالبان د مخنیوي ډاډ ورکوي

افغانستان یو له هغو هېوادونو څخه دی چې د کرونا ګواښوونکي ویروس په کې په زرګونه کسان مړه او په لسګونه زره نور تر بسترونو ورسول. د ننګرهار ولایت اوسېدونکی قلم شاه وايي،  پلار یې د کرونا ویروس له امله وفات شوی دی او شااوخوا یو کال وړاندې یې په دغه ګواښوونکي ویروس اخته شو او په وینا یې ناروغۍ یې پنځه میاشتې دوام وکړ او بالاخره یې د ژوند پور یې پرې کړ. قلم شاه زیاتوي: "زما پلار په کرونا ویروس اخته و چې وفات شو، شخصي روغتونونو ته به تلو او هلته به مو ورته درمل ورکول، خو واکسین مو ورته نه وه کړی او نه یې امکان و چې دا واکسین مو ورته اخیستی وای." قلم شاه وایي، پلار یې د دوی د ۳۲ کسیزې کورنۍ مشر و او اوس دا کورنۍ د پلار د نشتون غم ډېر ځوروي. دا په داسې حال کې ده چې د روغتیا نړیوال سازمان، تازه په افغانستان کې د کرونا ویروس د لا خپراوي او په دغه هېواد کې د شته واکسین د ضایع کېدو خبرداری ورکړی. د دغه سازمان له ادرسه په ټویټر خپور شوي یو بیان کې راغلي چې دا مهال په افغانستان کې ۱.۶ میلیونه ډوزه واکسین موجود دی، خو که ژر مصرف نه شي ضایع به شي. د روغتیا نړیوال سازمان چارواکو ټېنګار کړی چې د اګسټ میاشتې را په دېخوا له کله چې طالبان په ټول افغانستان واکمن شوي، د کرونا ویروس ضد واکسین تطبیق او د پېښو د ثبتولو لړۍ پڅه او یا په ټپه درېدلې. دغه سازمان ویلي چې ژر به د خپلو متحدینو په همکارۍ په ولایتونو کې بېرته د دغه ویروس ضد واکسین لګولو کمپاین پیل کړي. طالبان بیا د روغتیا نړیوال سازمان د اندېښنو په اړه وايي، ډاډ څرګندوي چې دا واکسین به ضایع نه شي. د طالبانو په مشرۍ د حکومت رسنیز ټیم غړي بلال کریمي ازادي راډیو ته وویل چې د دوی روغتیایي ټیمونه هڅې کوي چې د واکسین تر څنګ په دې برخه کې خلکو ته نور روغتیایي خدمتونه هم ورسوي. کریمي وایي: "د عامې روغتیا وزارت کرونا د واکسین لپاره ځانګړی پلان لري، د اړتیا په وخت کې به هغه پلې شي، د له منځه تللو یا د ضایع کېدلو تشویش نشته، موږ په دې اړه هېوادوالو او تاسو ته ډاډ درکوو چې کوم واکسین چې پاتې دی هغه به د اړتیا په وخت کې تطبیق شي، د اندېښنې وړ کومه خبره نشته." خو ښاغلي کریمي دا جزئیات ور نه کړل چې افغانستان ته د طالبانو له راتګ راهیسې تر دې دمه څومره نوې پېښې ثبت شوي دي؟ خو د افغانستان د ګوښه شوي جمهور رئیس محمد اشرف غني د حکومت د روغتیا وزارت به په دې اړه هره ورځ شمېرې خپرولې چې د وروستیو شمېرو له مخې شااوخوا تر یو نیم سل زره افغانان په دې ویروس اخته او له څلور زرو زیات ترې مړه شوي وو.

06.10.2021 ازادي راډیو

د افغان ښځینه کرکټرانو لپاره اسټرالیايي کرکټ لوبډلې خپل دریځ روښانه کړ

د اسټرالیا د کرکټ ټیم لوبغارو د دغه هېواد د کرکټ بورد د هغه پرېکړې ملاتړ وکړ چې ویلي یې و، راتلونکی نومبر به په هوبارت ښار کې د افغان کرکټ ټیم سره خپله لوبه لغوه کړي.  د اسټرالیا د تېسټ لوبو یا سپین بال کېپټان اروون فینچ دا څرګندونې د چهارشنبې په ورځ کړي دي. هغه ویلي، څو چې په افغانستان کې د کرکټ ښځینه لوبغارو ته د ورزشي فعالیت اجازه ور نه کړل شي، د نوومبر په ۲۷مه نېټه به د افغانستان د کرکټ ټیم سره د پلان شوې تېسټ لوبې د لغو کېدو ملاتړ وکړي. فینچ زیاته کړې: "له شک پرته چې دا یو ننګونکی وخت دی، خو موږ د اسټرالیا د کرکټ له پرېکړې ملاتړ کوو." د افغانستان د کرکټ بورد ویاند فرید هوتک ازادۍ راډیو ته به خبرو کې د اسټرالیا د کرکټ ټیم د لوبغارو د وروستي تصمیم په اړه نوی غبرګون ښکاره نه کړ، خو ویې ویل چې د دا ډول څرګندونو پر وړاندې د افغانستان کرکټ بورد پخوانی دریځ پر خپل ځای دی. تر دې پخوا د افغانستان کرکټ بورد ویلي و چې د ښځو ورزشي فعالیت ته تعهد لري خو د کرکټ په ډګر کې د نجونو د راتلونکو فعالیتونو د څرنګوالي په تړاو د طالبانو د حکومت د مشرانو پرېکړې ته سترګې په لار دی. تردې پخوا طالبانو ویلي چې په نجونو د ورزش برخه کې یې بندیزونه نه دي وضع کړي، خو کلتوري مسایل او روان وضعیت سبب شوی څو نجونې د ورزش په ډګر کې خپل فعالیت کم کړي. د افغانستان د کرکټ ملي ټیم نارینه لوبغاري شل اوریز نړېوال جام لوبو ته چمتوالی نیسي چې د اکتوبر په ۱۷ مه نېټه به په عربي متحده اماراتو او عمان کې ترسره شي. په پام کې ده چې 'ای.سي.سي' یا د کرکټ نړیواله شورا د نړېوالو لوبو به درشل کې د خپل بورډ په ناسته کې د افغانستان ښځینه کرکټ لوبغارو د وضعیت په اړه بحث وکړي. د اسټرالیا ټېسټ لوبو کېپټان اروون فینچ په دې تړاو څرګندونې نه دي کړي، که په نړېوال جام کې افغانستان او اسټرالیا په نیمه پای لوبه کې سره مخ شي، لوبه به ترسره شي او که نه؟

06.10.2021 ازادي راډیو

قطر کې انتخابات؛ له ۲۶ ښځینه کاندیدانو هېڅ یوه د شورا مجلس ته انتخاب نه‌شوه

رأی ورکوونکو د شنبې په ورځ د قطر د شورا مجلس په لومړیو انتخاباتو کې ګډون وکړ، خو دوی په دغو انتخاباتو کې له ۲۶ ښځینه کاندیدانو څخه یوه هم انتخاب نه‌کړه. له دې نهیلي کوونکې نتیجې وروسته هم قطرۍ ښځې وايي چې دوی نه‌دي کمزورې شوي. په قطر کې د ۴۵ چوکۍ لرونکي شورا مجلس لپاره ۳۰ غړي د انتخاباتو له لارې ټاکل کېږي او ۱۵ نور غړي د دې هېواد امیر ټاکي. په قطر کې پر سیاسي ګوندونو بندیز دی. عایشه حمام الجسیم ۵۹ کلنه ده. دا د نرسېنګ مدیره ده او په دغو  انتخاباتو کې يې د دوحې له مرخیه ولسوالۍ څخه ځان کاندید کړی و. دې له قطري ښځو غوښتنه کړې چې خپل نظر باید ووايي او په راتلونکي کې پياوړو ښځينه کاندیدانو ته رایې ورکړي.    دې روېټرز خبري اژانس ته ویلي: "دا لومړی ځل دی چې په قطر کې په سیاست کې ښځو ته د برخه اخیستلو فرصت برابر شوی دی." جسیم ویلي چې لکه نورې ښځې دې هم له یو شمېر نارینه‌وو اورېدلي وو چې ښځې باید په انتخاباتو کې ګډون ونه‌کړي، خو دې په خپله رشته کې چې روغتیا ده، پر پالېسۍ تمرکز کړی او غوښتل‌يې د کار او تقاعد په برخو کې کار وکړي. که څه هم قطر په دې وروستیو کې د ښځو د حقونو په برخه کې یو شمېر اصلاحات راوستلي دي چې په‌کې د ښځو په خپلواکه توګه د موټر جواز ترلاسه کول هم شامل دي، خو د بشري حقونو ادارې پر دې هېواد انتقاد کوي چې تر اوسه هم د ښځو لپاره د سرپرست سیستم لري، ښځې د واده، سفر او امېندوارۍ په برخه کې روغتیايي خدماتو ته د لاسرسي لپاره د نارینه خپلوانو اجازې ته اړتیا لري.   د بشري حقونو نړیوالې ادارې د روان کال په مارچ میاشت کې وویل، کله چې په ۲۰۱۹م کال کې د قطر د سرپرستۍ د سیستم په اړه په مستعار نومونو ټويټونه وشول، دا اکاونټ په ۲۴ ساعتونو کې وتړل شو او د قطر د سایبري امنیت چارواکو له یوې ښځې د یادو ټويټونو په اړه پلټنې وکړې. ګڼو ښځینه کاندیدانو غوښتل چې په قطري ټولنه کې د هغو بهرنیو کسانو شتون اسانه شي چې د دې هېواد ښځو ورسره ودونه کړي. د قطر ښځې لکه په نورو خلیج هېوادونو کې نه‌شي کولای تابعیت خپلو کوچنیانو ته انتقال کړي. په قطر کې یوازې یوه ښځه وزیره ده. حنان محمد الکواري د دې هېواد د عامې روغتیا وزیره ده.

03.10.2021 ازادي راډیو

د افغانستان د نجونو د فوټبال ټیم پرتګال کې تمرین کوي

د افغانستان د نجونو د فوټبال د ملي ټیم ځینې غړې دا مهال پرتګال کې دي او هره ورځ خپلو تمرینونو ته دوام ورکوي. ددې ټیم کيپتانې ویلي، تمه کیږي چې دا نجونې به د روغتیايي معایناتو او د دوی د وړتیاو د کچې له ارزونې وروسته، په مناسبو ټیمونو کې ځای شي. ددې نجونو د تمرین بهیر په دې راپور کې وګورئ.

02.10.2021 ازادي راډیو

اندېښنې؛ ښځې: د طالبانو له واکمنیدو وروسته پر موږ محدودیتونه په زیاتېدو دي

په افغانستان د طالبانو له واکمنېدو وروسته، ښځې له کار او زده‌کړو پاتې شوې. تر خوا یې ورځ تر بلې پر دوی د محدویتونو د لګېدو اندېښنې مخ په ډېرېدو دي. دې وضعیت د خپل ناروښانه راتلونکي او برخلیک په اړه د ښځو او نجونو غږ را پورته کړی. له دوی یو شمېر یې ازادي راډیو سره خبرو کې د کار، زده‌کړې او ټولنیزو فعالیتونو په برخه کې پر دوی د لګول شوېو محدویتونو له امله نا هیلي شوي. دوی وايي، هغه ښځې چې په دولتي او نورو خصوصي ادارو کې یې کار کاوه، په کور له ناستې وروسته یې اقتصادي ستونزې یو په دوه شوي. راضیه د مخکني حکومت پرمهال په یوې دولتي ادارې کې کار کاوه. هغې ازادي راډیو ته وویل، اندېښنه یې له دې ده چې طالبان لکه د خپلې تېرې واکمنۍ د ښځو ټول حقوق تر پښو لاندې کړي. راضیه وايي: "طالبانو موږ په کور کېنولې یوو. زموږ اقتصادي ستونزې ډېرې شوي. موږ له طالبانو غواړو چې د کار اجازه راکړي. په کور د کېنولو ترڅنګ یې ویلي، لوړ بوټان مه په پښو کوئ او نور مسایل چې زه یې ډېره اندېښمنه کړې یم."  پرون هم په کابل کې هغه مهال چې یو شمېر ښځو او نجونو ښوونځیو ته د بېرته تلو په ملاتړ لاریون کاوه، د طالبانو د امنیتي کسانو له تاوتریخوالي سره مخ شوې. لاریون کوونکو له ځان سره په لېږدونکو شعارونو کې لیکلي و:"زموږ قلم مه ماتوئ، کتاب مو مه سوځوئ او ښوونځی مه تړئ." طالب امنیتي کسانو له دوی لیکل شوي شعارونه واخیستل او د دوی د لاریون مخه یې ونیوله. پر دوی هوايي ډزې هم وشوې. نسترن چې د دولسم ټولګې زده‌کوونکې ده او اوس ښوونځي ته نه ځي، له طالبانو غواړي چې د زده‌کړو درېدلی بهیر یې بېرته پیل کړي: "له طالبانو غواړم چې د زد‌ه کړو اجازه را کړي. موږ د هېواد د جوړولو راتلونکی نسل یوو. تر څو به بې برخلیکه یوو. " دا چې طالبان دې اندېښنو او غوښتنو ته څه ځواب لري؟ د دې ډلې مطبوعاتي غړي بلال کریمي د جمعې په ورځ ازادي راډیو ته وویل، دوی پر یوې داسې طرحه کار کوي چې ښځې وکولای شي په خوندي چاپیریال کې کار وکړي. ښاغلي کریمي زیاته کړه: "اسلامي امارت د ټولو هېوادوالو په ځانګړي ډول د ښځو د حقونو خوندیتوب ته ژمن دی، هغه د زده‌کړې، کار او یا هم نورو برخو کې وي. اسلامي امارت په دې کار کوي چې ښځو او نجونو ته د رواني او فزیکي ادرسه خوندي چاپیریال برابر کړي چې دوی کار او زده‌کړه وکړي." له طالبانو د نړیوالې ټولنې یوه غوښتنه هم د ښځو حقونو ته درناوی دی چې زده‌کړه او کار یې مهمې برخې دي. که څه هم دې ډلې تر شپږم ټولګي نجونو ته ښوونځیو ته د تګ اجازه ورکړې، خو لا نجونې ثانوي، د لېسې او پوهنتون ته د تګ اجازه نه لري. د طالبان دې پرېکړې په نړیواله کچه هم غبرګونونه راپورته کړي، خو دا ډله ډېر ژر د دې ستونزې د حل ژمنه کوي.

01.10.2021 ازادي راډیو

افغان فوټبالرانې پرتګال کې پناه واخیسته؛ د لوبډل مشرې هرکلي حیرانه کړل

د افغانستان د نجونو د فوټبال د ټیم لوبغاړې چې په وروستیو کې یې په پرتګال کې پناه اخیستې ده، په دې هېواد کې هغه وخت حیرانې شوې چې د ملي ټیم کیپتانه یې ناببره لیدو ته ورغله.  فرخنده محتاج چې یوه مسلکي لوبغاړې ده او په تېرو څو اوونیو کې یې د نورو لوبغاړو په ایستلو کې مرسته وکړه، د پرتګال پلازمېنې لېزبون ته لاړه چې دې هېواد ته له راغلیو افغان لوبغاړو سره وویني.  دوی چې د خپلو کورنیو له غړیو سره د سیند په غاړه راټولې شوې وې، فرخندې محتاج ته غېږ ورکړه، اوښکې یې توی کړې او ویې خندل.  له افغانستانه د امریکايي پوځیانو له وتلو او د افغانستان د حکومت له پرزېدو وروسته دا نجونې د خپلو کورنیو له غړیو سره له افغانستانه ووتلې. دوی وېره لرله چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې به یې ژوند تریخ شي.  د دوی په منځ کې یوه هم سارا وه.   پنځلس کلنې سارا رویټرز خبري اژانس ته ویلي چې په افغانستان کې نجونو او ښځو ته ژوند سخت شوی دی: "په افغانستان کې د ښځو، د نجونو او ځوانانو لپاره ژوند خورا سخت دی. د نجونو لپاره ښې اسانتیاوې نه شته. زما ارمان دا دی چې د کریسټیانو رونالډو په شان یوه ښه لوبغاړې شم او د دې ترڅنګ غواړم یوه لویه سوداګره شم."   طالبانو یوه نیمه میاشت پخوا کابل ونیوه او ورپسې یو شمېر نجونو او ښځو د خپلو حقونو لپاره مظاهرې وکړې.   طالبانو تراوسه پورې له شپږم ټولکي پورته نجونو ته د زده کړو اجازه نه ده ورکړې خو ویلي یې دي چې د نجونو د زده کړو لپاره پر یوې لایحې کار کوي. 

01.10.2021 ازادي راډیو

امریکايي نظامیانو د افغانستان د دولت او اردو سقوط ممکن باله

د امریکا لوړپوړي پوځي چارواکي وايي له افغانستان څخه ټولو امریکايي ځواکونو د وتلو پلان د هغو افغان نظامیانو پر روحیه لوی اغېز درلود چې په ټولو برخو کې د امریکايي ځواکونو په ملاتړ تکیه وو، هم د استخباراتو، هم د هوايي ملاتړ او هم د وسایلو د ترمیم په برخه کې د امریکا د مرکزي قوماندانۍ مشر جنرال کنت مک کنزي د پنج شنبې په ورځ د امریکا د استازو جرګې د پوځي خدماتو کمېټې ته وویل باور یې درلود که په افغانستان کې د امریکايي ځواکونو شمېر له ۲۵۰۰ کسانو کم شي د کابل حکومت او د افغانستان اردو یو په بل پسې سقوط کوي. هغه همدا راز وویل چې په ۲۰۲۰ میلادي کال کې د طالبانو او امریکا ترمنځ د دوحې تړون لاسلیک هم د افغانستان پر دولت او هم پر افغان پوځیانو باندې ویجاړونکی اغیز درلود. د دوحې تړون له افغانستان څخه د امریکايي پوځیانو د وتلو نېټه مشخصه کړه.

30.09.2021 ازادي راډیو

کابل کې د ښځو لاریون؛ طالبانو یې د خورولو لپاره هوايي ډزې کړي

راپورونه وايي چې طالبانو نن پنجشنبه په کابل د ښځو د حقونو په پلوۍ د یو کوچني لاریون د خورولو لپاره هوايي ډزي کړي دي. د فرانسې خبري اژانس وايي، ژورنالېستانو  یې لیدلي چې طالبانو د هغو شپږ ښځو اعتراض په تاوتریخوالي خور کړی چې د یوې لېسې مخې ته راټولې شوې وې او له شپږم ټولګې څخه پورته یې د نجونو د ښوونځیو د پرانیستې غوښتنه کوله. په ټولنیزو رسنیو کې د دې اعتراض په خپرو شوېو ویډیوګانو کې ښکاري چې طالبان هوايي ډزې کوي او له یوه اعترض کوونکي ټیلیفون اخلي. معترضو ښځو له ځان سره په لېږدونکي شعار لیکلي وو: "زموږ قلم مه ماتوئ، زموږ کتابونه مه سوځوئ، زموږ ښوونځي مه تړئ." د فرانسې خبري اژانس په وینا، طالبانو له دوی څخه شعارونه واخیستل او اجازه یې ورنه کړه چې خپلو لاریونونو ته دوام ورکړي. د ښځو د حقونو د فعالانو له پرله پسې غوښتنو سره-سره، د طالبانو حکومت تراوسه له شپږم ټولګي څخه پورته نجونو ته اجازه نه ده ورکړې چې ښوونځي ته ولاړ شي، خو ویلي یې دي چې د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانیستلو په پلان کار کوي.

30.09.2021 ازادي راډیو

OK
This site uses cookies. By continuing to browse the site, you are agreeing to our use of cookies. Find out more