ټول افغان څیړنیزې مقالې
لیبرال کپیټالیسزم: تاریخي شالید، بنسټونه او علمي نقد
لنډیز لیبراله سرمایهداري یا (لیبراله پانګوالي) يا (لیبرال کپیټالزم) د معاصرې نړۍ یو له اغېزمنو اقتصادي او سیاسي نظامونو څخه دی چې پر ازاد بازار، خصوصي ملکیت او فردي ازادیو ولاړ دی. دا نظام د اروپا د فېوډالي جوړښت د زوال، د روڼ اندۍ د فکري غورځنګ او صنعتي انقلاب له پایلو څخه راټوکېدلی دی. په دې مقاله کې هڅه شوې چې په په لنډ دول لیبرال سرمایهداري د یوه علمي او څېړنیز لیدلوري څخه وڅېړل شي، تاریخي رېښې یې را ښکاره شي، اساسي اصول یې تشریح شي او مهمې نیوکې او پایلې یې وارزول شي. سریزه
ولې افغانستان د روسې امپراتورۍ، برتانوي امپراتورۍ او د متحده ایالاتو لپاره مهم و
سریزه افغانستان له ډېر پخوا راهیسې د سترو قدرتونو په ستراتیژیکو محاسبو کې مهم ځای درلودلی دی؛ نه د دې لپاره چې لویې طبیعي زیرمې یا صنعتي ځواک ولري، بلکې د خپل ځانګړي جیوپولیټیک موقعیت له امله. د روسي امپراتورۍ لپاره افغانستان د یوې سرحدي سیمې په توګه مهم و، ځکه چې د هغه سیاسي لوری کولی شو د امپراتورۍ امنیت، سیمهییز ثبات او د نړیوال قدرت سیالي په مستقیم ډول اغېزمنه کړي. د نولسمې او شلمې پېړۍ په پیل کې، کله چې روسیه د مرکزي اسیا پر لور پراخېده، افغانستان د روسي سیمو او برتانوي هند ترمن
الګوریتمAlgorithm
جبر بولین (Boolean algebra) شاخهای از ریاضیات و منطق معادلاتی است که متغیرها(variables) به کمیتې ګفته میشود که میتواند مقادیری مختلفی را اختیار کند واز یک مشاهده فرد به فرد دیګر تغیر کند قابلیت تغییر: مقدار متغیر در طول زمان یا بین نمونهها ثابت نیست در آن فقط مقادیر «صحیح » (۱) ویا «غلط» (۰) میگیرند.این سیستم که توسط جرج بول در سال ۱۸۵۴ م توسعه یافت، به جای محاسبات عددی، بر پایه عملگرهای دروازه های منطقی: «و» (AND)، «یا» (OR) و «نقیض» (NOT) استوار است و بنیادی برای طراح
الگوریتم څه شی دی، څه وخت، چیرته او څنګه را پیدا شو او د څه لپاره په کارېږي؟
الگوریتم د ستونزې د حل لپاره د منظمو، محدودو او منطقي پړاوونو یو سیستم دی. په بل عبارت، الگوریتم هغه فکري چوکاټ دی چې یو کار یا مسئله له پیل څخه تر پایه پورې په روښانه، پرلهپسې او تکرارېدونکو ګامونو حل کوي. دا مفهوم یوازې په کمپیوټر ساینس پورې محدود نه دی، بلکې د انسان د منظم فکر، حساب، پرېکړې او تحلیل بنسټیزه وسیله ګڼل کېږي. د الگوریتم تاریخي شالید د الگوریتم تاریخي ولیې (ريښه) د نهمې میلادي پېړۍ خراسان ته رسېږي. محمد بن موسی الخوارزمي، چې د خراسان له علمي مکتب څخه راټوکېدلی و، د حس
زموږ د هیواد او ګاونډیانو د زده کړو پرتلیز حالت
(دویمه برخه) د افغانستان د زده کړو حالت به، د یونسکو (UNESCO)، د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ سازمان (UNICEF)، او نړیول بانک (World Bank) د 2020 کال، یعني د ړنګ شوي جمهوریت د وروستیو کلونو د ځنو شمیرو پر بنسټ, له ګاونډیو هیوادونو سره پرتله کړو. د یونسکو د ۲۰۲۰ کال "د تعلیمي پراختیا راپور" کې، د افغانستان د ښوونیز نظام له ستونزو یادونه شوی ده او ویل شوی دي چې ، د دې هېواد په ښوونځیو کې یوازې په سلو کې شپیته( ۶۰٪ ) زده کوو نکي لومړنیو ښوونځیو ته لاسرسی لري. په ۲۰۲۰ کې، د ملګر
ملي مرکه او انتقالي عدالت: مفهومي، حقوقي او عملي اړیکې
لنډیز د روان ۲۰۲۵م کال د دسمبر د میاشتې په شپږمه نېټه د آلمان د فرانکفورت په ښار کې د (ملی مرکې یا ګفتمان ملی) تر نامه لاندې د افغاني سیاستوالو او ټولنیزو فعالینو یوه درنه غونډه جوړه شوه. په دې لیکنه کې غواړم د همدې موضوع په اړوند خپل نظر په لنډ دول څرګند کړم او ووایم چې د ملي مرکې بریا او دلچسپی به په دې کې وي چې د هغو په بهیر کې د (انتقالي عدالت) موضوع هم موازی مطرح شي. ملي مرکه او انتقالي عدالت د جګړه ځپلو او کړکېچ لرونکو ټولنو په بیارغونه کې دوه مکمِل، خو متفاوت بهیرونه دي. ملي مرکه د
هویت و عوامل تعیینکننده آن: بررسی علمی و تحقیقاتی
１. خلاصه هویت یکی از مفاهیم بنیادین علوم اجتماعی و روانشناسی است که به فهم فرد از خود و جایگاهش در جامعه مربوط میشود. هویت نه تنها شامل ویژگیهای فردی است، بلکه به تعلقات اجتماعی، فرهنگی، زبانی و ملی نیز مرتبط است. این مقاله با مرور ادبیات علمی هویت، انواع هویت و عوامل اصلی شکلدهنده آن را بررسی میکند و به نقش ترکیبی هویت شخصی، اجتماعی و فرهنگی در توسعهٔ فرد و جامعه میپردازد. یافتهها نشان میدهد که هویت نه یک مقولهٔ ثابت، بلکه فرآیندی پویا و چندلایه است که تحت تأثیر عوامل زیستی، ف
غازي ببرک خان ځدراڼ ته د لمر اعلې نښان، د کابل علم او جهل منار کې نوم حکیدل " لومړۍ برخه"
سرېزه:د کابل ارګ په شاهي ماڼۍ کې روڼاندي پرمختګپال او ریفورمېست اعلیحضرت پاچا غازي امان الله خان شخصاً په خپلو مبارکو لاسونو د خپل اماني شاهي دولت تر ټولو لوړ دولتي نښان د ٬٬ سرو زرو اعلی درجه لمر نښان٬٬ یا مډال د افغانستان د خپلواکۍ جګړې ملي اتل غازي ببرک خان ځدراڼ په ټټر ورټومبلي دی. غازي ببرک خان ځدراڼ ان په ځلمیتوب کې په خپلسر د خپلو ملګرو سره د خپل افغاني ننګ او غیرت پر ځای کولو، د خپلي پښتنې افغاني احساس له مخې او د پښتو او پ
پښتو د ډیجیټل کېدو پر لور
پښتو چي د زړو آریایي ژبو له توکم او جملې څخه شمېرل کېږي. څه دپاسه اتیا میلیونه وګړي ورباندي ویل، اورېدل او لیکل کوي. د دې خوږې ژبي د بډایني لپاره په تېرو او بیا را وروستو وختو کي ګڼ شمېر پښتنو په آدبي، فرهنګي او تحقیقي برخه کي چوپړونه ووهل. او اوس هم په لر او بر وطن کي د دې لرغونې ژبي د خدمت لپاره پر پښتو مَینو پښتنو خپلي هڅې نه دي سپمولې. دا چي د شلمي میلادي پېړۍ په وروستیو او د یوویشتمي میلادي پېړۍ په لومړیو کي ټینکالوژي مخ پر ودې او څرخون روانه، او دا دئ اوس د یوویشتمي پېړۍ په درېیمه لسیزه
«چپ نو» و سوسیالدموکراسی در افغانستان: بازاندیشی در ایدئولوژی و واقعیت اجتماعی
خلاصه بحث دربارۀ ضرورت یا امکانپذیری «چپ نو» در افغانستان، بازتابی از بحران عمیق سیاسی و فکری در کشور است. در حالیکه احزاب قومی، مذهبی، چپ سنتی، تنظیمهای جهادی و لیبرالـبورژوازی نتوانستهاند پاسخگوی نیازهای عدالت اجتماعی، توسعه و ثبات سیاسی باشند، ایدۀ «چپ نو» بهمثابۀ یک بدیلی اخلاقی و سیاسی در بین مبارزین وطندوست و ترقیخواه مطرح میشود. این مقاله میکوشد با نگاهی تحلیلی و جامعهشناختی، ابعاد نظری و عملی این مفهوم را بررسی کند و نشان دهد که هرگونه احیای اندیشۀ چپ، بدون درک واقعیت
د اېپېک ۳۲ مه سرمشریزه به د اسيا او ارام سمندر سيمې د پرمختګ هڅونه پیاوړې کړي
د اېپېک ۳۲ مه سرمشریزه به د اسيا او ارام سمندر سيمې د پرمختګ هڅونه پیاوړې کړي لیکوال: ازاد خبریال او د سیاسي چارو شنونکی اندیښمن ځاځی چین او امریکا چې اوس مهال په نړۍ کې دوه ستر اقتصادي قدرتونه بلل کيږي له کالونو را په دې خوا په اقتصادي ناندریو کې ښکیل دي. دا ناندرۍ د سوداګرۍ، ټیکنالوژۍ، پانګونې ، په سیمه او نړۍ کې د سیاسي نفوذ پر سر روانې دي. د چین او امریکا تر منځ دا اقتصادي ناندرۍ چې ډېر کله ورته د (سړې اق
د وجدان تمدن: د لوېدیځ د اخلاقي بحران په وړاندې بدیل/۴
د وجدان تمدن: د لوېدیځ د اخلاقي بحران په وړاندې بدیل/۴ سره د دې چې په تېرو پېړیو کې لوېدیځ تمدن د علمي، اقتصادي او نظامي پرمختګونو په برخه کې د ځواک او اغیزمنتوب بېسارې بریاوې لري، خو د اخلاقو او انساني وجدان سره یې اړیکه ډېره کمزورې شوې. علم د ځواک، اقتصاد د ګټې او سیاست د تسلط او مطلقې واکمنۍ وسیله ګرځېدلې چې دا ټول په ګډه د لوېدیځ تمدن د داخلي تضاد یوه ستره نښه ده! د دې اخلاقي او وجداني تضاد په حل کې ښه دا ده چې موږ داسې فلسفي مکتبونو ته مراجعه وکړو چې د انساني روح د ودې، د ټولنیز
تحول فرهنگ سیاسی؛ کلید طلایی وحدت و ثبات ملی در افغانستان (بخش سوم)
۷. ویژگیهای فرهنگ سیاسی مطلوب برای افغانستان فرهنگ سیاسی مطلوب برای افغانستان باید بر پایهٔ ارزشها و اصولی شکل گیرد که همزمان بتوانند میان اقوام، مذاهب و گروههای اجتماعی احساس همبستگی ملی را ایجاد کنند و بنیانهای ثبات و توسعهٔ سیاسی را تقویت نمایند. در چنین فرهنگی، شهروندی فعال، قانونمداری، عدالت، مدارا، شفافیت، اعتماد متقابل و مسئولیتپذیری سیاسی از اصول اساسی بهشمار میروند. فرهنگ سیاسی مطلوب، تفاوتها را نه منبع تفرقه، بلکه عامل غنا و تکامل اجتماعی و ملی میداند. در این چارچ
د لوېدیځ تمدن د علمي او فرهنګي پرمختګ او نظامي ــ سیاسي تجاوز ترمنځ تضاد
د لوېدیځ تمدن د علمي او فرهنګي پرمختګ او نظامي ــ سیاسي تجاوز ترمنځ تضاد د پنځلسمې او شپاړسمې پېړۍ د سمندرۍ اکتشافاتو دور، د لوېدیځ د تمدني او اقتصادي پراختیا پیل وو؛ خو هممهاله یې د استعماري سلطې بنسټ هم کېښود. د اسپانیې، پرتګال، هالنډ، فرانسې او انګلستان استعماري سیالیو د« تمدن د خپرولو» تر پوچ شعار لاندې د اسیا، افریقا او لاتین امریکا ولسونه د طبیعي زیرمو، کاري ځواک او عقیدې له پلوه وتروړل! د تمدن د خپرولو او رسولو « Civilizing Mission»، مفکوره د لوېدیځ د اخلاقي بر ترۍ او له نورو څ
تحول فرهنگ سیاسی؛ کلید طلایی وحدت و ثبات ملی در افغانستان (بخش اول)
۱.خلاصه این مقالهٔ علمی ـ تحلیلی و رهنمودی بهمنظور اشتراک در ششمین کنفرانس علمی و سیاسی مجمع دانشمندان و متخصصان افغانستان تهیه گردیده است؛ کنفرانسی که با هدف استماع طرحها و نظریات اندیشمندان کشور، تحت عنوان «ایجاد وحدت نظر در جهت تدوین یک طرح ملی و همهجانبه برای استقرار ثبات دایمی در کشور» به تاریخ یکشنبه، ۲۶ اکتوبر ۲۰۲۵، از طریق برنامهٔ زوم برگزار شد. با توجه به اینکه برای هر ارائهکننده در این کنفرانس ـ همانند پنج کنفرانس پیشین ـ تنها پانزده دقیقه وقت تعیین گردیده بود،
په بهر کې د افغانستان ديپلوماتيک مرکزونو ته لنډه کتنه
په وروستۍ نيمه پېړۍ کې په افغانستان کې بېلابېلې واکمنۍ رامنځ ته شوې دي، چې افغانستان يې له ډېرو ستونزو سره مخامخ کړی دی او له دې سره غبرګ په بهر کې افغان ديپلوماتيک مرکزونه هم له ګڼشمېر ستونزو او ګواښونو سره مخامخ شوي دي. وروسته د طالبانو له دويمځلي يا بيا راتګ سره او د لوېديز-اشغال له ختمېدو سره د افغانستان په ديپلوماتيک مرکزونو کې هم خپلسري او سليقوي چلندونه نور هم پیاوړي شول او له کنټروله ووتل. په دې څو کرښو کې به هڅه وشي، چې په بهر کې د افغان ديپلوماتيک مرکزونو فعاليتونو ته لنډه کتنه وشي.
نامه ای سرگشاده، از طرف شهید سید قطب برای مردم مجاهد غزه
با مشاهده صحنه های از نسل کشی مردم رنج دیده فلسطین و غزه و ائتلاف و توطئه صلیبیزم و صهیونیزم و نفاقیزم علیه امت اسلامی و با مطالعه نوشته ها، تحلیل ها و پیش بینی های شهید سید قطب، به این نتیجه می رسیم که در این لحظات سخت و دشوار و در آتش خانه این جنگ های صلیبی و صهیونیستی ویرانگر که مسلمانان عموما و بویژه مردم فلسطین و غزه، قرار دارند، شهید سید قطب، از کلکینچه قبر خود به طرف مردم عذاب دیده غزه نگاه می کند و در حالیکه اشک های این بندگان مؤمن و مجاهد را پاک نموده و از آن ها دلجویی می کند و برای
نقش اساسنامه در زندگی و فعالیت حزبی
در مقالهٔ پیشین تحت عنوان «اساسنامهٔ حزب چیست و چه چیز را در خود میگنجاند» یادآور شدم که اساسنامهٔ حزب در کنار مرامنامه، یکی از مهمترین اسناد حزبی به شمار میآید. همانگونه که هیچ حزب معاصری بدون مرامنامه موجودیت نمییابد، بدون اساسنامه نیز امکان فعالیت مشروع و پایدار ندارد. اساسنامه بهمثابهٔ یک سند حقوقی معتبر، نقش «قانون اساسی حزب» را ایفا میکند. این سند اهداف، ساختار تشکیلاتی، حقوق و مکلفیتهای اعضا، شیوهٔ انتخاب رهبری و سایر قواعد درونحزبی را روشن میسازد. همچنین علت و هدف ایجا
اساسنامهٔ حزب چیست و چه چیز را در خود میگنجاند؟
هر حزب سیاسی برای سازماندهی، فعالیت، شفافیت و تبیین اهداف خود دارای اسنادی مشخص است. اساسنامهٔ حزب در پهلوی مرام حزبی یکی از مهمترین اسناد حزب محسوب می گردد. اساسنامه آن سند رسمی و حقوقی حزب است که در آن ساختار، فعالیتها، اصول و چگونگی وظایف یک حزب سیاسی تعیین میگردد. این سند حیثیت «قانون اساسی» حزب را دارد و همه اعضای حزب باید آن را بپذیرند و از آن پیروی کنند. به عبارت دیگر، اساسنامه سندی حزبی است که نشان میدهد یک حزب سیاسی چگونه ساخته میشود، چگونه کار میکند و چه اصول و وظایفی دارد.
د اوبو لګولو د عصري سیستمونو ډولونه
په تیر پسي..... دویمه برخه د اوبو لګولو د عصري سیستمونو ډولونه: قطره يي سیستم (( Drip Irrigation System: په قطره يي سیستم کي اوبه د پایپونو په ذریعه چي د بوټو څنګ ته نږدي ایښودل کیږي او د یو څڅوونکي آلي (قطره چکان) په واسطه چي د کنترولر رول لري مستقیمآ د نبات ریښي ته رسول کیږي د اوبو لګولو په قطره يی سیستم کي ددي دپآره چي اوبه په پایپ کي جریان پیدا کړي د کم فشاره پمپ څخه ګټه اخلي،.د قطره يي سیستم موثریت په دي کي دي چي د بوټي (نبات) د ضرورت وړ اوبه په دقیق ډول تنظیمیږي او اوبه
د سیاسي ګوندونو په جوړولو او فعالیت کې د مرام اهمیت او ضرورت
انسان له اوله په ټولنیز ژوند کې د ګډو موخو لپاره د ډلو، ټولنو او اتحادیو جوړولو ته اړتیا لرلې ده. سیاسي ګوندونه د انسانانو د ګډ ژوند او سیاست د تنظیم له اړتیاوو څخه منځ ته راغلي. که تاریخ ته وکتل شي، د سیاسي ګوندونو جرړې د یونان او روم د لرغونو تمدنونو په زمانه کې موندل کېږي، خو هغه وختونه یوازې د اشرافو او ځانګړو طبقو ډلې وې، د نن ورځې په معنا منظم ګوندونه نه وو. د ملګرو د موندلو او د ډلو جوړولو د اړتیا په دوام د بورژوازي نظام په دوران کې د دموکراسۍ له ودې سره جوخت د سیاسي ګوندونو د جوړ
د سیاسي ګوند اساسي او تشریفاتي سندونه
د یوه سیاسي ګوند او د هر سیاسي او ټولنیز سازمان د جوړولو لپاره عموماً یو لړ اساسي اسنادو او اداري- تشریفاتي کارونو او توافقي لیکل شویو شیونو ته اړتیا وي. دا اسناد د هر هېواد او یا په یوه هېواد کې د مختلفو تاریخی دورو د قوانینو او ټاکنیزو کمیسیونونو له مخې یو له بل سره لږ یا ډیر توپیر کولی شي، خو په عمومي ډول په هر حال او هر وخت کې د ګوند او سازمان د جوړولو له پاره ځینې بنسټیز سندونه او نور تشریفاتی لیکلی شیونه او یا جوړکړی څیزونه اړین ګڼل کيږي. دا اسناد په ټوله کې کولای شو په دوو برخو وویشو:
د یرغلونو په وړاندې د افغانستان او چین یو شان مبازره، خو متفاوت پرمختګونه
د یرغلونو په وړاندې د افغانستان او چین یو شان مبازره، خو متفاوت پرمختګونه لیکوال: ازاد خبریال: انديښمن ځاځي سریزه چین او افغانستان، سره له دې چې په جغرافیه، کلتور او سیاسي جوړښت کې لوی توپیرونه لري، خو یوه ګډه تجربه هم لري، چې د بهرنیو یرغلونو پر وړاندې اوږده او نه ستړې کېدونکې مبارزه ده. دواړه ملتونه د داسې تاریخ شاهدان دي چې که له یوې خوا یې د پام وړ ویاړونه تر لاسه کړي خو بل خوا همدغو یرغلو
څرنګه د صحرایی کېدلو مخه ونیسو ؟
(پنځمه او وروستۍ برخه) په تیره څلورمه برخه کې مو د دښتي یا صحرایې کېدلو پر اغېزو خبرې وکړې. په دې وروستۍ برخه کې به د دښتي یا صحرایې کېدلو پر مخنیوي خبرې وکړو. د صحرایې کېدلو د مخنیوي لپاره اغېزمنه مبارزه، یو لړ ړومبنیو ترکیبي او رغوونکو کړنو ته اړتیا لري. لکه د ځمکې پایښت لرونکې مدیریت، د ځنګلونو د بیا سمسورولو طرحې او د اوبو د ساتنې او مدیریت اغیزمنې ستراتیژۍ کولای شي، د خاورې د تخریب مخه ونیسي او د طبیعیت او په زیان منو شویو سیمو کې د ټولنو مقاومت زیات کړي. راځئ چې یاد شوي
د دښتي یا صحرایي کیدلو اغېزې
څلورمه برخه په تیره ( دریمه برخه) لیکنه کې مو د صحرایې کیدلو په عواملو، سببونو یا لاملونو خبرې وکړی. په دې برخه کې به د صحرایې کیدلو په اغېزو او عواقبو یا پایلو رڼا واچوو. صحرايي کېدل، چې زیاتره د انساني فعالیتونو لکه د ځنګلونو وهلو او ښاري پراختیا له امله رامنځ ته کېږي، چاپیریالي، ټولنیز او اقتصادي بدلونونو له ځان سره لري، چې دا بدلونونه بیا په راتلونکې کې د یو زیات شمیر نورو ستونزو سبب کیږي. ښه به وي چې پر چاپیریالي، ټولنیز او اقتصادي ثبات، د صحرایې کیدلو منفي اغیزې نورې هم
