روانې چارې او بېلابېل
تجاران قومی- مانع شکلگیری و استحکام ملت و بازتولید استبداد در افغانستان
یکی از ریشهایترین معضلات سیاسی و اجتماعی افغانستان، حاکمیت و نفوذ تیکهداران قدرت، جنگسالاران و تجاران قومی است؛ افراد و گروههایی که در ظاهر خود را نماینده و مدافع یک قوم یا منطقه معرفی میکنند، اما در عمل به دشمنان اصلی همان قوم و مردم محل خویش بدل میشوند. تجربهٔ چند دههٔ اخیر بهروشنی نشان میدهد که این افراد پیش از هر کس و بیش از هر گروه دیگر، بر مردم خود ستم روا داشتهاند و منافع شخصی و گروهی خویش را بر کرامت انسانی و حقوق اساسی جامعه ترجیح دادهاند. جنگسالاران و تجاران قومی
تر څو چي عقلانیت وي!
په عمومي توګه سوله د جوړجاړي، پخلاینې، د شخړو د پای ته رسول، د تاوتریخوالي نشتوالۍ او په نفس یا روان کي د داخلي او بهرنۍ سکون معنی لري. سوله معنا د جګړي بندیدل، د نورو انسانانو بشری خوندیتوب، فزیکي او رواني امنیت ته درناوي کول، صحی خدماتو ته لاسرسۍ، پرته له تبعیضه نر او ښځي ته د تحصیل زمینه سازي، د سیاست او د بیان آزادي یا هم د نظر د اظهار حق او د نورو انسانانو ټولو مدني آزادیو ته درناوی کول سوله ده. د اسلام په دین کي سوله په خیر تعبیر شوي. سوله یو پراخ مفهموم دی. سوله د فلسفي علومو په اس
سرمایهداری لیبرال و واکنش سوسیالدموکراسی تقابل، اصلاح یا همزیستی انتقادی؟
مقدمه سرمایهداری لیبرال بهعنوان نظام مسلط اقتصادی- سیاسی جهان معاصر، مدعی آزادی فردی، بازار آزاد و حداقل مداخلهٔ دولت در امور اقتصادی و اجتماعی مردم است. این نظام، بهویژه پس از فروپاشی بلوک شرق (سیستم سوسیالیزم عینی)، خود را «تنها بدیل ممکن» معرفی کرده است. با این حال، پیامدهای اجتماعی، طبقاتی و انسانی آن، واکنشهای فکری و سیاسی گستردهای را برانگیخته که یکی از مهمترین آنها سوسیالدموکراسی است؛ جریانی که نه خواهان نابودی کامل سرمایهداری است و نه تسلیم بیقیدوشرط در برابر آن میباشد.
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و دوم در ادامه گذشته 2- خصوصیسازی و تأثیرات منفی آن البته نظام های اقتصادی کمونیستی و کاپیتالیستی که هردو تحت عناوین و ایدئولوژی های مختلف و متفاوت، اما با هدف واحد، که همانا چور و چپاول نمودن منابع و ثروت های جوامع می باشد، و این چور و تاراج گری در نظام کمونیستی توسط اعضای حزب کمونیست و در نظام کاپیتالیستی توس
چینایان ولي په افغانستان کې پر مهمو پروژو کار نکوې ؟
په افغانستان کې د چین د رول په اړه دوه جلا نظرونه شتون لري ، لومړی نظر دادی چې د چینیانو حضور او فعالیت د افغانستان په ګټه دی، ځکه چې افغانستان کې موجوده شرایطو ته په کتو کابل د بیجینګ سیاسي او اقتصادي ملاتړ ته په دې وخت کې زیات ضرورت لري . ځیني بیا په دې باور دي چې چین افغانستان کې دخپلو امنیتي او اقتصادي موخو په لټه کې دی او افغانستان د پرمختګ او مرستې دپاره کوم منظم روښانه پلان نلري . ددې ښه بیلګه د لوګر ولایت دعینک مسو کان د کار نه پیلول یاده وي او وایې که چین له افغانانو سره اخلا
چي کله منطق تمام شي، څه به پیښ شي؟
خپل غوښتنو او موخو ته د رسیدو دپاره د قهریه قوي اعمال او د ځواک کارول جګړه بلل کیږي، په انفرادي کچه د دوه اشخاصو ترمنځ فزیکي برخورد یا فزیکي ټکر جګړه ګڼل کیږي، خو په ټولیز ډول د دوو مخالفو ډلو، دولتونو یا ملتونو ترمنځ دوامداره شخړه (نظامي تصادم) ته جګړه ویل کیږي، په دا وروستیو کې د Polemology تر نامه لاندې د جګړې پېژندنې علم رامنځته شوی چې په ګڼو پوهنتوني علمي بحثونو کې تر مطالعې لاندې نیول کېږي. ایتالوی فرانکو فورناري د روانکاوی (روانشناسی) اړوند یو مبحث کي،جګړه د داخلي کیفیت یا غوسې د اظهار
د نن نړۍ، د سبا اندېښنې
نننۍ نړۍ داسې پېچلي پړاو ته رسېدلې چې پکې د هېوادونو تر منځ بېباوري، سیالي او شخړې تر بل هر وخت ډېرې شوې دي. هغه نړیوال نظم چې له سړې جګړې وروسته د نسبي ثبات هیله ترې کېده، اوس ورو ورو خپل ځای یوې ناآرامې او بېثباته فضا ته پرېږدي. جګړې نور یوازې د دوو هېوادونو ترمنځ محدودې نه دي، بلکې د امريکا ، اروپا او نورو سترو ځواکونو د سیاسي نفوذ، اقتصادي ګټو، انرژي، وسلو او ټکنالوژۍ د سیالیو برخه ګرځېدلې دي. د اوکراین جګړه، د منځني ختیځ دوامدار کړکېچ، د اسیا او ارام سمندر په سیمه کې زیاتېدونکی تاوتریخ
د ښاغلي انورالحق احدي مرکه
د انورالحق احدي مرکه مې د سمیع مهدی سره واورېده. د احدي فامیلي اړیکې د هغه شخصي حریم د احترام وړ دی خو د بحث وړ نه دي چې ځینو کسانو یې په اړه منفي تبصره کړې. ګوندي اړیکې یې هم مدني حق او د بحث وړ نه دی. سیاسي دریځ او په نوموړي مرکه کې یې څرګندونې د تبصرې وړ ګڼل کېدای شي. د ماضي په توپیر چې پښتنو کې چا د حق او د زړه خبرې په ډاګه نه دي کړي او دود داوو چې ملا فریده، خوله پټه بهترې ده! نن هر چا ته دا زمینه مساعده ده چې د حق او د زړه خبره په څرګنده وکړي. احدي د ډېرو پښتنو روشنفکرانو په توپیر چ
نظریات قومگرایانه و راسیستی مردود است!
۱. مقدمه مقالهٔ حاضر با عنوان «نظریات قومگرایانه و راسیستی مردود است» نخستینبار در ۲۴ جنوری سال ۲۰۱۷ (نه سال پیش از امروز) در مطبوعات چاپی افغانستان و شبکههای اینترنتی و اجتماعی داخل کشور منتشر گردید. هدف اصلی از نگارش آن، هشدار دادن نسبت به پیامدهای ویرانگر قومگرایی، راسیسم و تفکرات مبتنی بر برتری نژادی و تباری در بستر جامعهٔ چندقومیتی افغانستان بود؛ تفکراتی که در تجربهٔ تاریخی کشور، همواره به تعمیق شکافها، تضعیف همبستگی ملی و بازتولید بحران انجامیدهاند. با گذشت چندین سال، متأس
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیست و یکم در ادامه گذشته - صندوق بین المللی پول و جهان اسلام سالهاست که جهان اسلام، هدفِ یکی از پنهانترین و پیچیده ترین نوع جنگ، که جنگ نرم اقتصادی می باشد، قرار گرفته است و برای کشورهای اسلامی که توسط نظام اقتصادی تحمیلی غرب و توسط برنامه های درسی تحمیلی، قصداً عقب نگه داشته شده اند، به جای متفکر، تکنوکرات تربیه
سوسیال دموکراسی؛ تمایز مفهومی، تجربهٔ تاریخی و امکان بومیسازی در افغانستان
مقالهٔ را تحت عنوان (چرا نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا آغاز میشود؟) به تاریخ ۱۹ جنوری سال روان ۲۰۲۶م در انترنت و صفحهٔ فیسبوکی خویش به نشر رساندم که علاقمندان زیاد آن را خوانده، پسندیده و هم نقد کرده اند. در این مقاله می خواهم در مورد بعضی نکات مهم و سوالات مطروحه در یک مقالهٔ تحلیلی و آزاد پاسخ های ارائه بدارم. بحث پیرامون سوسیال دموکراسی، اگر قرار است به فهم نظری و کاربست اجتماعی بینجامد، ناگزیر باید از خلط مفاهیم، تعمیمهای هویتی و روایتهای کلان نامرتبط پرهیز کند. سوسی
ولې سوله ايز ژوند په خشونت بدليږي
انسانان جبراا بايد اجتماعي او معاشرتي ژوند مخته بوزي . په تجرید او انزوا کې ژوند کول ناممکن دي . همدا وجهه ده چې انسانانو د ټولنې د واړه واحد (کورنۍ) نه نيولې تر لوی واحدونو ملت او بشريت پورې ټولنې تشکيل کړې دي، څو يو دبل تر څنګ په همکارۍ او همبستګۍ ژوند وکړي . خو ځنې وخت د انسانانو په منځ کې په وړه او لويه کچه د همکارۍ او تعاون په ځای فزيکي ټکرونه او تاوتریخوالۍ راشي . خشونت-خصومت د سوله ايز،همغږي او متوازن ژوند په ځای حاکم شي او د لويو مصیبتونو او د ډېرو ځاني او مالي تاوانونو سبب شي
Quantum Pascal Tech
ما زمانیکه از نانو حرف میزنیم واهمیت ان درسیاست وعدالت تحت بررسی قرار میدهیم باید مقیاس واحد نانو را در قانون نیوتن در نظر بګریم که بطور مختصر به آن پرداخته میشود: مواد نانو به ان مواد اطلاق می ګردد که حداقل اصلا یکی از ابعاد آنها در محدودهٔ [ \(\) تا \(\)] نانومتر (\(1\text{\ nm}=10^{-9}\text{\ m}\)) قرار دارد. در این مقیاس، مواد الف-خواص نوری ب-الکترونیکی ج-مکانیکی ه-و ترموفیزیکی منحصربهفردی نشان میدهند. این مواد به سه دسته کلی نانوساختارهای صفر بعدی (ذرات)، یکبعدی
ولې ایران له یوه اکثریت سني مسلمان ټولنې څخه یوې اکثریت شیعه مسلمانې ټولنې ته واوښت؟
ولې ایران له یوه اکثریت سني مسلمان ټولنې څخه یوې اکثریت شیعه مسلمانې ټولنې ته واوښت؟ یو علمی تحقیق! سریزه: نننی ایران د دولسامامي شیعه اسلام د اصلي مرکز په توګه پېژندل کېږي. داسې مذهبي هویت چې د دغه هېواد پر سیاسي نظام، حقوقي جوړښت او ملي کلتور ژور اغېز لري. خو دا هویت د تاریخ له پيله نه وو. تر شپاړسمې پېړۍ پورې، ایران په پراخه توګه یو سني مسلمان هېواد و او شیعه ټولنې یوازې په ځینو ښارونو او سیمو کې موجود وو. د ایران بدلون له سني اکثریت څخه شیعه اکثریت ته د اسلامي نړۍ په تاری
په کابل کې د داعش برید او د پنجاب د تمساح اوښکې!
په کابل کې د داعش برید او د پنجاب د تمساح اوښکې! په رسنیو کې پرله پسې ویل کېږي چې د خیبر په تیرا، د پنجابي پوځ په عملیاتو کې د دې سیمې په زرګونو اصلي اوسېدونکي په زور او تشدد ایستل کېږي او له سیمې په ناڅرګند برخلیک کوچ ته اړ کېږي! د پنجابي پوځ پلان دا دی دې سیمه کې چې د تیرا غرنۍ او ځنګلي برخه ده، د داعش سلګونه وسلوال ځای پرځای کړي. باخبره سرچینې وایې« په تیرا سیمه کې پیل شوي پوځي عملیات په اصل کې د داعش ډلې د یوه مهم قومندان(حافظ زبیر موحد) لپاره د سیمې د خالي کولو اقدام دی چې له خپل
ټکنالوژي، سیاست او د عدالت پوښتنه
ایا د نوې زمانې په راتګ سره ټولنیز فکرونه زاړه شوي؟ ځینې کسان ځای ځای داسې نظر وړاندې کوي چې د نویې زمانې په راتګ سره چې نړۍ د نانوتکنالوژۍ (Nanotechnology) او روباټونو پر لور روانه او له حکومتونو سره د مستقیمو معاملو رول زیاتیږي، نور د شعارونو او ټولنو دوران تېر او دا د تاریخ کندو ته سپارل شوي دي . په دې مختصره لیکنه کې په نوې زمانه کې د ټکنالوژۍ او ټولنیزو فکرونو د اړیکو په اړه یو ځغلند نظر اچوو. بلې، نړۍ د بېساري تخنیکي بدلونونو له پړاو څخه په چټکۍ تېریږي. مصنوعي ځیرکتیا، نانو
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد
سازمان ملل متحد، نه سازمان است نه ملل است و نه هم متحد عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت بیستم در ادامه گذشته 4- صندوق بین المللی پول، یک خنجر اقتصادی علیه مسلمانان یکی از اهرم های نظام استکباری غرب آدمکش که در پوشش یک سازمان تخصصی بینالمللی و در پس نقاب دروغینِ علمی، تخصصی، بین المللی و بشر دوستی، خود را پنهان نموده است، صندوق بین المللی پول می باشد که سیاست های توصیه شده توسط این صندوق و سازمان شیطان
چرا نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا آغاز میشود؟
سخن نخست: سقوط جمهوری اسلامی افغانستان به فروپاشی یک نظم سیاسی- حقوقی انجامید که در چارچوب آن، نظام حزبی و ساختارهای نهادی پیشین نیز مشروعیت و کارکرد خود را از دست دادند. این مقاله استدلال میکند که آغاز فعالیت نهضت جدید سوسیالدموکراسی افغانستان از ابتدا، نه یک انتخاب سلیقهای، بلکه پاسخی عقلانی به گسست ساختاری نظم گذشته، فرسایش نهادی احزاب پیشین و فقدان یک سنت سوسیالدموکراسی نهادینه در کشور است. مقاله نشان میدهد که تنها با تعریف نو از هویت، برنامه و سازماندهی سیاسی میتوان زمینهٔ شکل
ښځه او د ملا له خولې د هغې بدل انځور
ښځه او د ملا له خولې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: څلورمه برخه حبیب الله بچه سقاو چې په ۱۹۲۹ کال، د یوې لنډې مودې لپاره کابل کې واک ته ورسید، د مجددي د کورنۍ په ملاتړ په یو فرمان کې څرګندوی چې د افغاني ښځو دنده خوشایان ټول او موټي کول دي. دی وایې، د نجونو ښوونځي وتړۍ چې دوی خپلو دندو ته وګرځي او یوازې خپلو دندو ته پام ولري. بچه سقاو دا پرېکړه پخپلسر نه وه کړې، بلکې د مجددي کورنۍ په مذهبي ملاتړ یې ترسره کړې وه. مجددي کورنۍ چې خپله یوه ازاده اوعیاشه کورنۍ وه، د غازي امان الله خان د تجدد
لطیفه
دایران انقلاب په کال ۱۹۰۶م کې ټول ولس اوفوج په دو ډلو وویشل شو : یوې ډلې غوښتل چې ټول واک دشاه په قبضه کې وی دوی ته یې استبدادیان ویلې. دومې ډلې غوښتل چې اختیارات باید د پارلمان اومنتخبو تعلیم یافته وزیرانو لاس کې وی اوداډله دمشروطه په نوم یادېدله. دغو دو ډلو لکه اسلام آباد او کابل / کندهار هرځای کړکیچونه سره درلودل او ملک کې یې له بی نظمی، انارشۍ، سرتمبګی او نا اهلی اخری درجې ته رسېدلې وه! په دې ورځو کې یو نااهله ملا تهران ته تللو کله چې ښار ته نژدې شو یو فوجی هغه سملاسی ودراوه اوپوښ
ښځه او زموږ په دود او کلتور کې د هغې بدل انځور
ښځه او زموږ په دود او کلتور کې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: دریمه برخه زموږ د ادبي چاپیریال تر څنګ، د دود او کلتور په ځینو برخو کې هم د میرمنې ځای چندان د درناوۍ او احترام وړ نه ښکاري. دا چې ویل کېږي«ښځه په کور یا په ګور»، زموږ په چاپیریال کې د ښځو په اړه تر ټولو ناوړه او بې انصافه څرګندونه ده. دا چې دغه څرګندونه به له پردي کلتوره زموږ ټولنې ته راغلي وي او یا به زموږ خپله وي، یوې څېړنې ته اړتیا لري. زموږ په ټولنه کې یو شمېر متلونه، عادتونه او نالیکلې څرګندونې شته چې د ځينو شعر
د طالبانو د حکومت په مشرتابه کې اختلافات او ریښې یی
د ۲۰۲۱ کال په اګست کې افغانستان کې د طالبانو بېرته واک ته رسېدل د دې هېواد په سیاسي تاریخ کې یو مهم بدلون و. له شلو کلونو جګړې وروسته، چې طالبان پکې د امریکی او د هغې د متحدینو له ملاتړه برخمن حکومت پر ضد جنګېدل، دغه ډله یو ځل بیا د افغانستان واک په لاس کې واخیست او د اسلامي امارت د بیا ټینګښت اعلان یې وکړ. د واک له نیولو وروسته، د طالبانو مشرتابه هڅه وکړه چې ځان د یوه منظم، متحد او قوي حکومت په توګه وښيي. خو له نږدې څېړنې څرګندېږي چې طالبان یو واحد او همغږی غورځنګ نه دی. د دې ډلې په مشرتابه
ښځه او زموږ په ادبي چاپیریال کې د هغې بدل انځور
ښځه او زموږ په ادبي چاپیریال کې د هغې بدل انځور انتقادي نظر: دوهمه برخه د پښتو د ځینو لنډیو سربېره چې د دې لړۍ په لومړۍ برخه کې ورته اشاره وشوه، په ځینو پښتو شعرونو کې هم د ښځې بدل انځور پریمانه لېدل کېږي چې په لاندې کلمو کې پټ شوی دی: پرده، ستر، حیا، ناموس، غیرت، عفت، کور، پټ تیا، ښکاره توب، فتنه، حجاب، وفا، جفا او داسې نور. دا کلمې په شعرونو کې زیات وخت د استعارو، تشبهاتو، کنایو او اشارو په بڼه کارېدلي او د ښځو بدل او پیکه انځور یې وړاندې کړی! په پښتو شعرونو کې یو شمېر شاعرا
ټولنیزې شبکې څنګه وکارول شي!؟
په ننني ټکنالوژیک عصر کې فیسبوک او نورې ټولنیزې شبکې زموږ د ارتباطاتو یوه مهمه برخه ګرځېدلې ده. دغه شبکې د اړیکو جوړولو، معلوماتو شریکولو او د نويو نظریو د زده کړې لپاره غوره وسیله ده. خو ددې ترڅنګ کاروونکي باید هڅه وکړي یوازې هغه مطالب، مضمونونه او معلومات خپاره کړي، چې د خلکو لپاره د لوستلو ارزښت ولري. په دې وروستیو کې د کابل ښاروالۍ له لوري په څلورلارو کې د لیکدړو نصب ترسره شوی، چې د سیمو نومونه په دواړو ملي او انګلیسي ژبو ذکر شوي دي. دا یو ښه اقدام دی، چې خلکو سره د سیمو د پېژندنې او
د ټولنې په پرمختګ کې د ځوانانو مسئولیتونه!
ځوانان د ټولنې هغه بنسټیز او فعال قشر دي، چې نه یوازې د ټولنې د ښه والي؛ بلکې د هېواد د آبادۍ او پرمختګ لپاره تر ټولو زیات مسوولیت پر غاړه لري. د ځوانانو د مسئولیتونو د ښه پوهېدو لپاره اړینه ده، چې په لومړي سر کې ټولنه وپېژنو، چې ټولنه څه ته وایي؟ ټولنه د انساني ژوند هغه چاپېریال دی، چې وګړي پکې د ګډو موخو، اصولو او ارزښتونو پر بنسټ یو له بل سره ژوند کوي. کله چې وګړي سره یو ځای او مېشت شي، ټولنه رامنځته کېږي. په هره ټولنه کې درې ډوله وګړي ژوند کوي؛ ماشومان، ځوانان او مشران. په دې لیکنه کې
