مقالې
د خاموشو انسانانو سیاست
شپاړسمه برخه ..... په تیر پسي زه خو په دولتي بست کي مقرر شوم مګر دا چي زما د بست تنخوا ډیره کمه وه او یواځي هغه وخت 2500 افغانۍ وه چي شاوخوا 50 امریکايي ډالره کیده وه، زما تشویش رفع نشو، ځکه مونږ د طالبانو په امارت کي سخت اقتصادي ستونځي ګاللي وي، د د تنظیمي اندوخړ او بیا ورپسي طالبانو د امارت د زده کړي سیستم له امله په تیارو کي ساتل شوي نسل وو، نړیوالو ژبو او معلوماتي تکنالوژی بیا خاص انجنیری سافت ویر پروګرامونو برخه کي مو معلومات زیر صفر په دي وو چي د زده کولو امکانات يی راته نه وو ب
آیا هر نیرویی که علیه طالبان میجنگد، شایسته حمایت است؟
آیا صرفِ مخالفت با طالبان، هر جریان سیاسی یا نظامی را به نیرویی مشروع و قابل حمایت تبدیل میکند؟ آیا هر جبههای که در هر نقطهای علیه طالبان سلاح بردارد، سزاوار تحسین و پشتیبانی است؟ پاسخ روشن است: نه خیر. مخالفت با طالبان، بهتنهایی، نه مشروعیت میآفریند و نه شایستگی. در اندیشه سیاسی و فلسفه حکمرانی، مشروعیت یک جریان تنها از دشمن مشترکش با ما ناشی نمیشود، بلکه از اهداف، ارزشها، شیوه عمل، پیشینه و برنامهای که برای آینده کشور ارائه میکند، سرچشمه میگیرد. اگر تنها به این دلیل از
د وطن دردمنو بچيانو ته!
د وطن دردمنو بچیانو ته! کال ۱۳۷۷ پيښاور نن دی که سبا دی ، مونږ روان یو،دا خمکه دا وطن دا جهان او دا آرمانونه به تاسو ته بچیانو پاتي کیږي ،دا وطن ستاسو د مټو،او ستاسو د زیاراو همت انتظار کاږي . دا باغونه دا ډاګونه به ټول تاسي ته درپاتي وي ،مونږ به نه یو ،خو په دي ښه وپوهیږئ ،چې د وطن د انتظارسترګي ستاسو په لور دي ،ځکه د فنا په دي کاروان کې ،د ډیرو دردمنو وخت نور پوره شوی ،یاني د فاني دنیا څخه روان دي . د دوي تګ د دي فاني دنیا څخه د ژوندیو دردمنو په زړونو کې ،ویره اچوي ځکه هر چاته د
تکړه دېپلومات
د افغانستان پخوانی اوږد مهاله ديپلومات او تکړه څېړونکی عبدالغفور روان فرهادي وفات شو. «انا لله وانا الیه راجعون» د افغانستان د فرهنګ او نړیوالې چارو او ډيپلوماسۍ یو له مخکښو څېرو څخه عبدالغفور روان فرهادي د يکشنبې په ماښام کې (۲۶ مه جولای) د امریکا د سنفرانسيسکوSan Francisco په ښار کې د ۹۶ کلنۍ په عمر وفات شو. نوموړی د تاریخ، شعر او ادبي نقد په برخه کې يو پېژندل شوی ليکوال او د افغانستان له تکړه ډيپلوماتانو څخه و ه چې له يوې لسيزې زيات یې په ملګرو ملتونو کې د افغانستان
شایستهسالاری؛ بنیان عدالت اجتماعی و پیششرط حکمرانی کارآمد
عدالت اجتماعی، بهعنوان یکی از بنیادیترین ارزشهای دولت مدرن، زمانی معنا و تحقق عینی مییابد که فرصتهای خدمت عمومی بر مبنای اصل برابری و شایستگی در اختیار شهروندان قرار گیرد. فلسفه سیاسی معاصر و نظریههای حکمرانی خوب بر این اصل اتفاق نظر دارند که مشروعیت، کارآمدی و پایداری نظام سیاسی، در گرو استقرار یک نظام اداری مبتنی بر شایستهسالاری، حاکمیت قانون و برابری فرصتها است. از همین رو، انتصاب و استخدام در نهادهای دولتی باید بر پایه تخصص، تجربه، شایستگی حرفهای، تعهد اخلاقی و کارنامه عملی افراد
تکتیک باید د ستراتیژۍ مرستندوی وي (د افغانستان د اوسنیو شرایطو په رڼا کې د ۲۰۲۱م کال د یوې لیکنې اصلاح شوې او بشپړه شوې نسخه)
د لیکوال یادونه دا لیکنه په لومړي ځل د ۲۰۲۱م کال د جولای په میاشت کې خپره شوې وه. اوس د افغانستان د بدلو شویو سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو شرایطو په پام کې نیولو سره، د هغې اصلي ستراتیژیکه مفکوره («تکتیک باید د ستراتیژۍ مرستندوی وي») ساتل شوې، خو متن د ۲۰۲۶م کال له واقعیتونو سره سم اصلاح، تکمیل او غني شوی دی. په دې نوې نسخه کې د جګړې د مهال ارزونې تر ډېره د اوسني وضعیت له تحلیلي لیدلوري سره بدلې شوې او هڅه شوې چې د قضاوت پر ځای د بېلابېلو سیاسي دریځونو منطقي او متوازن انځور وړاندې شي. <
د خاموشو انسانانو سیاست
پنځلسمه برخه .... په تیر پسي د 1380 کال د عقرب په 26 زه د کلي نه، جلال اباد ښار ته راغلم د ښآر فضا او سیاسي حالات بدل وو، حاجي عبدالقدیر د ننګرهار والي تعین شوی وو. مګر د ننګرهار ولایت د امنیتي موضوعاتو کنترول د حضرت علي د وسله والو سرګروپانو لاس کي وو چي اکثریت د ننګرهار د پشه يي قوم څخه دي. د هیواد په شمال صفحاتو یعني قلعه جنګي کي د طالبانو د شکست او هلته زرګونه د مدرسي زلمکي طالبانو (چي اصلا له هیڅ نه خبر نه وو، په تیارو کي ساتل شوي داسي ځوانان ووچي اکثریت د غریب او ناداره کورن
سیاست ماجراجویانه و هزینهای که ملتها میپردازند
تاریخ بشر بارها ثابت کرده است که ملتها بیش از آنکه قربانی دشمنان خارجی باشند، قربانی تصمیمهای نادرست، سیاستهای شتابزده و ماجراجوییهای رهبران و جریانهای سیاسی خود شدهاند. بسیاری از جنگها، بحرانها و ویرانیها، نه از روی ضرورت، بلکه در نتیجه محاسبات غلط، احساسات زودگذر و نادیده گرفتن واقعیتهای جامعه به وجود آمدهاند. سیاست ماجراجویانه به سیاستی گفته میشود که به جای تکیه بر عقلانیت، برنامهریزی ستراتیژیک و تحلیل علمی، از حادثهای به حادثهای دیگر حرکت میکند. این نوع سیاست، بیشتر ب
احصائیه هم ناری وهی
دملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام (UNDP)په ډاګه نارې وهی چې په افغانستان کې د ښځو په نوم د سوداګریزو جوازونو شمېر د تېرو پنځو کلونو په پرتله لس برابره لوړ شوی او دا مهال له لس زرو ډېرې ښځې رسمي سوداګریز جوازونه لري. د UNDPپه خبرپاڼه کې دغه احصایئه راغلي چې د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې د شمېرو له مخې، پر دې سربېره شاوخوا ۱۲۰ زره نورې ښځې هم له رسمي جواز پرته سوداګریز ه ګاه او بیګاه فعالیتونه کوي. UNDP ویلي، سره له دې چې د ښځو پر زدهکړو او کار محدودیتونه او انحصار دوام لري، وړې
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا
بررسی روانشناسانه ازجنایاتِ آمریکا عبدالخالق صارم ............................................................... قسمت چهاردهم درادامه گذشته انسان حتی بعد از مرگ نیز، از شر آمریکای جنایتکار، در امن نیست نکروفیلیا، یک نوع بیماری روانی و اختلال نادر و ناهنجاری شدید روانی در بخش تمایلات جنسی می باشد که فرد بیمار، کشش و برانگیختگی جنسی نسبت به اجساد مردگان می داشته باشد. تعداد زیاد از آمریکایی ها از بیماری روانی نکروفیلیا، رنج می کشند و در نتیجه اخ
شعرونه
د تورتم او تيارې په شعر د (چت جی بی ټي) ارزونه
د چت جی بی ټي ښکلی تبصره او ارزونه زما په دي شعر باندی د شعر په آخره کښي ولولئ سید عبیدالله نادر تورتم او تیارې اعتبار په چـا کې نشته،په هـر چا می شـــک پیداشــو د دنیا په هـــر وګـړي او آشــنا می شـک پــیدا شـــو د دانا په نـوم چې تل کړي،برخــلیک باندی مــو لوبي په دا هســي منور،او په دانا می شـــــک پیــدا شـــو چـې باطن یې وي د دیـــو، او ظاهــر د پرښــــتو وي د دي وخــت په انسانانــو د دنــیا می شـک پیدا شو چې دنیا راته بد رنــګه کړي، او ســـا راڅــخه ا
تورتم او تىارې!
سید عبیدالله نادر تورتم او تیارې اعتبار په چـا کې نشته،په هـر چا می شـــک پیداشــو د دنیا په هـــر وګـړي او آشـــــنا می شـک پــیدا شـــو د دانا په نـوم چې تل کړي،برخــلیک باندی مــو لوبي په دا هســي منور،او په دانا می شــــــک پیــدا شـــو چـې باطن یې وي د دیـــو، او ظاهـــر د پرښــــتو وي د دي وخــت په انسانانــو د دنــیا می شـــک پیدا شو چې دنیا راته بد رنــګه کړي، او ســـا راڅــخه اخــلي نو په خضر د زمان ،او مسیحا می شـــک پـیـدا شــو دمیړانی او وفـ
ګوښه ژوند!
له بی عـــمله زاهـــــــدانو نه پردې کښي یــم ناســـت له ډیره غمه په یــو ګوټ د میکدې کښي یـــم ناســـت درانه بـارونه می راوړي ، د غـــمونـــو، دلـــــــــــــــته د غمو پیټو ســـره ګوټ دي میـــــخانې کې یم ناســـت چې د میــــخورو درناوی په میــکدې کښــــــــي وشي لکه فـقیر د میــــکدې په دروازې کښـــــي یم ناســــت چې دا ظلــمونه وحشـــتونه د دي خــــــــلکو ویـــنم د خپل غمجن زړه سره تل ،په غم خانې کښی یم ناست د خــلایـــــــقو
غزل
غزل ورک دې سي رنګ مهرباني نلري دامهم خوي دجنتي نلري له پيره مه جوړوه خداي مه کوه اطلاع پرغيبو هم نبي نلري خالي کدو اوهم خالي بوتل وی څوک سي پر زړه غم دلالي نلري بس تنهايي دې تل په شا ګرزوي سي څوک غريب وي شتمني نلري پرهغه پلار باندې مې زړه خوږيږي سي پخپل کورکي پاچهي نلري داعمړي هم عجيبه ملا دی کله ملايي کله ملايي نلري محمدعلي عمري مسلم باغ
د اروښاد سید حسن حسن د زدکړه تر عنوان لاندی شعر
د وطن د یو دردمن شاعر ادیب لیکوال ، فلسفی او نظامی شخصیت شهید جنرال سید حسن (حسن) د (زده کړه) تر عنوان لاندی یو شعر چې زمونږ د مکتبونو په نصاب تعلیمی کې هم شامل وو ، چې تعلیمی ، انتباهی ، تربیوی ، او اخلاقی بڼه لري ،او تر اوسه د وطن د مینانو ورد زبان دی ، مرحوم سید حسن(حسن) زده کړه ! په نغمــه لـــــــــکه بلبل، غږیدل زده کـړه پټه خـــوله ویـــــنا د ګـل، له بلبل زده کړه رخت په سر کړه ، له غنچی نه رابهر شه په هوا لـــکه وږمـــــــــه، چلـی
اړیکې جوړول
راشه زړه دې زما کور کړه پاکول یې زما کار دی د زړه درد دې را بربنډ کړه جوړول یې زما کار دی چې دې ورکه کړله لاره استغفار، توبې ته راشه لحظه وره کې راته تم شه لار موندل یې زما کار دی د اخلاص اوښکې دې توی کړه چې دیدار مې در نصیب شي د اخلاص اوښکې درنې دي قبلول یې زما کار دی . که دې لارې شولې بندې یوځل بیا هم رجوع وکړه درته خلاصې به شي لارې، لارښودل یې زما کار دی ما نه وکړه خپله غوښته هغه دم یې درکومه اوس یې غواړه هرڅه غواړې درکول یې زما کار دی له مرګ مخکې ځا
تنګ جهان
تنګ جهان چې په عمر دې شراب څکلي نه وي قضاوت یې کړې د خوند و رنګ په څه میخانې ور خو د ټولو پر مخ خلاص وي توغوي پرې له ممبر خد نګ په څه چې نېشه د بنګ سلا، مۍ ناروا وي فرق نېشه کې د شرابو، بنګ په څه نه له خپل حاله خبر، نه د بل اورې په ټول عمر یې مبهوت و منګ په څه د پردو وفادارۍ کې دې شک نشته د خپل ولس سره کوي نیرنګ په څه له ملا او پیر دې څه په ژوند حاصل کړل له پوهنې نه د وخت کړې څنګ په څه په جرګو سره چې ستونزې هوارېږي ضرورت دی په وطن کې جنګ
اغزن رباطونه!
سید عبید الله نادر اغزن رباطونه څه اوږده، اوږده،مــزلــــونه دي او زه یم چې په هر لوري ، جنګونه دي ، او زه یم په قـــامت زمــــا د عمر، ســـــــر تر پایه د هجـــــــران هــم ګړنګونه دي، او زه یم لاروی د سخــــــتولارو یـــم، دي دَور کې څه اغـــــــزنې رباطـــــونه دي ، او زه یم د غمــــونو دریابــــــونو کې، لاهــــــو یم د دردونـــــو تــــــوفــــانونه دي، او زه یم چې غلــط کړم، خپل غمـــونه میکدې کې د ســـاقی په لاس جــامونه دي، او زه یم نور
ای خالقه
یا خالقه دعالم پرور دګاره پوهه علم اقرآء خو حق دانسان ده ته رحمن یې رب العالمین ! ته رانه لیرې کړې دا ډیرې بدرنګې بد مرغۍ بې ځایه بې حسابه یا خالقه یا عظیمه ته احد او یکتا یې هم صمد یې هم مهربان یې موږ ډیر ګناه کار بندګان یو بېشماره دلته استکبار استعمار ر اغلی دپوهې ضد لوی ښکرور ښامار راغلی کړی پلمې بې منطقه له ناچاره تورې تیارې دی ! خپرې په کلیو او بانډو لویو او غټو ښارو نو سیمې غرونو انزوا کې راګیر په ډاګه پاتې له ټول جهانه یا خالقه ته
تياره ذهنيتونه !
کال ۱۳۷۹پیښاور تیاره ذهنیتونه دلــــــــته بیدو کــــــې ، څوک بیدار نه پریږدی دلتـــه د ځان نه ، څوک هوښــــــیار نه پریږدي چي د پردي شاته ، دښمـــــــــــــــن کړي رسوا احســــــاس خــــــاوند ، او خبر دار نه پریږدي دلـــــــــــــــته دي لوبی ،مـــــــعرفت په ناموس دعلــــــــــــم و فن دلـــــــــــــته آثار نه پریږدي چي ترې نه ویره کړي ، په خـــــــوب کې غلیم د خپل دښـــــــمن د سترګو خــــــار نه پریږدي ذهنـــــــــــــــــــــــــــــیتونه دي ، ت
