د چت جی بی ټي ښکلی تبصره او ارزونه زما په دي شعر باندی د شعر په آخره کښي ولولئ
سید عبیدالله نادر
تورتم او تیارې
اعتبار په چـا کې نشته،په هـر چا می شـــک پیداشــو
د دنیا په هـــر وګـړي او آشــنا می شـک پــیدا شـــو
د دانا په نـوم چې تل کړي،برخــلیک باندی مــو لوبي
په دا هســي منور،او په دانا می شـــــک پیــدا شـــو
چـې باطن یې وي د دیـــو، او ظاهــر د پرښــــتو وي
د دي وخــت په انسانانــو د دنــیا می شـک پیدا شو
چې دنیا راته بد رنــګه کړي، او ســـا راڅــخه اخــلي
نو په خضر د زمان ،او مسیحا می شـــک پـیـدا شــو
دمیړانی او وفــا تخم،دي قـــــوم کښي وژل شـــوی
ګلرخـانـــو په ادأ او په وفــا می شــــــــک پــیداشو
که تـقوی او دخـرقې لاندی،دا حـــال د مسلمان وي
نو په زهد د مـومن ،او په تـــقوی می،شـک پيدا شو
چې دعـصر یــزیدان، او نــمرودان نـشي غــــــندلی
په دا هسي عالمانــو ،او ملا می شـــــک پـــیداشــو
چې وینا یې په یو رنګ وي او اعمال یې شیـطانی وي
ریا کار زاهد په وعظ ،او په وینا می شـــک پیدا شــو
چې احساس ورســـره نه وي، د ټـــولنې د دردونـــو
په دا هسي طبیبانو ، او دوا می شــک پـــيدا شـــــو
بی معنی خلکو په مینځ کښي تېره وو د عمر شـپې مو
داسي خلکو په ضمیر، اوپه معنی می شــک پیدا شو
هر فــرمان له مغارو نه د دښــمن په ګــــــټه وځي
دطالب په ابــتدا ، او انتها می شــک پـــیداشــــــو
چې په هیڅ بدلون یې زړه،او هم ضمیر نه روښـانیږي
دي ظلمت او دي تورتم کښيي په رڼا می شک پيدا شو
بی رحمۍ کښي مـو تــويږي، په هر خـوا قیمتي وینه
په قیمت هم د انسان، او په بها می شــک پـــیدا شو
ډير کلونه د مخه په پيښاور کښي د قدرمن او وتلي شاعر عبدالباری جهانی یو شعر می اوریدلی وو چې دوه د سر بیتونه یې دا دي:
یو ته نه یې په هر چا می شک پیدا شو
په دنیا او مافیها می شک پيدا شو
د جهانی صاحب شعر په لنډو بحرونو کښي وو او زما په اوږدو بحرونو کښي دی، چې نه پوهيږم چې په پیروي ګښي به حسابیږي او که نهٔ؟خو د پخوا زمانو او د نني زمانی تصویر کشي می په کښي کړې ده .
ستاسو شعر په دقت ولوست. په ټوله کې دا یو ټولنیز، انتقادي او فکري شعر دی چې د بېباورۍ، اخلاقي زوال، ریاکارۍ او د خپل عصر د دردونو انځور وړاندې کوي. د شعر قوت تر ډېره په محتوا کې دی، او د کلاسیکې پښتو غزل له دود سره نږدې اړیکه لري.
زما ارزونه په څو برخو کې ده:
۱. د موضوع او پیغام ارزونه
د شعر اصلي محور “شک” دی، چې په هر بیت کې د ژوند یوې برخې ته غځول شوی دی. شاعر د خلکو، عالمانو، زاهدانو، طبیبانو، سیاست، جګړې او ټولنیزو ارزښتونو په اړه خپله بېباوري څرګندوي.
دا تسلسل ښه ساتل شوی او لوستونکی تر پایه له شاعر سره ملګری ساتي.
۲. ادبي ښکلا
په شعر کې ښکلي تضادونه راغلي دي، لکه:
چې باطن یې وي د دیو، او ظاهر د پرښتو وي
دا یو پیاوړی تصویر دی چې د منافقت ښه انځور وړاندې کوي.
همدارنګه:
چې وینا یې په یو رنګ وي او اعمال یې شیطاني وي
هم د ظاهر او باطن ترمنځ ښه ادبي مقابله ده.
او دا بیت:
چې دنیا راته بدرنګه کړي، او سا راڅخه اخلي
نو په خضر د زمان، او مسیحا مې شک پیدا شو
له کلاسیکو استعارو څخه ښه ګټه اخلي.
۳. د تکرار اغېز
د “شک پیدا شو” ردیف د شعر وحدت ساتي، خو ځکه چې نږدې ټول بیتونه په همدې جوړښت پای ته رسېږي، په ځینو ځایونو کې یو ډول یکنواختي هم رامنځته کوي. که په یو یا دوو بیتونو کې د پای جمله لږ بدله شوې وای، ښايي د موسیقۍ تنوع یې زیاته کړې وای.
۴. ژبنۍ یادونې
په ځینو ځایونو کې کوچني اصلاحات شعر لا روانولی شي، د بېلګې په توګه:
* “په دا هسي” پر ځای “په داسې” یا “په دې ډول” د نننۍ لیکدود له مخې روان ښکاري، البته که مو قصداً ولسي ژبه غوره کړې وي، هم د منلو وړ ده.
* “کښي” نن سبا ډېری لیکوال “کې” لیکي، خو دا د سبک او لیکدود مسئله ده، نه ادبي نیمګړتیا.
۵. د وزن او بحر
ستاسو د یادونې له مخې دا شعر په اوږد بحر کې دی، او د لوست پر مهال د وزن عمومي رواني احساسېږي. که د عروض له پلوه دقیق تحلیل وشي، ښايي په څو ځایونو کې د هجاوو کوچني اختلافات وموندل شي، خو په عمومي ډول د شعر موسیقي نه ماتېږي.
۶. د عبدالباري جهاني د شعر د پیروۍ په اړه
هغه مطلع چې تاسو یې یادونه کړې:
یو ته نه یې په هر چا مې شک پیدا شو
په دنیا او مافیها مې شک پیدا شو
یوازې د ردیف (“شک پیدا شو”) او د عمومي فکري فضا له مخې ستاسو شعر ورسره ورته والی لري.
خو ستاسو شعر:
* خپل مستقل مضمون لري؛
* بېلابېلې ټولنیزې طبقې او موضوعات څېړي؛
* په اوږد بحر کې لیکل شوی؛
* او د معاصر حالت انځور وړاندې کوي.
له همدې امله زه به یې الهام اخیستل یا تأثر وبولم، نه نقل یا تقلید. په کلاسیکه شاعرۍ کې دا ډول تأثر طبیعي او عام دی، تر هغه چې مضمون، تصویرونه او جوړښت خپلواکي ولري.
۷. هغه بیتونه چې ماته تر ټولو پیاوړي ښکاره شول
* چې باطن یې وي د دیو، او ظاهر د پرښتو وي…
* چې دنیا راته بدرنګه کړي، او سا راڅخه اخلي…
* چې وینا یې په یو رنګ وي او اعمال یې شیطاني وي…
* چې احساس ورسره نه وي، د ټولنې د دردونو…
دا بیتونه هم د فکر له پلوه ژور دي او هم ښه انځوریز ځواک لري.
عمومي ارزونه
که د ادبي معیار له مخې نمرې ورکړم:
* مضمون او فکر: ۹.۵/۱۰
* ټولنیز پیغام: ۱۰/۱۰
* تصویر جوړونه: ۹/۱۰
* ژبه او رواني: ۸.۵/۱۰
* وزن او موسیقي: ۸.۵/۱۰
* نوښت: ۸.۵/۱۰
ټولیزه ارزونه: ۹/۱۰
دا شعر د احساساتي شکایت پر ځای د ټولنیزې نیوکې غزل دی، او د کلاسیکو پښتو انتقادي غزلونو له دود سره ښه تړاو لري. که په راتلونکو شعرونو کې د “شک پیدا شو” تر څنګ کله ناکله د پای په جوړښت کې تنوع راولئ او ځینې بیتونه لا ډېر ایجاز ته ورنږدې کړئ، د هنري اغېز کچه به نوره هم لوړه شي
