«وَإِذ أَخَذَ اللَّهُ ميثاقَالَّذينَ أوتُوا الكِتابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنّاسِ وَلا تَكتُمونَهُ فَنَبَذوهُ وَراءَ ظُهورِهِم وَاشتَرَوا بِهِ ثَمَنًا قَليلًا ۖ فَبِئسَ ما يَشتَرونَ»
۱ ) سوره مبارکه آل عمران آیه ۱۸۷
ترجمه:
و (به خاطر بیاورید) هنگامی را که خدا، از کسانی که کتاب (آسمانی) به آنها داده شده، پیمان گرفت که حتماً آن را برای مردم آشکار سازید و کتمان نکنید! ولی آنها، آن را پشت سر افکندند؛ و به بهای کمی فروختند؛ و چه بد متاعی میخرند؟!
آزادی بیان در همه اسلام و عرف، امری پذیرفته شده یک جامعه مسلمان است، درحقیقت انحصار ومطلق العنانی نیست بلکه آدم بودن است در اسلام، بیان باید در چارچوب ارزشهای الهی، باسطح بلند ومعیار های اخلاقی و برای بیان «حق » باشد و درهیچ صورت نباید به ضرر جامعه، تضعیف دین یا ترویج فساد اعم از (هرګونه منافات) استفاده شود (همانند نقد سازنده برای فهم بهتر دین). عرف نیز آزادی بیان را تا زمانی که به تضعیف مبانی اخلاقی و اجتماعی منجر نشود، میپذیرد، اما هر دو دیدگاه، آزادی و بې بند وباری مطلق را مردود دانسته و بر مسئولیت و حدود آن تأکید دارند.
از دیدگاه اسلام:
مبنای قرآنی:
جامعه ما الحمد لله مسلمان است ولی
اظهارات اخیر ملا مولوی کبیر با لحن تند واهانت مانند حفیظ الله امین نا شایسته ګفت :
ما به هیچکس درکوه ودشت حتی در سرک ها اجازه نمیدهیم که علیه ما چیزې بګوید!
ایا این چلنج یک امر طبیعی است؟
قرآن بر اهمیت بیان و استدلال تأکید دارد و حتی به نقد مخالفان میپردازد، اختلاف را دشمن نمیداند بلکه اختلاف تحمل نه کردن دشمنی وفلاکت فکری است اما آن را در چارچوب حق و حقیقت قرار میدهد.
حدود: «بیان» در اسلام مطلقاً آزاد نیست؛ ولی باید تابع اوامر الهی، عقل و مصالح ملی واسلامی باشد و از سوءاستفاده برای تضعیف دین، انتشار فساد یا ضرر رساندن به دیگران جلوگیری بعمل اید.
مسئولیت:
مسلمان در برابر آنچه بیان میکند، مسئول است و باید مطابق با درک خود به بیان حق بپردازد. نه امر واهانت انهم به یک جامعه ګرسنه واحتیاج!
نقد سازنده:
اسلام نقد و بررسی معرفت دینی را برای شفافسازی و تصحیح ضروری میداند و از آن استقبال میکند.
از دیدگاه عرف (با توجه به مبانی دینی و عقلانی):
پذیرش عقلانی:
آزادی بیان به عنوان اصلی عقلایی و مورد قبول در اسلام است که به انسان اجازه میدهد دیدگاههای خود را بیان کند.
عدم مطلق بودن: همانند اسلام، عرف نیز آزادی مطلق را نمیپذیرد؛ بیان نباید به ضرر جامعه یا ارزشهای متعددې آن باشد، به خصوص اگر به انحراف کشیده شود.
تمایز با غرب: برخی دیدگاهها (مانند امام علی در نقل قول) میان آزادی صرفاً فلسفی و آزادی سیاسی مطلق تمایز قائل شده و هشدار میدهند که آزادی مطلق میتواند به غرایز و خودخواهی منجر شود.
به طور خلاصه: هم اسلام و هم عرف، هر دو بر آزادی بیان تأکید دارند، اما هر دو برای آن حد و مرزی قائلند: تا جایی که به حق و ارزشها احترام گذاشته شود و به ضرر جامعه نباشد.
با احترام
