د اسلامي او افغاني کلتور له نظره د نوي کال لمانځنه

د اسلامي او افغاني کلتور له نظره د نوي کال لمانځنه

لیکوال: سمیع الله خالد سهاک

نوی کال د انسانانو په ژوند کې د بدلون، نوې هیلې، او نوې پیل نښه ګڼل کېږي. په افغاني ټولنه کې د نوي کال تصور یوازې د یو شمېر یا نېټې بدلون نه دی، بلکې دا د فکر، اخلاقو، او ټولنیز ژوند د اصلاح فرصت هم بلل کېږي. کله چې موږ د نوي کال په اړه د اسلام او افغاني کلتور له نظره خبرې کوو، نو اړینه ده چې د دیني ارزښتونو، تاریخي دودونو، او ټولنیزو روایتونو ترمنځ توازن وساتو.
اسلام د وخت او ژوند ارزښت ته ځانګړې پاملرنه کړې ده. په قرآن کریم کې الله تعالی په وخت قسم خوړلی دی، لکه څنګه چې فرمایي:
(وَالْعَصْرِ ۝ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ) سورة العصر
د دې آیت مانا دا ده چې انسان په تاوان کې دی، مګر هغه څوک چې ایمان راوړي، نېک عمل وکړي، یو بل ته د حق او صبر سپارښتنه وکړي. دا آیت موږ ته دا درس راکوي چې د وخت تېرېدل باید د اصلاح، نېکۍ، او ځان سمونې وسیله وګرځي. نوی کال هم همداسې یو فرصت دی چې انسان خپل تېر کال وارزوي او د راتلونکي لپاره ښه نیتونه وکړي.
په اسلامي فکر کې نوی کال په ځانګړي ډول د عبادتونو او تقوا له لارې د ځان د اصلاح لپاره یو نوی پړاو ګڼل کېدای شي. اسلام د ځانګړي جشن امر نه کوي، خو د شکر، دعا، او توبې دروازې هر وخت پرانیستې دي. کله چې یو نوی کال پیلېږي، یو مسلمان کولی شي دا وخت د الله تعالی شکر ادا کولو، د تېرو تېروتنو د اصلاح، او د راتلونکي لپاره د ښو عملونو د نیت کولو لپاره وکاروي. لکه څنګه چې الله تعالی فرمایي:
(لَئِن شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْښښ سورة إبراهيم
یعنې که شکر وباسئ، زه به تاسو ته نور هم زیات کړم. دا زیاتوالی یوازې په مال کې نه، بلکې په ایمان، سکون، او برکت کې هم وي.
له بلې خوا، افغاني کلتور د نوي کال له راتګ سره ځانګړي دودونه او عنعنات لري. په افغانستان کې د نوي کال تر ټولو پېژندل شوی دود نوروز دی، چې د پسرلي له پیل سره سم لمانځل کېږي. نوروز د طبیعت د بیا ژوندي کېدو، شنوالي، او خوښۍ نښه ګڼل کېږي. که څه هم د نوروز د لمانځنې په اړه د دیني علماوو بېلابېل نظرونه شته، خو په افغاني ټولنه کې دا ورځ ډېری وخت د کورنۍ د راټولېدو، یو بل ته د احترام ښودلو، او د ټولنیز پیوستون د پیاوړتیا لپاره کارول کېږي.
په دودیز ډول، افغانان د نوي کال په پیل کې د کورونو پاکوالی کوي، زاړه شیان تنظیموي، او د نوي پړاو لپاره ځان چمتو کوي. دا کار یوازې فزیکي پاکوالی نه دی، بلکې د ذهن او زړه د پاکوالي سمبول هم ګڼل کېږي. اسلام هم پاکوالي ته ځانګړې ارزښت ورکوي. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي: «الطُّهُورُ شَطْرُ الإِيمَانِ»، یعنې پاکوالی د ایمان نیمه برخه ده.
د نوي کال په مناسبت په افغاني کلتور کې د خپلوانو او دوستانو لیدنه، یو بل ته د ښو هیلو څرګندول، او د خوړو شریکول عام دي. دا دودونه د اسلامي اخلاقو سره سمون لري، ځکه اسلام د صله رحمي، ورورولۍ، او مینې ټینګار کوي. قرآن کریم فرمایي:
(وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ) سورة النساء
دا آیت موږ ته د خپلوانو د اړیکو د ساتلو او پیاوړتیا امر کوي، چې د نوي کال په شان موقعو کې یې عملي کول ډېر مناسب وي.
په اسلامي او افغاني دودونو کې د نوي کال یو مهم اړخ دا دی چې انسان باید د اسراف، بې ځایه خوشحالۍ، او ګناهونو څخه ځان وساتي. اسلام د اعتدال دین دی او د هر ډول لمانځنې لپاره اخلاقي چوکاټ ټاکي. د خوښۍ څرګندول جایز دي، خو باید د شریعت له حدودو بهر نه وي. لکه څنګه چې قرآن کریم فرمایي:
(وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا، سورة الأعراف)
یعنې وخورئ او وڅښئ، خو اسراف مه کوئ.

د نوي کال تر ټولو مهم پیغام، که د اسلام له نظره وي او که د افغاني کلتور له مخې، دا دی چې انسان باید ځان ته نوي اهداف وټاکي. دا اهداف کېدای شي د علم ترلاسه کول، د اخلاقو ښه کول، د ټولنې خدمت، او د الله تعالی اطاعت زیاتول وي. یو مسلمان افغان کولی شي نوی کال د دې هوډ سره پیل کړي چې یو ښه انسان، ښه مسلمان، او د خپلې ټولنې ګټور غړی واوسي.
سربېره پر دې، نوی کال د ځوانانو لپاره ځانګړې معنا لري. د افغاني ټولنې ډېری وګړي ځوانان دي، او د نوي کال پیغام باید هغوی ته دا الهام ورکړي چې خپل وخت په سالمو او ګټورو کارونو کې ولګوي. اسلام ځوانانو ته د ستر نعمت په سترګه ګوري، ځکه ځواني د ځواک، ارادې، او بدلون عمر دی. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي چې د قیامت په ورځ به د انسان څخه د هغه د ځوانۍ په اړه پوښتنه کېږي چې په څه کې یې تېره کړې ده. نو نوی کال باید د دې ژمنې تازه کول وي چې خپل عمر د علم، اخلاقو، او خدمت لپاره وکاروو.
په افغاني کلتور کې د مشرانو درناوی او د هغوی له تجربو څخه زده کړه مهم ارزښت لري. د نوي کال په پیل کې له مشرانو څخه د دعا اخیستل، د هغوی مشورو ته غوږ نیول، او د تېر وخت تجربې راتلونکي ته لېږدول د ټولنې د ثبات سبب ګرځي. دا دود د اسلامي لارښوونو سره سمون لري، ځکه اسلام د والدینو او مشرانو احترام ته ډېر اهمیت ورکوي. قرآن کریم فرمایي:
(وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا، سورة الإسراء(
دا آیت موږ ته د والدینو لپاره د دعا او احترام درس راکوي، چې د نوي کال په شان موقعو کې یې عملي کول د ټولنې روحیه پیاوړې کوي.
همدارنګه، نوی کال باید د سولې، یووالي، او بخښنې پیغام هم ولري. افغانستان د اوږدو ستونزو او جګړو تاریخ لري، او هر نوی کال باید د زړو کینو د پرېښودو او د ورورولۍ د پیاوړتیا فرصت وګرځي. اسلام بخښنه او عفوې ته هڅونه کوي. الله تعالی فرمایي:
(فَاعْفُوا وَاصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُم، سورة النور(
یعنې وبخښئ او له پامه تېر شئ، ایا تاسو دا نه خوښوئ چې الله تعالی تاسو وبخښي؟ که نوی کال د همدې پیغام سره پیل شي، نو فردي او ټولنیز ژوند به مو له سکون او برکت څخه ډک شي.
په دې توګه، د نوي کال لمانځنه که د اسلام د لارښوونو او د افغاني کلتور د ارزښتونو په رڼا کې ترسره شي، نو دا به د وخت ضایع کول نه، بلکې د ځان جوړونې، ټولنیز یووالي، او معنوي ودې یوه مهمه وسیله وي.
په پایله کې، نوی کال د اسلام او افغاني کلتور له نظره د ځان د محاسبې، اصلاح، او نوې هیلې سمبول دی. که دا وخت د شکر، دعا، نېکو عملونو، او ټولنیزو اړیکو د پیاوړتیا لپاره وکارول شي، نو نوی کال به یوازې د تقویم بدلون نه، بلکې د ژوند د ښه والي پیل وګرځي. همدا هغه روح دی چې اسلام یې غواړي او افغاني کلتور یې ملاتړ کوي.

پای
سمیع الله خالد سهاک
کالیفورنیا، امریکا
د جنوری ۵ ، ۲۰۲۶

References
1. The Holy Qur’an. (Translation). Surah Al-‘Asr, Surah Ibrahim, Surah Al-A‘raf, Surah An-Nisa, Surah Al-Isra, Surah An-Nur.
2. Sahih Muslim. Hadith on Purity (At-Tahur Shatr Al-Iman). Islamic teachings on cleanliness and faith.
3. Esposito, J. L. (2011). What Everyone Needs to Know About Islam. Oxford University Press.
4. Dupree, L. (2002). Afghanistan. Oxford University Press.
(For Afghan cultural traditions, social values, and customs)
5. Nasr, S. H. (2003). Islam: Religion, History, and Civilization. HarperOne.
6. Barfield, T. (2010). Afghanistan: A Cultural and Political History. Princeton University Press.