د افغان کډوالو بېرته ستنول او د کډوالۍ محدودیتونه
لومړی: په اروپا او امریکا کې د افغان کډوالو وضعیت
د زرګونو کسانو په اړه، د یوه وسلهوال کس د کړنو له امله، چې یوازې د سیاسي پناه غوښتنې د مسئلې یوه بېلګه ده، د هغو هېوادونو له خوا چې پخوا یې د هغوی د پناه غوښتنې ملاتړ کړی و، د افغانانو د پناه غوښتنې موضوع سیاسي شوې ده؛ په ځانګړې توګه د هغو کسانو په اړه چې د ناټو په ځواکونو کې یې په افغانستان کې خدمت کړی و.
په اروپا او امریکا کې سیاسي روایتونه سخت شوي دي او افغانان تر ډېره د هغو کسانو په توګه نه، چې د پناه غوښتنې حق لري، بلکې د «بېرته ایستلو وړ» کسانو په توګه انځورېږي. په داسې حال کې چې دا کسان باید په زور خپل هېواد ته بېرته ولېږدول شي، د هغوی د ایستلو لپاره د پام وړ فشارونه زیات شوي دي. دا بهیر له جدي خطرونو سره مل دی، ځکه چې په زور د خلکو بېرته ستنول د اروپا او امریکا له نړیوالو ژمنو سره په ټکر کې دي او د بېرته ستنولو د نهاجباري اصل نقض بلل کېږي.
په اروپا کې د افغانانو د جبري بېرته ستنولو کمپاینونه باید د لوېدیځې اسیا پر وړاندې د فشار د یوې نوې وسیلې په توګه ونه کارول شي. د بروکسل او واشنګټن دوهګوني معیارونه د افغان پناه غوښتونکو په اړه د هغوی له چلند سره په پرتله کې د پام وړ دي. اوکراینیان د اروپايي ټولنې په غړو هېوادونو کې په کورونو کې مېشتېږي، په داسې حال کې چې افغانان د کډوالو په پنډغالو کې ساتل کېږي.
اروپا د میلیونونو اوکراینیانو د مېشتولو ملاتړ کوي، خو د افغانانو د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه ردوي. اروپايي رسنۍ د افغانانو پر حقونو د نهپاملرنې په اړه اندېښنې څرګندوي او د بېلګې په توګه یادونه کوي چې اوکراینان د افغانستان په څېر د جګړې د اوږدو لسیزو تجربه نه لري، بلکې یو نسبتاً پرمختللی اروپايي هېواد دی.
دویم: د افغان کډوالو د ایستلو په اړه د اروپايي ټولنې دریځ
په وروستیو کې د اروپايي ټولنې هېوادونه په کابل کې د افغان کډوالو د وضعیت په اړه د سختو سیاستونو شاهدان دي. د اروپايي هېوادونو چارواکي یوازې د هغو افغان کډوالو د ایستلو لپاره نه، چې په اروپا کې یې د پناه غوښتنه کړې، بلکې د هغو افغانانو د بېرته ایستلو لپاره هم هڅې کوي چې پخوا یې د اروپايي ځواکونو په خدمت کې کار کړی و.
د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو د کورنیو چارو وزیرانو د افغانانو د بېرته ستنولو په اړه خبرې کړې دي. د اروپايي ټولنې د چارواکو په وینا، د افغانستان د اوسني وضعیت په پام کې نیولو سره، د افغانانو د بېرته ستنولو بهیر باید د قانوني او بشري معیارونو مطابق وي.
خو د متن له مخې، د افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو ترمنځ اختلافات موجود دي. ځینې هېوادونه د کډوالو د بېرته ستنولو غوښتنه کوي، په داسې حال کې چې نور هېوادونه د هغوی د حقونو او خوندیتوب په اړه اندېښنه لري.
د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر په ۲مه، د اروپايي ټولنې کمېسیون له غړو هېوادونو وغوښتل چې د هغو افغانانو د بېرته ستنولو لپاره اقدامات وکړي چې د پناه غوښتنې غوښتنلیکونه یې رد شوي دي. خو د افغانانو د جبري بېرته ستنولو په اړه د اروپايي ټولنې ځینو غړو هېوادونو، لکه اتریش، جرمني، ایټالیا، هالنډ، ناروې، لیتوانیا او سویډن، د دې بهیر د عملي کولو په اړه د بېلابېلو دریځونو یادونه کړې ده.
د متن له مخې، د اروپايي ټولنې ځینو هېوادونو د افغان کډوالو د ایستلو د لارو چارو د ارزولو لپاره له اوسني افغان حکومت سره د خبرو اترو ملاتړ کړی دی.
درېیم: په جرمني کې د افغان کډوالو وضعیت
د ۲۰۲۵ کال په مارچ کې د فریدریش مرتس په مشرۍ د نوي حکومت له واک ته رسېدو وروسته، جرمني د زرګونو افغان کډوالو د مېشتېدو چارې وځنډولې. په دغو کسانو کې هغه افغانان هم شامل وو چې پخوا یې د جرمني د حکومت له خوا د خوندي انتقال ژمنه ترلاسه کړې وه.
د جرمني چارواکو د افغان کډوالو د مېشتېدو نوې غوښتنې وځنډولې او یوازې هغو دوسیو ته یې رسېدنه کوله چې د ارزونې په وروستیو پړاوونو کې وې. د همدې پرېکړې له امله شاوخوا دوه زره افغانان چې په پاکستان کې وو، د نامعلوم برخلیک له وضعیت سره مخ شول. د جرمني حکومت د هغوی د بېرته مېشتېدو لپاره د ملاتړ پروګرامونه درول.
د دې ترڅنګ، د ۲۰۲۵ کال په پای کې د جرمني د کورنیو چارو وزارت د هغو افغان کډوالو د وضعیت د څارنې لپاره د پروګرامونو د جوړولو خبر ورکړ چې په جرمني کې د کډوالۍ د مرکزونو په تمه دي.
د جرمني د کورنیو چارو وزیر، الکساندر دوبرېنډت، د اکتوبر په ۴مه، په یوه خبري کنفرانس کې وویل چې حکومت هڅه کوي داسې د بېرته ستنولو مرکزونه جوړ کړي چې له لارې یې په جرمني کې د پناه غوښتونکو د ایستلو بهیر په منظم ډول پر مخ ولاړ شي.
څلورم: په امریکا کې د افغان کډوالو وضعیت
د ۲۰۲۵ کال په مې میاشت کې د امریکا حکومت د لنډمهاله خوندي وضعیت پروګرام (TPS) د پای ته رسولو طرحه وړاندې کړه. دې پرېکړې نه یوازې په امریکا کې د افغان کډوالو د وضعیت په اړه اندېښنې زیاتې کړې، بلکې د هغو افغانانو لپاره یې هم ستونزې جوړې کړې چې په درېیمو هېوادونو کې د خپلو اسنادو د ارزونې او قانوني وضعیت د روښانه کېدو په تمه وو.
د متن له مخې، د امریکا د حکومت د دې پرېکړې له امله ګڼ افغانان له قانوني ستونزو سره مخ شول. ډېری یې د دې لپاره چې خپل قانوني وضعیت روښانه کړي، اړ شول د امریکا د کډوالۍ د ادارو له پرېکړو سره انتظار وباسي.
د متن په پای کې ویل شوي چې د ۲۰۲۵ کال په نومبر کې، د افغانانو د کډوالۍ د غوښتنلیکونو د ځنډولو پرېکړه وشوه. د دغې پرېکړې له مخې، د افغانانو د کډوالۍ ټولې غوښتنې د ارزونې لپاره وځنډول شوې.
