Latest Posts at Tolafghan.com ar-sa Mon, 21 Sep 2026 22:15:06 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39485 http://www.tolafghan.com/articles/39485 در یکی از نوشته‌های اخیر، مقایسه‌ای میان فرانسهٔ دوران ناپلئون و افغانستانِ دورهٔ درانی و پس از آن صورت گرفته است؛ مقایسه‌ای که از یک پرسش مهم آغاز می‌شود: چرا فرانسه در اوایل قرن نوزدهم به نهادهای حقوقی و اداری جدیدی مانند «کود مدنی» رسیده بود، در حالی که افغانستان هنوز با ساختارهای سنتی قدرت، رقابت‌های خانوادگی و قبیله‌ای و نظام حقوقی متفاوتی اداره می‌شد؟ به نظر من، اصل این پرسش کاملاً معتبر است. تاریخ تطبیقی دقیقاً برای فهم همین تفاوت مسیر جوامع اهمیت دارد. اما مشکل از جایی آغاز می‌شود Sun, 20 Sep 2026 11:43:33 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39484 http://www.tolafghan.com/articles/39484 افغان وطن او انګریزان شپږمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): په ۱۸۴۹ کال کې د پنجاب تر ماتې وروسته، برتانوي هند د پنجاب سره یو ځای د پښتونخوا( پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره سیمې) هم اشغال کړې او د برتانوي هند برخه یې وبللي. خو تر دې مهاله خیبر، مومند، باجوړ، سوات، دیر، وزیرستان، کرمه، اورکزي او د پښتونخوا ډېرې نورې سیمې د برتانوي پنجاب عادي ولسوالۍ نه وې، ځکه دا د برتانوي هند لخوا د نېول شوی پنجاب په وراثت کې نه وې شاملې. د دغو سیمو په اړه د انګریزا Sat, 19 Sep 2026 19:39:55 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39483 http://www.tolafghan.com/articles/39483 ژبه؛ باید سوچه شي که تغذیه!؟ دا فلسفه چې ګواکې ژبه باید «سوچه» شي او له نورو ژبو د اغېز له هر ډول نښې څخه خوندي پاتې شي، په حقیقت کې یوه ړنده، وچه او متعصبه فلسفه ده؛ ځکه ژبه یو ژوندی موجود دی او د ژوندیو موجوداتو په څېر په اړیکه، خوځښت او تعامل کې وده کوي. هغه ژبه چې د نورو ژبو له اړیکو، نوښتونو او تجربو څخه په بشپړه توګه منزوي پاتې شي، د ودې پر ځای د جمود پر لور ځي. ژبه یوازې د لغتونو یوه زېرمه نه ده؛ ژبه د یوه ملت د فکر، احساس، تجربې، فرهنګ او تمدن هنداره ده. کله چې ملتونه له ی Sat, 19 Sep 2026 09:54:30 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39481 http://www.tolafghan.com/articles/39481 النساء شقائق الرجال دا پیغام د حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وسلم او سیدالمرسلین دی: دې کې هیڅ تردید او پلمه نشته دې کې کرکه او انحصار نشته دې کې زور اوغیرعقلانی فشار نشته عادی او ساده پدیده نه ده دروغ او ځان تیروتنه نه منی کورنۍ او بهرنۍ مسئله ده دمنطق پر بنسټ جنسی اپارتهاید دلته ځای نه لری بیروکراسی اوسوټه کراسی سره تړاو نه لری دتیرو فاسدو ، خاینو دپلمې وسیله نشی کیدای هیڅوک دښځو تر نوم لاندې سیاسی سوء استفاده نشی کولای حتی هغه چې دتیر حکومت او Sat, 19 Sep 2026 00:16:16 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39480 http://www.tolafghan.com/articles/39480 د کعبې حرمت او د زمزم په کوهي کې میتازې ولي الله ملکزی د ابراهیم خلیل‌ الله په سپینه ږیره او د اسماعیل ذبیح‌ الله په تنکیو لاسونو د جوړې شوې کعبې تاریخي قدامت د ۳۹۰۰ او ۴۲۰۰ کلونو ترمنځ دی. دا ډیره لرغونې، ډیره سپیڅلې او ډیره منلې خونه د توحید او حنیفو زړونو قبله ده. مګر څه باندې دوه زره کاله یې نه چت درلود او نه دروازه. د لومړي ځل لپاره د یمن پاچا، تُبَّع الحِمْیَري له اسلام څخه ډېر پخوا د کعبې بام او دروازه جوړه کړه. قریشو په ۶۰۵ م کال کې د بیدریغه سیلابونو د زیان له امله هغه تر Fri, 18 Sep 2026 12:08:02 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39479 http://www.tolafghan.com/articles/39479 افغان وطن او انګریزان پنځمه برخه: بېل یې کړه او اېل یې کړه (Divide and rule): په دې برخه کې به د دې پوښتنې ځواب ولټوو چې انګریزانو لومړی په کومه طریقه (پېښور، کوهاټ، بنو، دیره اسماعیل خان او هزاره سیمه) اشغال کړه چې په ۱۹۰۱ کال یې د صوبه سرحد (NWFP)، نوم ورکړ. همدارنګه وروسته یې د ختیځ افغانستان (پښتونخوا) نورې سیمې لکه سوات، ملکنډ، چترال، باجوړ، مومند، کرمه، خیبر، شمالي او جنوبي وزیرستان، ورکزي، کویټه، چمن، ژوب، پښين، دیره غازي خان، میانوالي، عیسی خیل او نورې پښتنې سیمې یو بل پسې Fri, 18 Sep 2026 00:49:55 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39478 http://www.tolafghan.com/articles/39478 د غنی خان او اجمل خټک د وړتیا او ضعف ټکي ـ دویمه برخه انجنیر شیر ساپی ۱۸/۰۹/۲۰۲۶ اجمل خټک : د پښتنو د معاصر تاریخ د بل ستر ستوري، اجمل خټک پر لومړني او شخصي ژوند غږېدل، زموږ د تېر بحث (غني خان) په پرتله د یو بل جلا، مګر خورا په زړه پورې انځور مخې ته ږدي. که د غني خان زیږون د خانانو او مشرانو په شاهانه کلا کې ؤ، د اجمل خټک ژوند بیا په بشپړه توګه له بې‌وزلۍ، ولسي سادګۍ او د غریبکارۍ له پړاوونو څخه پیل شو. د هغه لومړنی او شخصي ژوند په لاندې برخو وېشلی شو: ۱. زېږېدنه، کليو Wed, 16 Sep 2026 23:43:55 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39477 http://www.tolafghan.com/articles/39477 په کومه برخه کې موږ واقعا بشپړه نه ، خو ډیره کمه فیصدی احصائیه لرو ؟ زما هدف وچ سیاست، ګونګ حالت، ویره اوتزویر ، شهرت وامثلهم نه دی لافې او پټاکې مقام او واک ، تمه او حرص دما نصاب کې موقعیت نه لری احصائیه هم نه ده. بلکل جلا هیاهو دی او خاورې بادول خو دا خیرات خوردپوهنتو ن په نوم استاد .دکوم پوهنتون ؟ نامعلوم غونډاری ولی! دروغجن !!! مرکې ته هم راځی دا شو زموږ دکرهڼې تعلیم یا فته چې نه په اسلام کې معلومات لری او نه دکرهڼې په تولیداتو کې یوزیات شمیر یاوه سرایانو عادت نه سمیږی همدغه ډول دتی و Wed, 16 Sep 2026 02:08:42 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39476 http://www.tolafghan.com/articles/39476 یوه پاچا خپل وزیر ته وویل چې دښار داحمقانو لېست تیار کړه هغه دامر تعمیل وکړ او دپاچا نوم یې دلېست په سرکې ولیکه پاچا ددې کا ر دعلت پوښتنه وکړه وزیر وویل پرون یو اجنبی ( بیګانه) دربارته راغی او ویې ویل چې ماسره داعلی نسل یوآس شته تآس ونه لید اوپیسې دې ورکړې هغه سړی په شکل اوصورت نوی سرباز ( عسکر) ښکارېده زه پوهیږم چې هغه به بلکل بیا رانشی پاچا وویل که هغه راشی ! وزېر وویل ستا نوم به قطع کړم دهغه نوم به سر کې ولیکم. اوس دلته لیست کې دځانګړی استازی نوم شته چې راغلی څوک؟ [ دایمی زلمی Tue, 15 Sep 2026 16:45:19 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39475 http://www.tolafghan.com/articles/39475 افغان وطن او انګریزان څلورمه برخه: بېل یې کړه او اېل کړه (Divide and Rule ): دا چې انګریزانو د پښتنو دننه قومي، مذهبي، اداري او پوځي جوړښتونه د خپلې استعماري واکمنۍ، په وسیلو څنګه بدل کړل او کومو کسانو د خپل وطن د ګټو په خلاف انګریزانو ته خدمت وکړ په تېره برخه کې مو یو شمېر په ګوته کړل. لاندې به څو تنه نور هم د تېرې لړۍ په ادامه په ګوته کړو: نواب حاجي محبت خان د تورو: نوموړی په صوبه سرحد کې د برتانوي محلي همکارانو په ډله کې تر ټولو څرګنده څېره ګڼل کېږي. په ۱۹۱۲کال، د ب Mon, 14 Sep 2026 00:55:32 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39474 http://www.tolafghan.com/articles/39474 د غنی خان او اجمل خټک د وړتیا او ضعف ټکي انجینیر شیر ساپی ۱۴/۰۹/ ۲۰۲۶ مقدمه : غنی خان او اجمل خټک، دا د پښتو ادبیاتو او سیاست دوه خورا لوی، اغېزمن او په زړه پورې شخصیتونه دي. د غني خان فلسفی، هنری او رندانه طبیعت او له بلې خوا د اجمل خټک انقلابی، سیاسی او ملي مبارزه د پښتنو د معاصر تاریخ او ادبیاتو دوه جلا خو تکمیلوونکي اړخونه جوړوي. موږ کولای شو د دوی پر لاندې برخو خبرې وکړو: د غني خان د وړتیا او ضعف ټکي: د هغه د فلسفې ژورتیا، د کائناتو او خدای په اړه د هغه ځانګړی لید، هن Sun, 13 Sep 2026 19:32:22 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39473 http://www.tolafghan.com/articles/39473 افغان وطن او انګریزان دریمه برخه: بېل یې کړه او اېل کړه (Divide and Rule ): د روانې لړۍ په دې برخه کې به په کوز افغان وطن (پښتونخوا) کې هغه کسان په ګوته کړو چې د انګریزیانو په وړاندې یې په قصدي ډول د پښتنې مقاومت په ځپلو، د قبایلي ویش په جوړولو او یا د برتانوي پوځ لپاره یې د پښتنو په استعمالولو کې، ګډون کړی! ارواښاد عبدالولي خان پخپل مشهور کتاب« رښتیا رښتیا دي» کې د سرجارج کننګم (۱) ډایري ترسرلیک لاندې خپله لیکنه کې یو شمېر داسې کسان په پوره وضاحت افشا کړی. دلته به د دې لیکنې Sun, 13 Sep 2026 18:20:20 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39472 http://www.tolafghan.com/articles/39472 فروپاشی نظام جمهوری افغانستان را نمی‌توان تنها با یک رویداد، یک تصمیم یا عملکرد یک گروه خاص توضیح داد. آنچه در نهایت به سقوط آن نظام انجامید، حاصل مجموعه‌ای از عوامل و روندهای به‌هم‌پیوسته بود؛ از اشتباهات سیاسی و ضعف‌های مدیریتی گرفته تا فساد گسترده، اختلافات داخلی، وابستگی شدید به حمایت خارجی و بی‌اعتمادی فزاینده میان مردم و حکومت. با این حال، بررسی این دوره بدون پرداختن به مسئولیت کسانی که در رأس قدرت قرار داشتند، ناقص خواهد بود. نظام جمهوری با شعار دموکراسی، حاکمیت قانون، حقوق شهر Sun, 13 Sep 2026 13:49:54 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39471 http://www.tolafghan.com/articles/39471 زه يم دلته زما ورور وهغې خواته يوکوردلته اوبل کور وهغې خواته کمزوري مې کمزوري مه ګڼه دلته دی په اصل کې زما زور وهغې خواته وي به څومره سره تږي وديدن ته بچی دلته دی اومور وهغې خواته باچاخانه ولي باغ ته دې سلام کړم ليکن ستاخونودی ګور وهغې خواته يوسړی په ډير تشويش کې ده لويدلی ده يې باندې پرچا پور وهغې خواته عمري دازادۍ پرنيلي خوند به کله ووينمه سپور وهغې خواته Sun, 13 Sep 2026 06:59:41 +0200 http://www.tolafghan.com/articles/39470 http://www.tolafghan.com/articles/39470 د بې وسۍ پنځوس افغانۍ نن ورځ د اوړي د سختې ګرمۍ ګرم سهار وو. د کلینیک د دروازې تر شا د ناروغانو ګڼه ګوڼه وه. هر چا د خپل درد کیسه لرله؛ خو زۀ نۀ پوهېدم چې نن به د داسې یوه درد شاهد شم چې درمل به یې زما پۀ لاس کې نۀ وي. دروازه ورو خلاصه شوه. یو هسک، ځوان او پیاوړی سړی دننه راغی؛ خو د وجود قوت یې د سترګو لۀ ستړیا او د مخ لۀ ژیړوالي مات شوی و. دواړه لاسونه یې پر ملا ایښي وو او پۀ سختۍ یې قدمونه اخیستل. ما فکر وکړ درد به یې شدید وي. پۀ مات غږ یې وویل: