مجلۀ « هریرود » به زبان پشتو منتشرشد - نقد

گل احمدنظری
مجلۀ « هریرود » به زبان پشتو منتشرشد= کرکتنه

شمارۀ اول مجله یی با نام « هریرود » نشریۀ « انجمن ادبی و فرهنگی سپینه ادی » در هرات به زبان ملی پشتو با تاریخ« سرطان 1388خورشیدی » در 84 صفحه به تازه گی به دستم رسیده است. این مجله که با قطع و صحافتی مناسب و پسندیده و با کاغذ سفید و پُشتی رنگه به چاپ رسیده و به همت و سخاوت فرهنگدوستان فرهیخته یی به صورتی رایگان منتشر شده است به نظرمی آید که طلیعۀ سلسله نشریاتی تازه و پُر محتوی به زبان پشتو در این خطه خواهد بود. این نکتۀ امیوارکننده یی است؛ زیرا در هرات و حول و حوش آن ملیون ها افغان پشتون تبار زنده گی می کنند که از همان آغاز مطبوعات و صنعت چاپ در کشور تا کنون از داشتن نشریه یی مستقل محروم بوده اند. یک دلیل این محرومیت سیاستگذاری های تنگ نظرانۀ سردمداران دولت های سابق بوده است که نمی خواستند با احیاء و رشد زبان و فرهنگ ملیت ها و اقوام ساکن افغانستان زمینه های آگاهی بیشتری را برای توسعه و پیشرفت ملی فراهم کنند و وسیله یی را به میان آورند که مردم از حال و روزگار همدیگر خبرشده تبادل فکر و نظر نمایند و مقامات دولتی و حکومتی را نیز از مسایلی که درگیر آنند مطلع ساخته چاره جویی نمایند؛ دلیل دیگر آن سطح پایین سواد در بین عامۀ مردم و نبودن امکان چاپ و نشر در دسترس اقشار پایینی و میانۀ جامعه بوده است، که این موضوع برمی گردد به انحصارکردن مطبوعات و نشرات توسط دستگاه حاکم و کاربرد آن به حیث وسیله یی برای اِعمال خواست ها و راهکارهای قشر محدود قدرتمند و حفظ منافع عده یی کوچک، اما صاحب اختیار و همه چیز.
صد سال و اندی است که صنعت چاپ و نشر در کشور وجود دارد؛ اما در درازنای این مدت حتی نشنیده ایم و به یاد نداریم که یک جزوۀ مختصر هم در هرات و ولایت های پیرامون آن به زبان پشتو منتشرشده باشد. اگر اهالی این زبان بزرگ و غنی و تاریخی افغانستان در این مورد شکوه و اعتراض داشته باشند باید متصدیان امور بدون چون و چرا بپذیرند که جفای بزرگی در حق پشتون های ساکن هرات و اطراف آن شده است. حتی یکی از دلایل بنیادی این را که عدۀ بی شماری از ملیت پشتون در این سرزمین قدرت تکلم و نگارش به زبان مادری شان را قسماً یا کلاً از دست داده اند، بدون شک و شبهه می توان به چنین سیاست های خصمانه و ملت ستیزی وابسته دانست که تا کنون تطبیق شده است. مسئله تنها به ملییت پشتون مربوط نیست؛ همه ملیت های دیگر، از جمله: ازبک ها، ترکمن ها، بلوچ ها، پشه ای ها، نورستانی ها و دیگران حق داشته اند که نشریه های مختص به خود را داشته باشند و فرزندان شان نخستین آموزش ها را به زبان های مادری خود ببینند؛ اما هیچگاه این کار نشده و این حق به آنان داده نشده است.چاپ و پخش نشریه یی چون « هریرود » نه تنها برای پشتون ها، بلکه برای تمام اقوام و ملیت های ساکن این خاک از اهمیت و ارزش والایی برخوردار است و گامی به جلو در راستای ترقی و تکامل جامعۀ افغانی به حساب می رود.
این شماره که به مطالب خواندنی و دلچسب فرهنگی، اجتماعی، ادبی و پژوهشی اختصاص داده شده نمایانگر ذوق و درایت سالم کسانی است که در تهیۀ مضامین و تنظیم آن ها سعی ورزیده اند. اگرچه مانند هر نشریۀ دیگر چاپی در جای جای این مجله هم اشتباهات و لغزش های تایپی و حروف چینی به نظر می خورد؛ اما خوشبختانه شمار این گونه اشتباهات در حدی نیست که چون بسیاری از نشریه های دیگر کشور، مزاحم درک و فهم مطالب و مضمون های آن برای خواننده گردد. این را می توان یک امتیاز برای نشریه تلقی کرد که اگر در شماره های آینده به همین صورت و بیشتر از این برای تصحیح متن کوشش شود، استفاده از مجله به ویژه برای کسانی که آشنایی کمتری با مطبوعات پشتو دارند یا نوآموز و نوکارند، آسان و دلپذیر خواهد شد.
نکتۀ دیگری که لازم است در مجلۀ « هریرود » رعایت شود، اختصاص دادن قسمتی از صفحات آن است به شاعران و نویسنده گان نَوقلمی که در این ولایت تازه به زبان پشتو شروع به طبع آزمایی کرده استعدادهای شان را می خواهند بروز دهند. به همین طریق، اگر در مجله به چاپ و نشر آثار آفرینشگران و پژوهشگران هرات و نواحی دَور و پیش آن حق اول داده شود و آثاری که تاکنون به زبان پشتو اقبال چاپ نیافته اند در آن به دست نشر سپرده شوند تا هم باعث تشویق و ترغیب صاحبان آن ها گردد و هم این آفریده ها به علاقه مندان و خواستاران شان برسد، مجله جایگاه درخوری در میان مردم و جامعه احرازخواهدکرد.
توجه به چاپ مسلسل مطالبی در زمینۀ آموزش و کار بُرد بهتر زبان پشتو با ارایۀ نمونه های شایسته و متعدد از اهم مسایلی است که خواننده گان و مخاطبان چنین نشریه یی در این حوزۀ جغرافیایی خواستار آنند؛ زیرا از دیرباز شاگردان مکاتب، دانشجویان مؤسسه های عالی، معلمان، استادان و بسیاری از علاقه مندان همواره دسترسی کمتری به اینگونه مواد و مطالب آموزی داشته اند.
اگرمجلۀ « هریرود » در آغاز بیشتر به کتابخانه ها و مراکز تعلیمی و آموزشی، مکاتب، دانشگاه ها، انستیتوت ها و مراکز نشراتی توزیع گردد، مطمیناً اثر فرهنگی و اجتماعی مطلوب و گسترده یی خواهد داشت.
امیدوارم که این چراغ افروخته و دریچۀ گشوده شده پایدار باشد و دستخوش مشکلات و ناملایماتی نگردد که چون خوره به جان فرهنگ و ثقافت ملی ما افتاده و روزتا روز ریشه های گشن بیخ آن را می خورد. آرزومند بقاء و وفای « هریرود » و عزیزان دست اندر کار آن.